پایه موازین اسلامی

متاسفانه از آنجا که ما از زمان ظهور اسلام فاصله‌های بسیار داریم و در این قرون و سده‌های متوالی هم نهادهای کافی به نام دین تاسیس نشده است و اگر هم مختصر نهادی به وجود آمده باشد، جلوه آن عمدتا در رفتار فردی و نه در کنش‌های اجتماعی مسلمانان بوده است و از طرف دیگر در غیبت نهادهای معطوف به دین و در خلأ حاصل از این پدیده، ذهنیت‌های دیگری که آمیخته با احکام دین نبوده و حتی مدعی عدم ضرورت آن، لااقل در نهادهای اجتماعی بوده است، در عرصه‌های عملی زندگی مسلمانان پیشروی کرده‌اند و محیط را متاثر از دوگانگی‌های نهادی و عمدتا التقاط نهادی‌کرده‌اند.

لذا در وضعیت فعلی مسلمانی، ‌دچار مشکلات عدیده‌ای از این ناحیه هستیم که نه ما را از حیث سنت، به گذشته اسلامی مربوط می‌‌کند و نه ما را از حیث تجدد، به دنیای عاری از دین (یا برخوردار از دین فردی)‌ رهنمون می‌شود و این فضای دوگانه، همواره می‌تواند به منزله حجابی عمل کند که در ایجاد جامعه الگو و استوار کردن پایه‌های آن، دچار خطای در تشخیص و در نتیجه دچار انحطاط و ارتجاع شویم. مقوله‌ای که باید بشدت مواظبت کرد تا ما را در گرداب هولناک خودش گرفتار نسازد.

آنچه به عنوان یکی از پایه‌های اصلی جامعه الگوی موردنظر باید عملیاتی شده و ملحوظ گردد آن است که جامعه‌ای با انواع نهادها و تاسیسات آمیخته با روح و جوهره دین به وجود آید که در آن تمامی قوانین و مقررات، در عرصه‌های مختلف مدنی، ‌جزایی، مالی، اقتصادی، اداری، فرهنگی، نظامی، سیاسی و غیر اینها، براساس موازین اسلامی باشد، به گونه‌ای که عملکرد چنین جامعه‌ای، عملکرد احکام و موازین دینی تلقی شده و بتوان در کارآیی و رونق آن، قابلیت‌های احکام و موازین اسلامی را به نظاره و محاسبه و سنجش نشست.

چنین جامعه‌ای به طور قهری متمایز از جوامعی خواهد بود که در آنها مضامین دیگری جوهره کارکرد جامعه را تشکیل می‌دهد و اصولا تفاوت بین جامعه دینی با جوامع غیردینی از حیث پایبندی عملی به همین موازین مطرح و مشخص می‌شود.

در جامعه الگو، اقتصاد و بانکداری و تولید همانقدر بر موازین دینی متکی است که قضاوت، سیاست، فرهنگ و خانواده و چون همه این موارد با این‌که متنوع هستند، جملگی از منشأ موازین اسلامی بهره‌مند می‌شوند؛ لذا با یکدیگر همگرا بوده و در ساختار جامعه اسلامی به نحوی سازگار عمل می‌کنند. تمایز چنین جامعه‌ای با جوامع غیردینی نه صرفا در شعائر و ظواهر که در شعور و حال ناشی از تمسک و متکی بودن به احکام دینی است.

جامعه الگو، جامعه‌ای مملو از نهادهای ویژه با کارکردهای دینی است؛ نهادهایی که منعطف، کارآمد، بهینه و کم‌هزینه هستند و به شرف خدمتگزاری به موحدان خود، نائل آمده‌اند.