پاپ یا سنتی فرقی نمی‌کند موسیقی باید ایرانی باشد

من در این دوره دو مساله اصلی را کنار دیگر اهدافم دنبال می‌کنم. مهم‌ترین هدف راهبردی ما، حمایت از موسیقی ایرانی است که شامل شاخه‌های سنتی، نواحی و مقامی می‌شود. امیدواریم با همکاری کارشناسان و هنرمندان بتوانیم این حمایت را روز به روز گسترده‌تر کرده و بیشتر به آن بپردازیم و بتوانیم جایگاه این موسیقی را که ریشه در فرهنگ غنی کشورمان دارد، هر روز ارتقا بخشیم. دومین هدفی که مایلم به آن بپردازم و امیدوارم موفق شوم، جایگزین کردن ابتکار عمل به جای موضع انفعالی دفتر موسیقی درخصوص جریانات موسیقی است. معتقدم ما باید با موضع فعالانه در این عرصه‌ها وارد شویم و از ممیزی به عنوان یک عامل پیش برنده، ارتقا بخش و بستر ساز بهره ببریم. این هدف نیازمند آن است تا خطوط قرمز این عرصه را بر مبنای اصول فرهنگی‌ ترسیم کنیم تا تاثیرگذار و راهگشا باشند و به جای مانع گذاشتن، راه حرکت هنرمندان را هموار سازند.

من حوزه همکاری دفتر موسیقی را خیلی وسیع می‌دانم. یعنی در کنار همکاران دفتر موسیقی و معاونت هنری وزارت ارشاد باید با حوزه‌های هنری فعال در زمینه موسیقی نیز هماهنگی و همفکری داشته باشیم. از سوی دیگر، ارگان‌هایی چون نیروی انتظامی، مجلس شورای اسلامی، ارباب جراید و رسانه‌ها هستند که هر کدام از اینها می‌توانند کمک‌های زیادی به ما داشته باشند.

به عنوان مثال ما باید از مجلس، قانون کپی‌رایت و حقوق مالکیت معنوی را پیگیر باشیم و با نیروی انتظامی در ارتباط با برپایی کنسرت‌ها و دیگر مسائلی که شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران با آن دخیل هستند، تعامل داشته باشیم.

هر کسی می‌تواند ایده‌ای داشته باشد که اگر آن را با ما در میان بگذارد، بسیار سپاسگزارش خواهیم بود. فراموش نکنیم که موسیقی یکی از شاخه‌های مهم فرهنگی کشورمان است و برای رشد آن همه باید دست به دست هم بدهند. در یک حوزه فرهنگی، اصل بر تبادل نظرها و گفت‌وگوست که از دل آن طرح‌ها و برنامه‌های آینده متولد و شکوفا می‌شود.

اگر شرایط به گونه‌ای باشد که ما تنها با نوع خاصی از موسیقی آشنا و روبه‌رو شویم، طبیعی است که نگاه‌مان تک‌بعدی خواهد بود. به نظر من، اگر ما نگاه کلی جامعه را به سمت موسیقی سنتی، محلی و مقامی برگردانیم، می‌توانیم سلیقه مردم را به این سمت بکشیم. البته این راهی طولانی است که زمانی دراز می‌برد. در این راه ما باید برنامه‌ریزی مناسب داشته باشیم، هنرمندان به خلق آثار فاخر و البته مورد علاقه مردم بپردازند و رسانه‌ها هم همیاری کنند؛ در این صورت ما بی‌شک در آینده به جاهای خوبی خواهیم رسید.

به هیچ‌وجه. همان‌طور که در ابتدای گفت‌وگو تاکید کردم، هدف اصلی ما گسترش موسیقی ایرانی در همه شاخه‌هاست. در این خصوص، ما آرزو داریم که به یک نوع و سبک ایرانی از موسیقی پاپ برسیم.

بعضی از اصول در تمام شاخه‌های موسیقی باید رعایت شود. به طور کلی در حوزه موسیقی سه عنصر شعر، ساز و خواننده نقش اصلی را ایفا می‌کنند. در یک اثر موسیقی اگر مضمون و کلام خوبی را به کار بگیریم و اجرای سازها در شأن هنر موسیقی و متناسب با فرهنگ ایران باشد و در کنار آن نیز لحن و صدای خواننده مطلوب باشد، قطعا با سه فرصت بسیار عالی در ارائه پیام و انتقال آن روبه‌رو هستیم. در مقابل به محض این‌که یک کدام از اینها نباشد، این فرصت تبدیل به تحدید می‌شود. بر این اساس، ما باید این فرصت‌ها را حفظ کنیم و در جهت صیانت از موسیقی گام‌هایی جدی برداریم. چرا که اگر ما کلام خوبی ارائه دهیم و این کلام در قالب یک موسیقی خوب و متعالی ارائه شود، قطعا شاهد پیشرفت روزبه‌روز موسیقی خواهیم بود. در این صورت، آن اثر هم در جامعه انعکاسش بهتر است و مردم بیشتر اقبال نشان می‌دهند و هم مسوولان امر با آرامش خاطر و با یک امنیت فرهنگی به این مقوله نگاه می‌کنند.در چنین شرایطی می‌توان به همکاری مجامع و ارگان‌های مختلف امیدوار بود و توانست با همکاری همگان، روزهای خوبی را برای این هنر رقم زد.

در موسیقی کلاسیک جهان، آهنگسازان بزرگی چون بارتوک، چایکوفکسی و دیگران بودند که از موسیقی فولکلوریک مناطق خودشان استفاده می‌کردند. در ایران هم همین‌طور است گریگوریان، احمد مستان یا آهنگسازانی که در حوزه موسیقی کلاسیک جهانی و علمی کار می‌کردند، از این آثار بومی زیاد استفاده کرده‌اند. البته این اتفاق در موسیقی پاپ هم دیده می‌شود. بسیاری از خوانندگان و آهنگسازانی که چه قبل و چه بعد از انقلاب در حوزه موسیقی پاپ فعال بودند، از میراث فولکلوریک کشور در این عرصه زیاد استفاده کردند. براین اساس، توجیه‌ ما این است که در این دوره نیز این اتفاق باید به شکل اصولی‌تر بیفتد. متاسفانه در حال حاضر وقتی به دیدن یک کنسرت پاپ می‌روید، اصلا از موسیقی خودمان و هویت ایرانی هیچ نشانه‌ای دریافت نمی‌کنید. من توصیه‌ام این است که هنرمندان توجه ویژه‌ای به این مقوله داشته باشند و از ملودی‌های ایرانی و از فضای موسیقی نواحی مختلف کشور استفاده بیشتری ببرند.

یکی از بخش‌هایی که فعالانه در آن شرکت خواهیم کرد، امور بین‌الملل است. سال‌های گذشته واحد بین‌الملل دفتر موسیقی، کار ثابتی داشت و تنها به رصد کردن جشنواره‌ها بسنده می‌کرد، اما از زمانی که من آمده‌ام، تاکید کرده‌ام در این حوزه گنجینه‌ای از اطلاعات مربوط به خوانندگان، آهنگسازان و نوازندگان کشورهای اسلامی جمع‌آوری شود تا در مواقع مختلف بتوانیم از این هنرمندان و نیز حضورشان در کشور برای برقراری ارتباطات فرهنگی و تأثیرگذاری فرهنگ‌های همسو استفاده کنیم.

مراودات هنری بویژه در عرصه موسیقی در شکل‌گیری و رشد فرهنگ کشور مؤثر است. ما مایل نیستیم یک دیوار دور خودمان بکشیم و فقط کارهای هنرمندان کشورمان را اجرا و در نهایت از آنها تعریف کنیم. قطعا یکی از مواردی که نیاز به فعال شدن دارد، دعوت از گروه‌های بین‌المللی است. در واقع موسیقیدانان و نوازندگان خارجی با حضورشان در ایران علاوه بر ارائه هنر‌شان، با ایران و شرایط اقلیمی، فرهنگ و میراث فرهنگی ما نیز آشنا خواهند. این خود باعث اشاعه فرهنگ ایرانی در دیگر کشورها می‌شود. این هنرمندان در بازگشت به کشورهایشان مبلغان ما می‌شوند که این حرکت بسیار مثبت است. از سوی دیگر اجرای این گروه‌ها در ایران هم هنرمندان ما را در ارائه آثارشان تشویق می‌کند و هم تاثیر بسزایی در نوع نگاهشان به انواع موسیقی دارد.

گروه‌های ایرانی طی سال و بویژه در ایام عید نوروز توسط سازمان فرهنگ و ارتباطات به خارج از کشور اعزام می‌شوند. البته برخی گروه‌ها را نیز ما برای اجرا در جشنواره‌ها می‌فرستیم. در این عرصه مشکل اصلی ما کمبود بودجه است که اگر در این زمینه دستمان باز باشد، می‌توانیم گروه‌های بیشتری را به خارج از کشور بفرستیم.

ما همین سیاست را دنبال می‌کنیم، ان‌شاءالله بتوانیم گروه‌های موسیقی محلی و مقامی را به خارج اعزام کنیم.

من مخالفتی ندارم چرا که با برنامه‌ دبیر جشنواره‌ امسال هماهنگ هستم و از برنامه‌ ایشان حمایت می‌کنم.

هم اکنون آهنگسازان ما در طول سال چند سمفونی می‌سازند که این خود یک حرکت فرهنگی مثبتی است که باید ادامه یابد. ما نیز در این خصوص ساخت چند اثر را به دوستان آهنگساز سفارش داده‌ایم. با وجود این، من معتقدم در کنار آثار بزرگ و سمفونی، قطعات کوتاه نیز باید برای ارکستر ملی و سمفونیک خلق شود. با این اقدام موجی بین هنرمندان ایجاد خواهد شد و به واسطه آن، هنرمندان رشته‌های دیگر از جمله ترانه‌سرا، خواننده و نوازنده نیز درگیر کار می‌شوند. به طور کلی تمرکز ما بیشتر ساخت قطعات کوتاه است چرا که اجرای چنین قطعاتی در ارکسترها، تنوع ایجاد می‌کند. در واقع هر قطعه‌ای که ساخته شود، به واسطه نگاه هنری آهنگساز، ترانه گفته شده از سوی شاعر و لحن صدای خواننده از رنگ‌آمیزی خاصی برخوردار است و این خود می‌تواند در تنوع آثار نواخته شده از سوی ارکستر موثر باشد.

بله قطعا.ایجاد آرشیو برای این دو ارکستر یکی از برنامه‌های ماست؛ به گونه‌ای که بازنویسی نت‌ها و پارتیتورهایی که به مرور زمان، کیفیت خودشان را از دست داده‌اند، ورق‌هایی که از بین رفته‌اند و بعضا نتهایی را که کمرنگ شده و ناخوانا هستند، در دستور کار قرار داده‌ایم و قرار است با نرم‌افزاری که قابلیت نت‌نویسی و چاپ دارد، این کار را انجام دهیم. ضمن این‌که این نرم‌افزار‌ها قابلیتی دارند که می‌توان نت‌ها و پارتیتورها را در سامانه آرشیو نگهداری کرد. در این صورت هر زمانی که نت‌ها گم شوند یا به هر دلیلی قابل استفاده نباشند، می‌توانیم از نرم‌افزار استفاده کنیم.

آرشیو خوبی است؛ به گونه‌ای که آثاری از دهه 60 درآن به چشم می‌خورد. ما در دفتر موسیقی وزارت ارشاد دو بخش آثار مکتوب داریم؛ یکی متعلق به کتابخانه ارکستر سمفونیک است که آثار بزرگان موسیقی جهان شامل پارتیتورهای سمفونی‌ها مختلف، نت ارکسترها و... در آن وجود دارد. یک بخش نیز کتابخانه دفتر موسیقی است که مجموعه‌ای از کتاب‌های موسیقی از جمله آثاری در رابطه با پژوهش موسیقی، لوح‌های فشرده،‌ ردیف‌های آوازی، آلبوم‌ها و... را در خود دارد. در حال حاضر دوستان و علاقه‌مندان می‌توانند از این آرشیو بدون تبدیل شدن به موزه استفاده کنند.

من خودم به این مساله حساسم و امیدوارم در این دوره کمتر شاهد چنین موارد باشیم که آثار آهنگسازان ایرانی در خارج از کشور ضبط شوند. امیدوارم آهنگسازان به ما کمک کنند، ما هم سعی خواهیم کرد شرایطی فراهم کنیم که با اطمینان خاطر، آنها این کار را در ایران انجام دهند.مثلا شاید بتوانیم برخی بخش‌های ارکستر را در استودیو با هم ضبط کنیم به عنوان مثل بخش زهی‌ها ـ بادی چوبی ـ بادی برنجی و... را با هم بگیریم و تک‌تک ضبط نکنیم که ‌امیدوارم با این کار یک مقدار نظر آهنگسازان را تغییر دهیم چون مشکل ضبط ارکستری در ایران تک‌تک ضبط شدن سازهاست که این خود هزینه بالایی را می‌طلبد.

جشنواره‌ها معمولا عرصه و حوزه‌ای هستند که بالاترین و بیشترین فرصت را برای طراحی، برنامه‌ریزی و هدف‌گذاری فرهنگی دارند. من خیلی به جشنواره‌ها امید دارم و علاقه‌مندم مثل گذشته و با شکوه‌تر برگزار شوند. جشنواره موسیقی نواحی امسال با نگاه مثبت معاون هنری وزیر ارشاد برگزار شد که سال‌های آینده هم شاهد برگزاری آن خواهیم بود. در خصوص جشنواره‌های دیگر هم مشغول کار هستیم، به گونه‌ای که هم اکنون برگزاری جشنواره ذکر و ذاکرین را در دست بررسی داریم و امیدواریم همین امسال این جشنواره دوباره راه بیفتد. همچنین برای ماه رمضان سال آینده نیز درصدد برگزاری جشنواره‌ای بین‌المللی با عنوان آوای محمدی هستیم. جشنواره بانوان و جوان هم در حال بررسی است که در صورت تامین بودجه، آنها را نیز سال آینده برگزار خواهیم کرد.

خیر. یک جشنواره جدید است که کشورهای اسلامی که در زمینه موسیقی فعال هستند، می‌توانند گروه‌هایشان را شرکت دهند. در واقع جشنواره‌ای است که موضوعات و مضامین مذهبی را در بردارد، اما مربوط به ماه رمضان نیست و فرصت جدیدی است که بتوانیم در جهت آن وحدتی که حضرت امام (ره) به آن اشاره داشته‌اند و رهبر معظم انقلاب تأکید دارند، گام برداریم.

سیاست ما بر این است که به این ژانر از موسیقی بیشتر بها دهیم، به گونه‌ای که در برنامه هایمان از موسیقی نواحی بیشترین استفاده را خواهیم کرد. درخصوص تولید آلبوم نیز طرح معاونت هنری مبنی بر انتشار یک اثر از هر استان را دنبال خواهیم کرد که ‌امیدواریم مدیران کل ادارات استان‌ها نیز در این رابطه همکاری لازم را با ما انجام دهند.

زبان جشنواره، دبیر آن است. بنابراین دکتر ریاحی خودشان باید برنامه‌هایشان را اعلام کنند، اما تا آنجا که من می‌دانم، امسال ما جشنواره‌ای کاملا متفاوت خواهیم داشت که رویکردهای جدیدی را در آن شاهد خواهیم بود. البته فکر می‌کنم اگر جزئیات از زبان ایشان مطرح شود، خیلی بهتر است.

من خیلی علاقه‌مندم همچنان در زمینه آهنگسازی کار کنم. چند طرح بزرگ نیز از سال‌ها پیش داشته‌ام که نیمه‌کاره مانده است و در این مدت نتوانسته‌ام به آنها برسم که‌ امیدوارم در آینده این اتفاق بیفتد.

وقتی یک سالن دارید باید آن را پر کنید، نمی‌شود که چراغ سالنی خاموش باشد چرا که به مرور از دست می‌رود. تالار وقتی کار کند و برنامه داشته باشد، می‌تواند به حیاتش ادامه دهد. گرچه بنیاد رودکی این دغدغه را دارد که بیشتر ساعات این تالار به موسیقی اختصاص یابد، اما تعداد تقاضاهای گروه‌های موسیقی آنقدر زیاد نیست که جدول سالانه این تالار را پر کند. برای همین است که دیگر برنامه‌های هنری هم در این تالار اجرا می‌شوند.

این که پیشرفت هنری مثل موسیقی، نیازمند بسیج امکانات همه ارگان‌ها و نهادهاست و تنها از یک دفتر و مرکز نمی‌توان انتظار داشت تا بتواند کاری شگرف انجام دهد. می‌خواهم تاکید کنم که موسیقیدانان ایرانی در 3 دهه گذشته همیشه همراه مردم بوده‌اند که آثار پدید آمده در دوران انقلاب و دفاع مقدس نشانگر آن است. در واقع وقتی یک هنر در حد توان و امکان توانسته دین خود را به جامعه ادا کند، حالا این انتظار که مورد حمایت قرار بگیرد و بسترهای لازم برای رشد و ارتقای آن فراهم شود، توقع زیادی نیست.