لحظه‌های حساس در سریال‌های رمضان

آمارها نشان می‌دهد که در مجموع سطح استقبال مخاطبان از سریال‌های تلویزیونی در یک سال گذشته نسبت به دوره‌های مشابه کمی پایین‌تر بوده و کمتر سریالی توانسته موج عظیمی از بیننده اطراف خود جمع کند و به بالای 80 درصد جذب مخاطب نزدیک شود. ولی در ماه رمضان امسال تقریبا از نیمه راه به بعد، سریال‌ها توانستند مخاطبان‌شان را درگیر کنند و بازار گفت‌وگو و گمانه‌زنی درباره شخصیت‌ها، ماجراها و داستان‌های سریال‌ها داغ شود.

نگاهی به جلد نشریات گوناگون این هفته و هفته گذشته نیز نشان می‌دهد که علاقه مردم به سریال‌های داستانی تلویزیون در این ماه افزایش پیدا کرده و ممکن است همین گرمای نسبی، باعث شود که بینندگان بقیه سریال‌ها (حتی سریال‌هایی که در ایام عادی پخش می‌شوند) هم استقبال بیشتری از شبکه‌های داخلی کنند و آمارهای جذب مخاطب از حد متوسط فعلی بالاتر برود.

با توجه به حضور چشمگیر رسانه‌های خارجی و شبکه‌های فارسی زبان که بودجه‌های هنگفتی برای جذب بینندگان داخل کشور هزینه می‌کنند و از پشتیبانی کمپانی‌ها و گروه‌های رسانه‌ای قدرتمند بین‌المللی هم برخوردارند، رقابت تلویزیون ملی با آنها رقابتی نابرابر و از جهاتی دست‌وپا بسته تلقی می‌شود. چون نه آن امکانات و بودجه‌ها در تلویزیون داخل (و از کیسه بیت‌المال) قابل تخصیص است و نه ولنگاری شبکه‌های خارجی که جذابیت کاذب ایجاد می‌کنند قابل تقلید از سوی شبکه‌های ملی است.

اما این معادله در ماه مبارک رمضان به طرزی ناخودآگاه و حتی بدون تلاش و کشمکش زیاد به نفع تلویزیون ملی در حال تغییر است و باید از این وضعیت نهایت استفاده را کرد.

در فضای معنوی ماه مبارک رمضان، مردم به طور طبیعی تمایل دارند که سر و کارشان با شبکه‌های داخلی باشد و حتی برخی از افرادی که به ماهواره و فیلم‌های ویدئویی و رسانه‌های اینترنتی راغب هستند نیز در این ماه ترجیح می‌دهند به سمت رسانه ملی بروند که نسبت به برنامه‌هایش اعتماد دارند و می‌دانند که حرمت‌ها و آداب و قواعد اخلاقی این ماه را رعایت می‌کند. این وضعیت، یک فرصت بسیار عالی برای تلویزیون ملی است که بتواند برخی مخاطبان ازدست‌رفته را راضی کند و بازگرداند؛ طوری که پس از پایان این ماه هم آن عده به تماشای شبکه‌های داخلی عادت کنند و به ماهواره و ویدئو باز نگردند.

البته استفاده از این فرصت مطلوب نیازمند درک صحیح از موقعیت و برنامه‌ریزی دقیق برای جلب رضایت همه گروه‌های بیننده است.

از این جهت اهمیت سریال‌های مناسبتی این ماه بسیار بالاست؛ چون مخاطبان تلویزیون بارها نشان داده‌اند که بیش از هر برنامه دیگری به مجموعه‌های داستانی علاقه و توجه نشان می‌دهند و هرگاه سریال یا سریال‌های خوبی از تلویزیون پخش شده، آمار کلی بینندگان تلویزیون (و حتی بینندگان برنامه‌ها و شبکه‌های دیگر) افزایش یافته است. به نظر می‌رسد سریال‌های امسال (که اکنون در یک سوم پایانی پخش‌شان به سر می‌برند) این قابلیت را دارند که رضایت عمومی را در سطح قابل قبولی جلب کنند، اما باید این نکته را هم در نظر گرفت که انتخاب سوژه‌ها و فضاهای یکسان یا دست‌کم مشابه در یکی دو سریال اصلی امسال می‌تواند پاشنه آشیل مجموعه‌های ماه رمضان باشد و از این جهت تلویزیون را از اهدافش دور کند.

ترافیک ارواح و شیاطین و فضاها و مفاهیم ماورایی در سریال‌های امسال با این ریسک خطرناک همراه است که اگر گروهی از مخاطبان به این‌گونه موضوعات و فضاها علاقه نداشته باشند کنداکتور مفصل تلویزیون به کل جذابیتش را برایشان از دست می‌دهد.

شاید تنها سریالی که حال‌وهوایش با بقیه سریال‌های امسال فرق دارد سریال «سه دونگ سه دونگ» باشد که تنها مجموعه طنز امسال است که جذاب و خوش‌ساخت از کار در آمده است. از سوی دیگر سریال «سی‌امین روز» با اتکا به داستان‌گویی و الگوهای امتحان‌شده‌ای از قبیل معما و راز خانوادگی و تحول شخصیت و غیره، انتخاب متفاوت دیگری است که می‌تواند به ویترین سریال‌های امسال اندکی جذابیت ببخشد.

ولی باید تأکید کرد که در مواجهه با تنوع گسترده تلویزیون‌های بیگانه، حفظ عنصر تنوع و ارائه حق انتخاب به مخاطبانی که سلایق و علایق مختلفی دارند باید بسیار بیش از این‌ها جدی گرفته شود تا از فرصت طلایی ماه مبارک رمضان و اقبال عمومی مردم به شبکه‌های داخلی به بهترین شکل بهره‌برداری شود.