تمام هنر ‌هفتم ‌ ایران زیر یک ‌سقف

هرچند سند تاریخی دقیقی از احداث باغ و عمارت باغ فردوس در دست نیست، اما در بعضی اسناد موجود عنوان شده که سنگ بنای اولیه این عمارت دوران محمد شاه قاجار گذاشته شده است. سال 1316 بود که بنای فعلی به دستور علی‌اصغر حکمت وزیر معارف، برای اختصاص یافتن به مدرسه بازسازی شد. 20 سال بعد شهرداری و وزارت آموزش و پرورش باغ فردوس را تقسیم کردند و بعد ازآن یک بنیاد وابسته به رژیم پهلوی سهم شهرداری را خرید تا برای برگزاری جشن‌های فرهنگ و هنر بازسازی شود و سازمان رادیو و تلویزیون عهده‌دار مرمت باغ فردوس شد. این مکان پس از انقلاب اسلامی زیر پوشش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درآمد و تا قبل از سال 81 که به عنوان موزه سینما مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت، از آن به عنوان مرکز آموزش فیلمسازی استفاده می‌شد. با این پیشینه مختصر تاریخی درباره عمارت باغ فردوس، وقت آن رسیده که باز هم به خیابان ولی‌عصر برویم و این‌بار مسافرت کاغذی‌مان را در میان طبقات و راهروهای موزه سینما آغاز کنیم.

اگر می‌خواهید بدانید چه کسی اولین تصویربرداری‌های تاریخ سینمای ایران را انجام داده یا دلتان لک‌زده از پیشینه بنای باغ فردوس سر در بیاورید یا بدانید اولین آگهی‌های سینمای کشور چه رنگ و لعابی داشتند و گرافیک‌شان چطور بود باید به تالار آبی بروید، اما دارایی‌های تالار آبی به همین جا ختم نمی‌شود. معرفی و تصاویر پیشگامان سینمای ایران و بازیگران و عوامل اصلی فیلمسازی هم از داشته‌های این بخش به حساب می‌آیند. دیدنی‌ترین غرفه‌ها به عقیده راهنمایان این بخش، غرفه‌های اختصاصی آوانس اوگانیانس، عبدالحسین سپنتا، ابراهیم مرادی، محسن بدیع و دانشگاه سیراکیوز است. اولین تجهیزات فیلمسازی که به کشور وارد شد هم در تالار آبی به نمایش گذاشته شده است که هرچند جلای گذشته را ندارد، اما بازدیدکنندگان را بخوبی به حال و هوای چند دهه گذشته می‌کشاند. این را هم باید بنویسم که شما با قدم زدن در این تالار از مفاهیمی مانند آفیش یا اعلان، بازیگر، کارگردان، فیلمنامه‌نویس و... سر در می‌آورید.

کمتر کسی است که برای اولین بار به تالار میانی پا بگذارد و به تندیس‌های عزت‌الله انتظامی یا علی‌حاتمی عرض ادب نکند! اینقدر که این مجسمه‌ها طبیعی ساخته شده‌اند. در این تالار تصاویر صحنه و پشت صحنه فیلم‌ها، پرتره کارگردانان مشهور و سایر عوامل فیلمسازی چشم‌نوازی می‌کند. اینجا می‌توان با نمونه‌هایی از وسایل و طراحی‌های صحنه و لباس هم آشنا شد. غرفه‌های اختصاصی عزت‌الله انتظامی، علی حاتمی، سهراب شهید ثالث، ساموئل خاچیکیان، ولی‌الله خاکدان، رخشان بنی‌اعتماد، پوران درخشنده، محمدعلی طالبی، کیومرث پوراحمد، ایرج رامین‌فر، یدالله صمدی و رسول صدرعاملی هم در این تالار قرار دارد؛ در این غرفه‌ها بخش‌هایی هر چند جزئی از زندگی این هنرمندان (مانند صفحات شناسنامه، بریده جراید، جوایز و...) به نمایش گذاشته‌ شده است.

تالار جشنواره و حضور بین‌الملل یک افتخار ملی است و با پاگذاشتن در آن، سهمی از افتخارات بین‌المللی فیلمسازان و هنرمندان کشور نصیب بازدیدکننده می‌شود. 45 تندیس موجود از جوایز تاریخ سینمای ایران مثل نخل طلای کن، شیر ونیز، خرس برلین و... به همراه غرفه‌های اختصاصی و معرفی فیلمسازان مطرحی چون عباس کیارستمی و... حس دلچسبی به گردشگری می‌بخشد که ساعاتی را به دیدن این نقطه شهر آمده است. تا یادمان نرفته بنویسیم که اگر می‌خواهید سراغ نخستین مجلات و کتاب‌های سینمایی و تصاویر منتقدان سینمای ایران را بگیرید، باید مسیرتان را به سمت این تالار کج کنید.

8 سال دفاع مقدس بخشی جدانشدنی از تاریخ این مرز و بوم است که مسوولان موزه سینما هم برای زنده نگهداشتن ارزش‌ها و خاطرات آن دوران، بخشی از فضای موزه را به غرفه اختصاصی شهید مرتضی آوینی (پایه‌گذار فیلم‌های دفاع مقدس) ، ابراهیم حاتمی‌کیا و رسول ملاقلی‌پور اختصاص داده‌اند. تصاویری از فیلم‌هایی با مضمون دفاع مقدس و معرفی عوامل سازنده این فیلم‌ها یاد دوران دفاع از میهن را زنده نگه ‌می‌دارند.

پایتان که به اتاق کودک و نوجوان موزه سینما باز شود، کلاه قرمزی قبل از همه عروسک‌ها با آن دهان گشاد اما دوست‌داشتنی و کفش‌های لنگه‌به‌لنگه‌اش از روی طنابی که روی آن نشسته، خنده تحویلتان می‌دهد و تا دلتان بخواهد اینجا عروسک‌هایی مثل مخمل و عکس‌های بازیگرانی مثل مهدی باقربیگی‌‌ ـ‌ بازیگر نقش مجید در سریال قصه‌های مجید ‌‌ـ‌ هست که داغ دلمان را تازه کند و یادمان بیاورد که نوجوانی یا کودکی‌هایمان را در میان همان «قصه‌های مجید» و «خونه مادربزرگه» جا گذاشتیم و با یک دنیا بی‌خبری، پرت شدیم به دنیای بزرگسالی...

مسوولان موزه در اتاق سینمای ایران به معرفی نخستین سالن‌های سینمای ایران، نخستین سینماداران و پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران پرداخته‌اند. در این اتاق امکان مشاهده بخش‌هایی از نخستین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران و جهان فراهم شده است. یکی از پوسترهای این اتاق سیل جمعیتی را نشان می‌دهد که برای تماشای یک فیلم در میدان لاله‌زار هجوم برده‌اند؛ تماشای همین پوستر کافی است که انگشت حیرت را به دهانتان ببرد!

شاید امثال من با حضور در اتاق موسیقی موزه، فقط بتوانند تصاویر مجید انتظامی، محمد سریر، داود گنجه‌ای، عزت‌الله مقبلی، منوچهر نوذری و چند فرد دیگر را از میان انبوه تصاویر موسیقی‌سازان و صداپیشگان برای فیلم‌ها تشخیص بدهند. در این اتاق علاوه بر معرفی آهنگسازان، صداپیشگان و صدابرداران فیلم‌ها، تجهیزات و ابزار قدیمی صدابرداری و تعدادی از نخستین صفحات موسیقی فیلم‌ها به نمایش گذاشته شده است.

اتاق ویژه ارامنه

ارامنه همواره نقشی مؤثر در سینمای ایران ایفا کرده‌اند. از جمله این‌که فیلمبرداری نخستین فیلم‌های سیاحتی توسط این گروه انجام شد.

این‌طور که اطلاعات موجود در اتاق ارامنه گواهی می‌دهد آنها از آغاز پیدایش سینما در ایران نقش پررنگی در این هنر ‌‌ـ‌ صنعت بر عهده گرفته‌اند؛ تصاویر بزرگان ارمنی سینمای ایران در این فضا دیدنی است.

تجربه‌ای متفاوت زیرگذر تاریخ

اگر خواهان تجربه‌ای متفاوت هستید حتما سری هم به اتاق زیرگذر تاریخ بزنید. آگاهی از نخستین کوشش‌های بشری در شرق برای ثبت حرکت با مشاهده دستگاه نمایش مولاژ جام بز جهنده متعلق به 2000 سال پیش از میلاد و نیز موفقیت آنان در کشف قوانین حاکم بر نمایش تصاویر با مشاهده اتاق تاریک تجربه‌ای متفاوت برایتان رقم خواهد زد. نخستین تصویرسازی‌های ایرانیان برای روایت شاهنامه و اسطوره‌های دینی هم در این اتاق به نمایش گذاشته شده است.

معرفی این مکان دیدنی که شنبه تا پنجشنبه از ساعت 9 الی 17 و جمعه و روزهای تعطیل از ساعت 14 الی 17 پذیرای علاقه‌مندان است با ما بود و این که راه خیابان ولی‌عصر(عج) بعد از زعفرانیه را برای تماشای داشته‌های سینمای ایران بر قدم‌های‌تان هموار کنید، با شماست.

مریم گودرزی مقدم