مستندهای روشنفکرانه، مستندهای مخاطب‌پسند

در سال‌های گذشته بعضا مستندهایی به آنتن پخش سپرده می‌شد که تنها در جشنواره‌ها دیده شده بودند، جایزه گرفته بودند و بعضا اسم و رسمی به هم رسانده بودند. وقتی یک اثری در یک جشنواره جایزه‌ای می‌گیرد ابدا معنی‌اش این نیست که برای مخاطب انبوه آن اثر می‌تواند جذاب باشد.

بسیاری از آثاری که به نام مستند فاخر از شبکه‌های مختلف پخش شده‌اند فقط به این دلیل بوده که در بهمان جشنواره خارجی توانسته فلان جایزه را به دست بیاورد. این موضوع به خودی خود هیچ جذابیتی برای مردمی که قرار است مخاطب چنین مستندی باشند، ندارد.

به نظر می‌رسد ما در این زمینه باید یک تجدیدنظر کلی داشته باشیم. واقعیت این است که بعضا انتخاب مستندهای خارجی برای مخاطبان ما، جذابیتی که باید نداشته‌اند.

خوشبختانه شبکه مستند در رویکرد تازه خود این «نگاه جشنواره‌ای به مستند» را کنار گذاشته و تلاش کرده آثار مخاطب‌پسندتری را به آنتن پخش بسپارد.

«مستندهای روشنفکرانه»‌ عبارتی است که می‌شود به مستندهای جشنواره‌ای داد. شاید بزرگ‌ترین ویژگی این‌گونه از مستندها ـ جدا از محدود بودن مخاطب ـ انتزاعی بودن بیشتر آنها باشد.

مستندهای بسیاری در جهان تولید می‌شوند که اساسا قابلیت پخش تلویزیونی دارند، یعنی موضوع و ساختار آنها به گونه‌ای است که برای مخاطب عام در نظر گرفته شده و پخش آن از شبکه‌های معتبر جهانی، نشانه این است که استاندارد لازم برای عرضه عمومی را دارند.

خوشبختانه پاره‌ای از این آثار در سال‌های گذشته از شبکه‌های مختلف سیما پخش شده‌اند که شاید یکی از به‌یادماندنی‌ترین این‌گونه آثار، «مستند 5» باشد که از شبکه تهران پخش شد و مخاطبان بسیاری هم برای خود دست و پا کرد.

رویکرد تازه شبکه‌های مختلف سیما در حوزه نمایش آثار مستند نسبتا مشهود است که در این میان شبکه مستند می‌کوشد این موضوع را تخصصی‌تر پوشش دهد.

نکته ظریفی که در حوزه آثار مستند باید لحاظ شود و توسط کارشناسان رسانه و اهالی فن هم مورد مداقه قرار گیرد دامنه گسترده موضوعاتی است که زیرعنوان «آثار مستند» تعریف می‌شوند.

با یک بازنگری و نیازسنجی مخاطب و نیز استفاده از افراد خبره می‌توان از انبوه کارهای تولید شده و رنگارنگ، مستندهای کاربردی‌تر، جذاب‌تر و دیدنی‌تری را در قالب‌های گوناگون برای شبکه‌های مختلف سیما انتخاب کرد و به آنتن پخش سپرد.