آثار باستانی فراوان، نیروهای محافظ اندک

سیدحمید ابطحی، نماینده مردم خمین 2 روز پیش در واکنش به تخریب‌های صورت گرفته در بناهای تاریخی، خواستار ایجاد پلیس میراث فرهنگی شده بود. این نماینده مجلس که شاید نمی‌دانست اکنون در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، نیروی ضابط کوچکی تحت عنوان یگان حفاظت مشغول فعالیت است، در سخنانش خواستار توجه بیشتر به ابنیه تاریخی و جلوگیری از سرقت آثار فرهنگی ایرانی شده بود. هرچند اکنون نمی‌توان آمار دقیق و متقنی از سرقت‌های آثار تاریخی در کشور ارائه داد، اما نگاهی گذرا به اخبار منتشر شده در یک‌ماه گذشته، چشم‌انداز مناسبی را تصویر نمی‌کند. نکته تاسفبار این است که یگان ویژه، اکنون رئیس ندارد. معلوم نیست با دستورات چه کسی اداره می‌شود. پیگیری‌های روز گذشته ما برای برقراری ارتباط با سرپرست یا یکی دیگر از مقامات مسوول در این حوزه نیز بی‌نتیجه ماند تا نشانه‌ای باشد از این که در این زمینه گویا کسی پاسخگو نیست.

اواخر سال 82 بود که با تشکیل سازمان میراث فرهنگی، زمزمه‌های تشکیل یگانی برای حفاظت از ابنیه تاریخی و موزه‌های کشور به گوش رسید. این امر درست در زمانی بود که محوطه باستانی عظیمی مانند جیرفت با هجوم غارتگران میراث فرهنگی یکشبه چپاول شده بود.

در آن زمان قرار بر این شد تا با اختصاص یک میلیارد تومان اعتبار و مجوز استخدام 500 نیروی انسانی، یگان ویژه حفاظت از میراث فرهنگی از سال 83 تشکیل شود.

این یگان اگر چه در آن زمان تشکیل شد، ولی همیشه مسوولان ردیف اول آن و سازمان میراث فرهنگی از موضوع کمبود نیرو در این زمینه سخن گفته‌اند.

این روزها با آن که سال‌ها از آن زمان می‌گذرد، ولی بازهم رسانه‌ها هر روز آمار بلندبالایی از سرقت‌ها و تخریب‌های آثار میراث فرهنگی را با آب و تاب فراوان منتشر می‌کنند. نکته مشترک در هر کدام از این خبرها، نبود نظارت کافی بر اموال و ابنیه تاریخی است که این امر در محوطه‌های باستانی کشور نمود بیشتری دارد. ماجرا وقتی تاسفبارتر می‌شود که به دلیل ضعف قوانین، جرم و مجازات در موضوع تخریب میراث فرهنگی تناسب چندانی با یکدیگر ندارند.

هرچند مسوولان کنونی سازمان میراث فرهنگی در این ارتباط اظهارنظر نمی‌کنند، اما حمید بقایی، رئیس پیشین سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بارها در صحبت‌های خویش از ناتوانی این سازمان در حراست از تمامی محوطه‌های تاریخی سخن می‌گفت و معتقد بود مهم‌ترین علت این امر، نبود نیروی کافی برای حفاظت از مجموعه وسیعی از محوطه‌های تاریخی و باستانی است. او معتقد بود که این سازمان هرچقدر هم نیروی مراقبتی در قالب یگان ویژه پاسداران میراث فرهنگی داشته باشد، نمی‌تواند پاسخگوی این وسعت باشد.

این امر اگرچه به عنوان یک معمای لاینحل در مقابل مسوولان فعلی سازمان میراث فرهنگی نیز قرار گرفته است، اما شاید نباید از آنان توقع بیشتری در این زمینه داشت، زیرا ایران کشوری است که بهشت آثار تاریخی دنیا به‌شمار می‌رود و در برخی از نقاط آن با یک جستجوی کوتاه می‌توان اثری تاریخی را از زیر خاک بیرون کشید.

رضا دبیری‌نژاد، کارشناس میراث فرهنگی و فعال در این حوزه حرف‌های جالبی در این زمینه دارد. او می‌گوید: بر اساس یک پژوهش اکنون بیش از 200 هزار تپه باستانی ثبت شده در سراسر ایران وجود دارد. مجوعه‌ای از تپه‌های باستانی که هریک بیانگر دوره‌ای خاص از تاریخ باستانی ایران هستند و البته می‌توان به کشفیات تاریخی نیز درون آنها امیدوار بود.

وی ادامه می‌دهد: اگر قرار باشد هر یک از این تپه‌ها 8ساعت با یک نگهبان مورد حفاظت قرار بگیرد در مجموع یک شبانه روز ما با رقمی معادل 600 هزار نفر نیروی مراقبتی در طول یک ماه روبه‌رو هستیم که این رقم در مقابل رقم کنونی 10 هزار کارمند این سازمان رقمی غیر قابل باور به‌شمار می‌رود.

دبیری‌نژاد البته در این ارتباط پیشنهادی هم دارد و می‌گوید: سازمان میراث فرهنگی با واسپاری حفاظت از بناهای تاریخی به مردم محلی و بومی البته با نظارت کامل می‌تواند بسیاری از مشکلاتی را که اکنون در این زمینه وجود دارد، برطرف کند.