نوجوانی که قاتل قوی‌ترین مرد جهان شد

ماده 205 قانون مجازات اسلامی مجازات قتل عمد را قصاص معین کرده است. قصاص در مورد قتل به معنی اعدام است و از جمله حقوق اولیای دم محسوب می‌شود. اولیای دم می‌توانند و اختیار دارند قاتل را قصاص کنند. قصاص مانند بسیاری از موارد دیگر مذکور در قانون مجازات اسلامی نوعی از مجازات است که به دنبال هدفی وضع شده است. هدف از تمام مجازات‌ها 3 مورد کلی است: اصلاح و تربیت بزهکار، پیشگیری عمومی و پیشگیری فردی. به عبارت دیگر قانونگذار به دنبال آن است تا با مجازات بزهکار علاوه بر این‌که او را با عواقب کار اشتباهی که مرتکب شده است روبه‌رو می‌کند، جامعه و نیز خود بزهکار را از تکرار جرم بازدارد. از آنجا که حق حیات مهم‌ترین حق در زندگی هر فردی است پس قطعا برخورد با کسی که این حق را از انسانی سلب کرده است مستلزم شدیدترین برخوردهاست و به همین جهت هدف از وضع قصاص نیز پیشگیرى از تکرار ظلم و ستم بر اجتماع و حمایت از سایر افراد بى‌گناه است.

اما با وجود این در آیات قرآن هم آمده است: اگر قصاص نکنید و جانى را مورد عفو و بخشش قرار دهید، بهتر است. (آیه 178 سوره بقره) به عبارت دیگر در احکام الهی نیز آنچه از اهمیت زیادی برخوردار است تاثیر اجتماعی یک عمل است و اگرچه قصاص حق قانونی و شرعی اولیای دم دانسته شده است، اما به این نکته نیز توجه شده که لزوما مجازات‌های شدید اثر مثبت به همراه ندارند و بلکه در مقابل، گذشت است که می‌تواند آرامش و امنیت را به جامعه بازگرداند. در واقع اگرچه شاید انتظار گذشت از خانواده‌ و اولیای‌ دم‌ به‌ سبب‌ آسیب‌ و رنج‌ عاطفی‌ که‌ دیده‌اند توقع بسیار زیادی به نظر می‌آید، اما جلوگیری از تکرار هرچه بیشتر خشونت می‌تواند تالمات روحی را در جامعه کاهش دهد.

اما در بعضی از موارد که جرم جنبه عمومی پیدا می‌کند، بحث اعدام در ملأعام مطرح می‌شود. همان‌گونه که گفتیم اگرچه در نگاه اول قصاص را می‌توان عاملی بازدارنده از وقوع جرایم مشابه بعدی و در عین حال حمایت از حق مظلوم دانست، اما نمی‌توان پیچیدگی‌های زندگی امروزی را نیز نادیده گرفت. هدف اصلی که قصاص به دنبال آن است ایجاد ترس در مجرم و سایر مردم از ارتکاب جرم در آینده است اما شاید برای رسیدن به این هدف نیازی به تاکید بر اجرای اعدام در ملأعام نباشد. در این میان باید دقت کرد آیا واقعا اجرای حکم قصاص در ملأعام می‌تواند از تکرار خشونت‌ها در جامعه بکاهد یا در مواردی هم می‌تواند خشونت را جزئی از زندگی مردم نماید.

هدف از مجازات مجرمین، دفاع از جامعه و ایجاد مصونیت و ایمنی در آن است. اعدام در ملأعام به گونه‌ای که مردم از خانه خارج شده و با انگیزه‌های متفاوت به تماشای این صحنه بنشینند لزوما نمی‌تواند هدف قانونگذار را از وضع مجازاتی مانند قصاص تامین کند.

سارا لقایی