لیبی، مدلی تاریک برای آینده ناتو

به گزارش ایسنا، روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی تحلیلی آورده است:

«جنگ لیبی بسیار عجیب است. این جنگ که یک طرفش یکی از ضعیف‌ترین ارتش‌های دنیا با کمبود هواپیما و تسلیحات و طرف دیگرش سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) تا دندان مسلح بود، شش ماه به طول انجامیده و در این بازه زمانی هزینه‌ سنگینی بر دوش کشورهای اروپایی تحمیل شده است.

حضور ناتو در لیبی در ابتدا با این توجیه بود که از جان غیرنظامیان در مقابل حملات نیروهای وابسته به حاکم مستبد این کشور محافظت شود. با این حال آشکار بود که حضور نیروهای ائتلافی را نمی‌توان چیزی غیر از مداخله در یک جنگ داخلی قلمداد کرد.

تشابه جنگ لیبی به جنگ کوزوو بسیار زیاد است. در جنگ کوزوو طی 78 روز بمباران مناطق صرب‌نشین هزاران تن به خاک و خون کشیده شدند و در نهایت ناتو اعلام کرد که چنین پیروزی بزرگی غیرقابل‌ تصور است! "مسئولیت برای محافظت از غیر نظامیان" برای توجیه اقدامات ناتو در لیبی یادآور عنوان "مداخله انسان‌دوستانه" در جنگ کوزوو است.

به هر حال در لیبی برخی از اصلی‌ترین هم‌پیمانان ائتلاف ناتو یا شرکت نداشتند و یا در کمپین هوایی "منطقه پرواز ممنوع" حرکت به خصوصی از خود نشان ندادند؛ از جمله این کشورها می‌توان به اسپانیا و ترکیه‌ اشاره کرد.

جنگ لیبی نبردی بود که در آن نروژی‌ها و دانمارکی‌ها تعداد بسیاری از نیروهای خود را وارد میدان کردند اما هواپیماها و خلبانان این کشورها پس از مدتی دچار سردرگمی شدند. در همین حال فرانسه بخشی از تجهیزات خود را به بهانه تعمیر از منطقه خارج کرد. همچنین ایتالیا برای صرفه‌جویی در هزینه‌هایش طی اقدامی مشابه برخی از نیروها و تجهیزات هوایی خود را از عرصه درگیری خارج کرد.

تنها هشت عضو از 28 کشور هم پیمان در ناتو در نبرد لیبی شرکت داشتند که اغلب دچار کمبود تجهیزات بودند. کشوری مانند آلمان در کلیه مراحل جنگ حتی در اجرای طرح منطقه پرواز ممنوع از همکاری با ناتو خودداری کرد.

گرچه واشنگتن نقش پشتیبانی را در جنگ لیبی برعهده گرفت اما آمریکا همچنان نقش اساسی را در مراحل اولیه این جنگ ایفا کرد. به رغم تردیدهایی که در میان اعضای دولت اوباما در رابطه با شرکت در جنگ لیبی وجود داشت، این کشور نقش عمده‌ای در جنگ لیبی داشت. آمریکا نیروهای هوایی لیبی را از میان برد تا سایر کشورهای شرکت‌کننده در جنگ در اجرای طرح منطقه پرواز ممنوع امنیت بیشتری داشته باشند. پس از آن آمریکا در زمینه‌های اطلاعاتی به همکاری با ناتو پرداخت و در عین حال تسلیحات لازم را در اختیار نیروهای ائتلاف قرار داد. با کمک تجهیزات و نیروهای ناتو و نیز مربیان و کارشناسانی از فرانسه، قطر و انگلیس به نیروهای انقلابی در خاک لیبی، حکومت قذافی در آستانه سرکوب قرار گرفت و هواداران وی مغلوب شدند.

با این همه مساله این است که آیا کشورهای اروپایی ناتو پس از این دیگر باز هم دست به چنین اقدام‌های ماجراجویانه‌ای خواهند زد یا خیر.

نکته‌ دیگر این است که اروپا باید ماهیت امنیتی و دفاعی خود را که مدت‌هاست در موردش به تبلیغات گسترده می‌پردازد، ارتقا دهد. با توجه به دشواری‌هایی که کشورهای اروپایی در جنگ لیبی متحمل شدند، بعید به نظر می‌رسد که این کشورها در آینده دست به چنین درگیری‌هایی بزنند.

برخی کارشناسان دفاعی همچون توماس والاسک در مرکز اصلاحات اروپایی در لندن معتقد هستند که دیپلماسی واشنگتن کارگر بوده و در دوره جنگ لیبی کشورهای عضو ناتو عملیات متفاوتی داشتند که در این عملیات نقش کشورهای اروپایی در مقایسه با عملیات‌های پیشین ناتو در کشورهایی نظیر افغانستان و عراق پررنگ تر بود.

پرداخت هزینه‌های جنگ لیبی در کنار مساله کسری بودجه جزو مشکلاتی بود که کشورهای اروپایی با آن درگیر بودند. این نکته باید در نظر گرفته شود که به رغم همکاری حدود هشت کشور اروپایی در جنگ لیبی اتحادیه اروپا خود نقشی در این جنگ ایفا نکرد.

فرانسوا هیسبورگ، تحلیل‌گر بنیاد مطالعات استراتژیک در پاریس می‌گوید که تصمیم واشنگتن برای حمایت از جنگ و هدایت آن از پشت و تصمیم برلین برای عدم شرکت در جنگ در هیچ صورت، همه و همه عواقب و تاثیرات استراتژیک عمده‌ای بر فعالیت‌های ناتو و اتحادیه اروپا خواهد داشت.

از سوی دیگرن فقدان حضور مستقیم آمریکا در لیبی احتمالا باعث می‌شود دولت جدید لیبی مجبور به اعمال تدابیر بیشتری در خصوص بازسازی زیرساخت‌های خود شود.

این تحلیل‌گر فرانسوی بر این باور است که اگر نقش رهبری حمایتی به یک قانون و رویه تبدیل شده باشد و سرمایه گذاری آمریکا در ناتو محدودتر شود، در نتیجه اروپا باید به فکر سرمایه گذاری در منابع دفاعی باشد و نیروها و تجهیزات خود را ارتقا دهد.

مساله‌ای که جالب توجه به نظر می‌رسد نحوه عملکرد اروپا در آینده در این زمینه است. در صورتی که فرانسه، انگلیس و سایر کشورها سرمایه گذاری بیشتری در زمینه‌ ارتقای نیروهای خود داشته باشند، این کشورها مجبور خواهند بود سایر هزینه‌ها را کاهش دهند . همچنین در این صورت احتمال مداخله این کشورها در جنگ‌هایی همچون جنگ افغانستان کاهش می‌یابد.

در نتیجه لیبی مدلی تاریک برای آینده سازمان پیمان آتلانتیک شمالی است.