کم‌کاری در نوسازی بافت‌های فرسوده

کارشناسان و مسوولان شهری درحالی نسبت به خطرپذیری شهر تهران در برابر وقوع زلزله احتمالی هشدار می‌دهند که وجود 3000 هکتار بافت فرسوده در کلانشهری با بیش از 12 میلیون نفر جمعیت، نگرانی‌ها از بابت تلفات جانی و بروز یک فاجعه انسانی در مناطقی که دارای بافت‌های فرسوده و متراکم ریزدانه هستند را چندبرابر کرده است.

حرکت لاک‌پشتی پروژه نوسازی بافت‌های فرسوده و عدم تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی‌های دقیق میان سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی متولی از وزارت راه و مسکن گرفته تا سازمان نوسازی شهر تهران موجب شده اقدامات انجام‌شده تاکنون از اثربخشی لازم برخوردار نباشد و فرصت‌ها در میان اختلاف نظرهای سازمان‌ها و دستگاه‌های متولی بسرعت برق و باد از دست برود تا هنگام وقوع حادثه تنها افسوس‌ها باقی بماند.

نکته مهم در این میان وضعیت نگران کننده 3000هکتار بافت فرسوده کلانشهر تهران است که هنگام وقوع زلزله همانند یک بمب ساعتی برای ساکنان آن عمل خواهد کرد.

در چنین شرایطی مدیرعامل سازمان نوسازی شهرداری تهران به عنوان سازمان متولی نوسازی بافت‌های فرسوده پایتخت از عملکرد این سازمان در نوسازی بافت‌های فرسوده تهران دفاع کرده و می‌گوید تا پایان امسال 30 هزار واحد مسکونی در پایتخت نوسازی خواهد شد.

فریدون درویش زاده با اشاره به این‌که در 6 ماهه اول امسال 19 هزار و 885 واحد مسکونی در بافت فرسوده شهر تهران با اخذ پروانه از شهرداری اقدام به نوسازی کرده‌اند که این تعداد نسبت به سال گذشته دوبرابر شده است، توضیح می‌دهد: این یعنی در این مدت روزانه 110 واحد مسکونی برای نوسازی اقدام کرده‌اند که 35 مورد آنها به صورت تجمیع پلاک بوده است.

به گفته وی در 2 سال آینده 3268 هکتار از بافت‌های فرسوده در شهر تهران وارد فاز اجرایی برای نوسازی خواهد شد و به جای نوسازی تک پلاکی، سیاست انبوه سازی و تجمیع پلاک دنبال می‌شود.

بر خلاف نظر مدیرعامل سازمان نوسازی شهرتهران که معتقد است در حال حاضر تعامل مثبتی میان شورای شهر و این سازمان در اجرای پروژه‌های نوسازی حاکم است، اما اعضای شورای شهر طی یک سال اخیر انتقادات فراوانی به عملکرد این سازمان در اجرای پروژه‌های نوسازی داشته‌اند.

رسول خادم، عضو کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران به عنوان یکی از این منتقدان می‌گوید: عملکرد مالی و اجرایی سازمان نوسازی برای ما شفاف نیست. شرمنده مردم هستیم که مسوولان نتوانستند از ظرفیت‌های بالایی که شورای شهر و مجلس شورای اسلامی در زمینه نوسازی بافت فرسوده به تصویب رسانده‌اند، استفاده کنند.

حمزه شکیب، رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر نیز با اشاره به این‌که از 3200 هکتار بافت فرسوده در تهران فقط 100 هکتار آن نوسازی شده، معتقد است که عملکرد سازمان نوسازی در انجام وظایف خود شفاف نیست.

دامنه نارضایتی از عملکرد دستگاه‌های متولی در نوسازی بافت‌های فرسوده کشور به مجلس نیز کشیده شده است به طوری که جعفر قادری، عضو فراکسیون مدیریت شهری مجلس در گفت‌وگو با فارس ضمن انتقاد از وضعیت فعلی نوسازی بافت‌های فرسوده کشور می‌گوید: تا زمانی که کارهای جزیره‌ای در کشور در حال انجام است، سرانجام پروژه نوسازی بافت‌های فرسوده بهتر از این نمی‌شود.

تراکم خانه‌ها و جمعیت ساکن در برخی مناطق، بافت‌های فرسوده، ساختمان‌های نما شیشه‌ای، وجود ساختمان‌های غیر مقاوم، سطح بالای آب و پساب زیرزمینی، دانه ریز بودن خاک و آبرفتی بودن رسوبات باعث شده با وجود این‌که گسل‌های اصلی بیشتر در شمال شهر تهران است، ولی جنوب تهران هم در برابر زلزله آسیب پذیر باشد.

اما این تنها موضوعاتی نیستند که نگرانی‌ها از بابت خطر وقوع زلزله احتمالی را در پایتخت افزایش می‌دهد، وجود 11هزار کیلومتر سیستم گازرسانی و وجود 740 هزار علمک گاز در سطح شهر آن هم به گفته رئیس سازمان مدیریت بحران شهر تهران، خطر بالقوه‌ای است که گویی این شهر را روی دینامیتی بنا کرده که هر لحظه در آستانه انفجار قرار دارد و این درحالی است که بسیاری از کشورهای زلزله خیز دنیا با آگاهی از چنین خطر بالقوه‌ای سال‌هاست نیروی برق را جایگزین سوخت‌های فسیلی کرده‌اند.

«گاهی مواقع وقتی در تنهایی وضعیت و شرایط تهران پس از وقوع زلزله را تصور می‌کنم، وحشت زده می‌شوم»

این اعتراف آن هم از زبان جانشین شهردار تهران در ستاد مدیریت بحران پایتخت کافی است برای این‌که بدانیم، مشکلات و معضلات کلانشهر تهران پس از وقوع زلزله تاچه اندازه نگران کننده خواهد بود.

رجب زاده معتقد است مسوولان شهری باید همواره این پرسش‌ها را در ذهنشان مرور کنند که در صورت وقوع زلزله در تهران این شهر چند خروجی دارد؟ خروجی‌ها چقدر کشش دارند؟ چند ساختمان در معرض تخریب کامل هستند؟ امدادرسانی چگونه باید انجام شود ؟ چگونه می‌توان بر وحشت مدیریت داشت؟ و....

آن طور که این مقام مسوول در سازمان مدیریت بحران شهرتهران می‌گوید: مسوولان باید سال‌ها پیش از این به فکر تهران با شرایط امروز می‌افتادند و اگر از همین حالا هم مصمم شوند که تدبیری برای مشکلات و خطرات بالقوه پایتخت در شرایط بحران بیندیشند شاید تا 20 سال آینده هم نتیجه ندهد.

حالا که نگرانی‌ها از ناحیه خطرپذیری کلانشهر تهران در مقابل زلزله آنقدر مشهود است که دیگر نمی‌توان نسبت به این تهدید دائمی بی تفاوت بود و از سوی دیگر این واقعیت که تهران هنوز در برابر خطر وقوع زلزله آماده نیست کارشناسان، صاحب‌نظران و مسوولان شهری درصدد برآمده‌اند طی سال‌های اخیر گزینه‌ها و راهکارهای مختلفی را برای برون رفت از این خطر مطرح کنند.

انتقال پایتخت از تهران به شهرهای دیگر و تخلیه تدریجی این شهر به منظور تمرکز زدایی از جمله پیشنهاداتی بوده که گاهی با داغ شدن موضوع خطر وقوع زلزله در تهران مطرح می‌شود، اما این موضوعات فعلا در حد پیشنهادی قابل بررسی مانده و به نظر می‌رسد این طرح هنوز آنقدر جدی نشده است که بتوان درباره آن تصمیم گیری کرد.

مسوولان در حالی سال‌هاست بر اجرای طرح‌های بلندمدت به جای اقدامات عجولانه تاکید دارند که مشخص نیست برای به سرانجام رساندن طرح‌های طولانی‌مدت خود چه مدت زمانی را در نظر گرفته‌اند و نوسازی هر هکتار بافت فرسوده چند سال به طول خواهد انجامید؟

به هر حال، وجود 65 هزارهکتار بافت فرسوده در نقاط مختلف کشور که 3000 هکتار آن در شهر تهران است و روند کند بازسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده، زنگ خطری است برای مسوولان که با توجه به زلزله‌خیز بودن کشور همواره احتمال وقوع یک حادثه شوم در آینده‌ای که هر لحظه دور از انتظار نیست را داشته باشند، اما معلوم نیست چرا صدای بلند این زنگ‌های خطر، گوش مسوولان و متولیان امر را نمی‌آزارد ؟

پوران محمدی ‌‌‌‌/‌‌‌‌ گروه جامعه