چقدر با آداب اجتماعی آشنا هستید؟

رعایت برخی آداب اجتماعی به شما کمک خواهد کرد تا شأن و منزلت اجتماعی‌تان ارتقاء یابد و از یک فرد عامی به یک انسان متشخص و باکمال تبدیل شوید. با رعایت این نکات ساده، دیگران شما را در زمره افراد با اصل و نسب و فرهیخته قرار خواهند داد؛ شخصی که دیگران آرزوی معاشرت و شراکت با وی را دارند.

این بایدها و نبایدهای معاشرتی در همه جوامع به صورت الگوهایی ثابت و مشترک وجود دارد که البته چگونگی آنها در هر فرهنگی تابع نظام ارزش‌ها و باورهای آن جامعه است.

از این رو، اگرچه همه جوامع برخی رفتارها را مودبانه و برخی دیگر را خارج از نزاکت می‌شمارند، اما این‌که چه چیزی مودبانه است یا نیست، فقط به وسیله فرهنگ هر جامعه تعریف می‌شود، به طوری که رفتار و رسوم پسندیده در یک دسته ممکن است در دسته دیگر اصلا پسندیده نباشد.

مثلا میان اسکیموها رسم بر این است که مهمان پس از غذا خوردن، لب‌های خود را طوری پاک کند که صدایی از آنها برخیزد و به این ترتیب نشان دهد غذا برایش گوارا بوده است، ولی ما این کار را ناپسند می‌دانیم. در آفریقا، وحشیان در ملاقات با یکدیگر برای شادباش می‌گویند «چگونه عرق می‌کنید؟» در حالی که چنین سوالی برای ما زشت و زننده است. دست دادن با دوستان هنگام ملاقات در بسیاری از کشورهای جهان معمول است، ولی چینیان به جای این کار‌ دو دست خود را برهم می‌گذارند و تکان می‌دهند.

در کشور ما وقتی در هر صفی می‌ایستیم، رعایت فاصله بین 2 نفر اگرچه پسندیده است اما مرسوم نیست و تقریبا بین 2 نفر در صف هیچ فاصله‌ای وجود ندارد، حال آن‌که در کشورهای اروپایی عدم رعایت این فاصله، نوعی تعرض به حریم و حقوق فردی افراد محسوب می‌شود و واکنش‌های تندی به همراه خواهد داشت.

در بسیاری از کشورها برداشتن کلاه نشانه ادب است، ولی بومیان غنا در آفریقا به جای این کار، قبای خود را از یک شانه پایین می‌اندازند، ولی براساس دستور اسلام، وقتی 2 مسلمان به یکدیگر می‌رسند، با سلام کردن به هم احترام می‌گذارند.

بنابراین شیوه آداب معاشرت در سراسر جهان در عین این‌که متفاوت است، ولی این آداب در همه جا به منظورهای معینی از قبیل سلام کردن، دست دادن و احترام گذاشتن به یکدیگر، معرفی ناشناسان به یکدیگر، آداب و رسوم پسندیده هنگام غذا خوردن، نحوه رفتار و پوشش در مهمانی‌ها، محل کار و... به کار می‌رود.

سلام کردن و دست دادن، اولین و مهم‌ترین بند از مجموعه آداب معاشرت است که تقریبا میان همه ادیان، فرهنگ‌ها و ملت‌ها وجود دارد و آداب و قوانین خاصی هم برای خودش دارد. مثلا فرانسوی‌ها درست مثل ما هنگام ورود و خروج با یکدیگر دست می‌دهند. آلمانی‌ها تنها یک بار با هم دست می‌دهند.

برخی آفریقایی‌ها پس از هربار دست دادن، بشکن می‌زنند که حاکی از رهایی و آزادی است. مردم برخی کشورها هم دست دادن را خوب نمی‌دانند. آمریکایی‌ها هم خیلی محکم دست می‌دهند که احتمالا از رقابت‌های سنگین جسمی مانند کشتی سرخپوستان نشأت گرفته است و اما پیچیده‌ترین شکل دست دادن را سیاهان آمریکایی دارند که شامل چند عمل پیچیده است. افغان‌ها نه‌تنها در حین سلام واحوالپرسی دست می‌دهند. بلکه هنگام دست دادن، روبوسی و بغل کشی هم می‌کنند. دست دادن با دست راست و گذاشتن دست دیگر به شانه مقابل نشان‌دهنده تلاشی است که این شخص می‌خواهد به نحوی از بوسه دادن جلوگیری کند. این وضعیت را در بازدیدهای رسمی کشورها و مقامات و دیپلمات‌های مختلف جهان می‌توان ملاحظه کرد. در کشور ما هم قوانین و آداب خاصی در این زمینه وجود دارد که البته بیشتر نشأت گرفته از فرهنگ اسلامی است.

همیشه در حین سلام کردن به جانب مقابل، پیشقدم باشید. این عمل شما در خاطره طرف مقابل همیشه باقی می‌ماند. پیشقدم شدن در سلام همچنین نشان‌دهنده تواضع، فروتنی و بزرگواری انسان است.

به هر مجلس یا به هر محل تجمع که وارد می‌شوید، در صورتی که نظم جلسه و مجلس با اخلال مواجه نشود، با صدای بلند و متناسب سلام کنید، حتی اگر دارای مقام و رتبه بالا و مسن‌تر باشید. مردها در سلام نسبت به زنان باید پیشقدم باشند. استادان و معلمان وقتی وارد کلاس می‌شوند باید به شاگردان سلام کنند و شاگردان هم به رسم احترام در برابر استاد خویش بایستند. به هیچ وجه مقابل سلام کسی سر تکان ندهید، بلکه کوشش کنید با زبان، جواب سلام جانب مقابل را بدهید.

سلام و احوالپرسی نیازی به وقت طولانی ندارد. کوشش کنید وقت خود و دیگران را در سلام واحوالپرسی نگیرید.

هنگام دست دادن، دست طرف مقابل را محکم نگیرید. این کار اگرچه نشان‌دهنده ابراز صمیمیت با طرف مقابل است اما ناراحت کننده و خارج از عُرف نیز است. این مساله بویژه در ملاقات اول باید در نظر گرفته شود. البته شل دست دادن هم درست نیست.

دست دادن شل نشان‌دهنده ضعف، نداشتن اعتماد به نفس، علاقه و ثبات است. با نوک انگشتان خود دست ندهید. اگر بر حسب عجله یا تصادف چنین کاری کردید، حتما از جانب مقابل معذرت بخواهید و دوباره با دست کامل به ایشان ادای سلام و احترام کنید.

در رویارویی با بزرگ‌تر از خودتان سلام کنید، اما تا او به سمت شما دست دراز نکرده، دستتان را برای دست دادن به سویش دراز نکنید و در صورتی که کارمند اداره یا شرکتی هستید، تا رئیستان خواهان دست دادن با شما نشده برای این کار پیش‌دستی نکنید.

هنگامی که کسی چند بسته یا پاکت در دست دارد و دست‌هایش آزاد نیست، نباید دست خود را به سوی او دراز کنید تا مجبور شود برای دست دادن بسته‌ها را زمین بگذارد یا همه را در یک دست یا زیر بغل نگه دارد.

با دستکش دست ندهید، اما اگر زمانی برای در آوردن آن نیست، ضمن عذرخواهی مانعی ندارد،‌ اما یادتان باشد حتما این جمله را بگویید: ببخشید که با دستکش دست می‌دهم.

این را هم که همه می‌دانید، خانم‌ها همیشه مقدم هستند جز در موارد زیر:

هنگام عبور از درهای گردون به‌منظور چرخاندن در، عبور از درهای فنردار به‌منظور نگهداری در، هنگام ورود به رستوران، عبور از میان جمعیت، هنگام حرکت در صفوف (صف اتوبوس، بانک و... )، هنگام بالا رفتن از پله‌ها، هنگام پایین آمدن از پله‌ها و صفوف نشسته (در سینما، تئاتر، سخنرانی‌ها و...) به‌منظور باز کردن راه عبور برای خانم‌ها ( با عرض معذرت از آقایان!) همیشه مودب باشید. اگر هم از کسی خوشتان نمی‌آید نیازی نیست شأن و منزلت خودتان را تا سطح اجتماعی آن فرد تنزل دهید.

مودب و با نزاکت باشید تا برتری خود را نسبت به آن شخص ثابت کنید. هیچ‌گاه دشنام ندهید. دشنام و ناسزاگویی مطلقا ممنوع است، چون نشان می‌دهد شما قادر نیستید برای بیان عقاید خودتان از واژه‌ها و لغات مناسب‌تری بهره بگیرید. با صدای بلند صحبت نکنید. وقتی با صدای بلند صحبت می‌کنید، باعث بالا بردن سطح استرس میان اطرافیان خود می‌شوید.

بلند صحبت کردن بیانگر آن است که شما قادر به بحث منطقی با دیگران نیستید و عجز و ناتوانی شما را در استدلال معقولانه نشان می‌دهد و دیگر این‌که می‌خواهید حرف خود را با توسل به زور وخشونت به کرسی بنشانید. همچنین بلند صحبت کردن سبب جلب توجه اطرافیان می‌شود، البته توجه منفی. خونسردی خود را حفظ کنید و کنترل خود را از دست ندهید، چون زمانی که کنترل خود را از دست می‌دهید و از کوره در می‌روید به همه نشان می‌دهید قادر به کنترل احساسات و هیجانات خود نیستید.

به دیگران خیره نشوید. زل زدن به دیگران نوعی تعرض به آنها محسوب می‌شود. صحبت کسی را قطع نکنید. پیش از آن که اظهار عقیده‌ای بکنید، اجازه دهید صحبت دیگران به پایان برسد، اگر ناچار به انجام این کار شدید حتما با گفتن جمله معذرت می‌خواهم، این کار را انجام دهید. آب دهان نیندازید. اغلب مردها این کار را به‌طور ناآگاهانه انجام می‌دهند.

به اشتباهات دیگران نخندید. هنگامی که شما اشتباهی مرتکب می‌شوید، تنها انتظاری که از دیگران دارید آن است که اشتباهات و خطاهای شما را به رویتان نیاورند و از آنها چشم‌پوشی کنند. از آن مهم‌تر شما را به واسطه آنها مورد تمسخر قرار ندهند. وقتی در یک جمع و محفلی هستید، مدام به ساعت خود نگاه نکنید مگر آن که بلافاصله قصد ترک آن محل را داشته باشید.

این تنوع آداب در فرهنگ‌های مختلف در عادات غذایی نیز مشاهده می‌شود و در واقع لذت غذا خوردن به چگونه خوردن آن است، به طوری که انجام دادن یک سری آداب، غذا خوردن را برای خودمان هم لذتبخش‌تر می‌کند. دانستن این که آداب غذا خوردن در هر جایی و در هر فرهنگی با فرهنگ دیگر متفاوت است هم کمی کارمان را راحت‌تر می‌کند.

مثلا در بیشتر کشورهای آسیای جنوب شرقی با دست غذا خوردن بسیار مرسوم است و در رستوران‌های محلی، قاشق و چنگالی همراه غذایتان نمی‌بینید. همیشه هم ظرف آبی روی میز هست که شما فقط انگشت‌هایتان را در آن ظرف می‌شویید. یادتان باشد وقتی با چینی‌ها روی یک میز می‌نشینید، آرنج‌هایتان را روی میز نگذارید. این کار از نظر آنها بی‌ادبی به حساب می‌آید.

هندی‌ها هم از جمله ملت‌هایی هستند که با دست غذا خوردن را دوست دارند. آنها می‌گویند نباید برای غذا خوردن واسطه‌‌ای وجود داشته باشد تا انرژی بین غذا و انسان در تعامل باشد. ایتالیایی‌ها هم به غذا خوردن اهمیت زیادی می‌دهند و برای وعده‌های غذایی، بخصوص اگر مهمان داشته باشند، وقت زیادی صرف می‌کنند.

برای ایتالیایی‌ها، ناهار وعده اصلی است و معمولا همه خانواده آن را کنار هم صرف می‌کنند. این که وقت غذا خوردن چطور به نظر بیایید، در هر رابطه‌ای مهم است. احتمالا برای همین هم خیلی روی آداب غذا خوردن تاکید می‌شود؛ آدابی که برخی‌هایشان در فرهنگ‌های مختلف، مشترک و برخی هم خاص یک قوم و منطقه است. آدابی مانند:

هیچ‌گاه سر میز یا سفره غذا، مستقیم توی چشم‌های طرف مقابل‌تان در حالی که لقمه را به دهان می‌برد، نگاه نکنید و به عبارتی لقمه‌های طرف را نشمارید. در حال جویدن غذا، به هیچ‌وجه صحبت نکنید آن هم با شور و حرارت و درباره یک مساله بحث‌برانگیز. طرف مقابل را هم به حرف زدن وادار نکنید. از یادآوری کردن چیزهایی که به خودی خود چندش آورند، سر میز غذا جدا پرهیز کنید. یکی از بی‌ادبی‌های غذا خوردن در فرهنگ ما در آوردن صدایی است که به آن بادگلو می‌گویند. بشدت از این کار پرهیز کنید. روی غذایتان خم نشوید. صاف بنشینید و موقع جویدن غذا، دهان را ببندید.

وقتی همسفره دارید، سریع غذا خوردن مودبانه نیست.

همان اندازه غذا بردارید که می‌توانید بخورید. به عبارتی لقمه بزرگ برندارید که مجبور شوید آن را گاز بزنید.

هرگز با حرکت دادن قاشق و چنگال چیزی را نشان ندهید. اگر حشره، تار مو یا هر چیز دیگر را در غذایتان دیدید اصلا
به روی خودتان نیاورید. قبل از چشیدن غذا به آن نمک و فلفل نزنید. این کار یک جور بی‌احترامی به میزبان و آشپز است.

پیش از میزبان شروع به خوردن غذا نکنید. اگر چیزی از روی میز خواستید و دست تان نمی‌رسید، دست تان را برای برداشتن آن روی میز دراز نکنید و از فردی که نزدیک است بخواهید آن را به شما بدهد. سر میز غذا از خمیازه کشیدن، خاراندن، شانه کردن سر، بازی کردن با موها، گوش‌ها و کلاهتان خودداری کنید.

در صورتی که میزبان هستید، از غذاهای تهیه شده تعریف نکنید. در خوردن غذا و نوشابه به مهمانتان اصرار نکنید. لیوان نوشابه را خیلی پر نکنید. به قیمت برخی اقلام غذا نیز اشاره‌ای نکنید. اگر لقمه‌ای که در دهان می‌گذارید، مطابق میلتان نبود، آن را از دهان خارج نکنید و سعی کنید آن را فرو ببرید. انگشت‌ها را برای تمیز کردن لیس نزنید، بلکه آنها را با دستمال تمیز کنید. از خلال دندان هیچ وقت در حضور دیگران استفاده نکنید. سعی کنید از زبانتان برای تمیز کردن دندان‌ها و دهان استفاده کنید. نوشیدنی‌تان را یک جرعه سر نکشید، بلکه به دفعات و البته بی‌صدا آن را بنوشید.

اگر خواستید سرفه کنید یا بینی‌تان را بگیرید، سرتان را به چپ یا راست در امتداد شانه‌تان بچرخانید و با دستمال کاغذی یا دستمال جیبی صورت‌تان را بپوشانید و به کارتان برسید.

اگر خانمی با آقایی همراه است موقع سفارش غذا، نظرش را به آقا بگوید تا او دستور غذا بدهد.

محققان معتقدند مهارت‌های انسانی بیش از مهارت‌های فنی و دانش در پیشرفت کاری افراد تأثیر دارد. ظاهر هر شخص در محیط‌های کاری اهمیت زیادی دارد. بنابراین اگر کارمند هستید رعایت استانداردهای زیر به شما کمک می‌کند ظاهرتان با وضعیت کارتان هماهنگ باشد.

به بهداشت خود توجه نشان دهید تا احیانا برای ارباب رجوع یا دیگر کارمندان ناخوشایند نباشید.

لباس مناسب با محیط کار بپوشید. این یکی، جزو ضروریات است. چنانچه اداره اونیفورم خاصی ندارد بهتر است آقایان از کت و شلوارهای مناسب محیط کار و پیراهن‌هایی با رنگ ملایم (سفید، بژ یا آبی) استفاده کنند. پوشیدن پیراهن‌های تیره یا رنگ‌های تند و زننده ممنوع است. لباس کارمندان زن نیز از فرم مانتوهای اداری خارج نشود. اصولا در محیط کار در مجموع تأکید بر سادگی و ظاهر طبیعی کارمندان است.

یادتان باشد محل کار جای صمیمیت برقرار کردن نیست. در محل کار گفت‌وگو به صمیمیت ترجیح داده می‌شود. پس زندگی خصوصیتان را برای خودتان نگه دارید و مکالمه‌هایتان تا حد امکان کوتاه باشد. به همکارتان پشت نکنید. زبان بدن (ایما و اشاره‌ها) شما می‌تواند شخصیت‌تان را نشان دهد. اگر بخوبی با همکار خود برخورد نکنید، اعلام کرده‌اید هیچ علاقه‌ای به صحبت ندارید. این کار به نوعی توهین است و می‌تواند منجر به ایجاد احساسات و تفکرات منفی و حتی خصمانه دیگران نسبت به شما شود.

پشت سر کسی در محل کار غیبت نکنید. به جای صحبت کردن در مورد دیگران، سعی کنید با احترام آنها را تحسین و تمجید کنید و اگر آنها هم همین کار را برای شما کردند، تشکر کردن را فراموش نکنید. بعد از دعوا و مشاجره، پشیمانی سودی نخواهد داشت، پس اگر گیر رئیس یا ارباب رجوعی عصبانی افتادید، سعی کنید خونسردی خود را حفظ کنید و به حل مشکل بپردازید. گفت‌وگوی مثبت و سازنده، استرس محیط کار را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود همه احساس راحتی و خشنودی بیشتری کنند.

در شروع مکالمه با همکارانتان آرامش خود را حفظ کنید و به خاطر داشته باشید وقتی همکارانتان سرشان شلوغ است برای حرف زدن نزدشان نروید.