به نظر شما کاربر اینترنت چه کسی است؟
با شکلی که امروزه از فناوری استفاده میشود، همه مردم کاربر اینترنت هستند. البته یک توضیح لازم است و آن این که چیزی که امروزه به نام اینترنت مصطلح شده است، به معنای شبکه است در حالی که بسیاری از خدمات ازجمله خدمات ارزش افزوده نیازی به اینترنت ندارد. پس اگر سوال شما را این گونه اصلاح کنیم که به نظر شما کاربران خدمات شبکه چه کسانی هستند، میگویم همه مردم کشور.
در منطقه از نظر سطح دسترسی و سرمایهگذاری اینترنت در چه وضعیتی هستیم؟
در منطقه کشورهای کوچکی هستند که از نظر جمعیت پایین بوده، اما از نظر اقتصادی و از نظر ماهیت بازرگانی ساختار آنها مانند امارات و قطر برای دسترسیهای بازرگانی ایجاب کرده است تا دسترسیهایی با سرعت بالا داشته باشند که این باعث میشود آنها رتبههای اول را در منطقه داشته باشند، اما از نظر تعداد کاربران اول هستیم. از نظر ضریب نفوذ در ردههای پنجم و ششم هستیم که با برنامههای پیش رو سعی در افزایش ضریب نفوذ داریم. اما میدانید که این یک موضوع دوطرفه است و بجز تهران که در برخی مناطق تقاضای اینترنت پاسخ داده نمیشود در سایر شهرهای کشور برای خطوط اینترنت پرسرعت متقاضی کم داریم و این برمیگردد به این که تولید محتوا و ارائه خدمات از توسعه لازم برخوردار نبوده است که در دولت دهم برای این هم برنامهریزیهای زیادی شده است لذا باید منتظر باشیم تا به یکباره تعداد کاربران نیازمند برای دسترسی به اینترنت افزایش یابد.
این تولید محتوا قرار است کجا انجام شود؟
محتوا را دارای 2 بخش میدانیم یکی همان محتوای مرسوم است و دیگری خدمات. چراکه بسیاری خدمات الکترونیک را به دلیل این که در این شبکه در جریان است بخشی از محتوا میدانند. با این تعبیر، بانکداری الکترونیک وحتی تجارت الکترونیک شامل محتوا میشوند، اما بخش دیگر محتوا آموزشی و علمی فرهنگی است که این محتوا به نفسه دارای ارزش است مانند یک مقاله یا یک فیلم. در محتوای نوع اول خود دولت یکی از تهیهکنندگان محتواست و دولت مکلف است در قانون پنجم 70 درصد خدماتش را الکترونیک ارائه کند، اما در حال حاضر این درصد بسیار پایین است. در بحث محتوای فرهنگی ـ علمی نیز نهادهای فرهنگی و آموزشی تامینکنندههای محتوا هستند که باید طبق برنامه کار کنند، اما امروزه تعریفی به وجود آمده است که گفته میشود همه میتوانند تولیدکننده محتوا باشند، از یک دانشآموز آماتور میتواند بازی رایانهای تولید کند و در شبکه به تعداد زیادی بفروشد تا یک فردی که تولید انیمیشن، مقاله یا هرنوع محتوایی میکند. به عقیده من موتور محرک تامینکنندگان شبکه همین ارتقای تولید محتواست.
هماکنون مشاهده میشود غیر از نهادهای نظامی و امنیتی برخی نهادهای عمومی مانند شهرداری یا وزارت راه برای خود شبکه فیبر نوری راهاندازی کردهاند و تصمیم دارند از طریق شبکه مستقل ارائه خدمت کنند. آیا این ناقض منافع برنامه برای شبکه زیرساخت نیست؟
ابتدا باید شبکه داخلی تعریف شود. شبکه داخلی بنا به قانون یعنی شبکهای که برای استفادههای داخلی همان سازمان است. گاه ممکن است پهنه جغرافیایی این سازمان کل کشور باشد، مثل شرکت راهآهن تا وقتی این خطوط در کنار خطوط ریلی است از نظر ما مانعی ندارد که این شبکه فعالیت کند. معمولا این شبکهها عملیاتی و داخلی هستند و برای کار تخصصی ایجاد میشود ازطرفی مدیران عالی آن سازمان باید توجه به هزینهها داشته باشند تا بهرهوری شبکهها را بسنجند، اما این شبکه اگر منجر به ارائه سرویس عمومی شود و بخواهد منبع درآمد شود قانون تکلیف را روشن کرده است. یعنی در گام اول احداث این شبکه به منظور ارائه خدمات عمومی ممنوع است، دوم این که این شبکه اگر به منظورهای دیگری احداث شود و بخواهد خدمات ارائه دهد باید براساس قانون وزارت ارتباطات پروانه دریافت کرده و تعرفههای آن براساس قوانین جاری باید اعمال شود. البته واگذاری این پروانهها هم مشروط است و دولتیها از این کار منع شدهاند.
یعنی دولتیها نمیتوانند اپراتور شوند؟
خیر نمیتوانند. وزارت ارتباطات اصلیترین اپراتور خود یعنی مخابرات ایران را خصوصیسازی کرد تا این قانون اجرا شود پس امکان این کار برای بقیه وجود ندارد. باید بخش خصوصی باشند و درباره آنها قانون لحاظ میشود.
درآمد دولت از محل ارتباطات چقدر است؟ این درآمد از کجاها ناشی میشود؟
درآمدها چند بخش است. یکی از محل فروش فرکانس است چراکه فرکانس یک منبع ملی و منبع کمیاب است و باید مدیریت بشود و این خود بخشی از درآمد را شامل میشود. بخش دیگری از این درآمدها از محل فروش حق پروانه است. این پروانه وقتی برای اپراتوری صادر میشود بنا به مطلوبیت خدمات آن پروانه با قیمت مشخص شده در مزایده حصول درآمد میشود. بخش دیگری نیز شامل تسهیم درآمد است که اپراتورها از محل درآمدی که از محل ارائه خدمات دارند بخشی را باید به دولت پرداخت کنند که این هم توسط وزارت ارتباطات مدیریت میشود. نهایتا حق استفاده از زیرساختهای دولتی است که اپراتورها میپردازند و هر مقدار که از زیرساختهای بین استانی بیشتر استفاده کنند حق بیشتری باید پرداخت کنند. مجموع 3 رقم اول حدود 2000 میلیارد تومان بود که به خزانه واریز شد.
در مورد تعرفههای ارتباطی مانند تلفن و اینترنت وضعیت ما چهطور است؟
ما از ابتدای هدفمندی یارانهها اعلام کردیم به دلیل این که دولت اصولا یارانهای برای تعرفههای ارتباطی پرداخت نمیکرده است افزایش قیمتی نخواهیم داشت. در حال حاضر نیز فقط تغییر تعرفه تلفن ثابت مورد بررسی است و در برخی از موارد برخی تعرفهها مانند اینترنت را کاهش نیز دادیم چون تامینکننده پهنای باند خود دولت و شرکت ارتباطات زیرساخت است و ما تکلیف کردیم با ارتقای بهرهوری قیمت تمام شده را کاهش دهند.
تعرفههای ارتباطی در سراسر جهان روندی نزولی را طی کرده است. ازجمله در موبایل 2 درصد کاهش نرخ داشتیم و در اینترنت سال 2010 در کشورهای درحال توسعه حدود 50 درصد کاهش قیمت وجود داشته است. چرا ما این کاهش تعرفهها را نداریم؟
تقیپور: از ابتدای هدفمندی یارانهها اعلام کردیم دولت اصولا یارانهای برای تعرفههای ارتباطی پرداخت نمیکرده بنابراین افزایش قیمتی نخواهیم داشت. در حال حاضر فقط تغییر تعرفه تلفن ثابت دردست بررسی است همچنین تعرفه اینترنت نیز کاهش یافته است
این بستگی به سیاست دولتها دارد. تا سال گذشته در زمینه سوخت، دولت در برخی مناطق تنها یک دهم قیمت سوخت را دریافت میکرد. چرا این را مقایسه نکنیم؟ این سیاست داخلی دولتهاست که مشخص میکند از تولید چگونه حمایت شود. در مورد پهنای باند هم به همین شکل است و بسیاری از کشورها برای تقویت زیرساختهای صنعتی و کسب و کار خود به پهنای باند یارانه میدهند. از آنجا که فضای بسیار کمی از پهنای باند ما به کسب و کار اختصاص دارد، چنین سیاستی در کشور ما اعمال نشده است که دولت بخواهد نیمی از هزینه اینترنت را به صورت یارانه بپردازد. البته در مورد شبکه ملی اطلاعات بنا داریم این سیاست را اعمال کنیم و با تعرفههای پایین این شبکه را در اختیار همه قرار دهیم تا از محل منافع غیرمستقیم تامین اعتبار شود. یعنی این لحاظ شود که با ارائه خدمات الکترونیک مصرف سوخت پایین میآید یا آلودگی کاهش مییابد.
پس هنوز سیاستی برای اعمال آن وجود ندارد؟
در شبکه ملی بنا داریم این را از دولت بخواهیم، اما نتیجه آن بستگی دارد به سیاستهای دیگر دولت.
با وجود این اینترنت در کشور ما در مقایسه با کشوری مانند ترکیه هم بسیار گرانتر و کیفیت آن بسیار پایینتر است. شرکتها نیز کیفیت تایید شدهای برای خدمات ارائه نمیدهند.
مطمئن باشید ما با ارائه نامناسب خدمت اینترنت برخورد میکنیم. درسایت سازمان فناوری اطلاعات امکان سنجش سرعت اینترنت فراهم شده است و نرمافزاری تهیه شده است و به مردم گفتهایم میتوانند امتحان کنند که سرعت اینترنتی که دریافت میکنند همان است که خریداری شده است یا نه. بیشتر شرکتها هم این را رعایت میکنند.
مفهمومی که از طرف شما با عنوان اینترنت پاک مطرح شد چه بود و قرار است چه اتفاقی برای اینترنت رخ دهد؟ آیا ذهنیتی که مطرح شده است و بنا بر آن اینترنت به اینترانت تبدیل شود صحیح است؟
خیر قطعا این ذهنیت صحیح نیست. موضوع این است که اینترنت امروزه از نظر محتوا به سمتی رفته است که به نظر ما فاصله زیادی دارد با چیزی که 2 دهه قبل یعنی در زمان عمومی شدنش وجود داشت. در آن زمان کسی فکر نمیکرد که بعضی از این محتواها و برخی از این کسب و کارها که ما اسم آنها را کسب و کار کثیف میگذاریم بیایند در این حوزه کار کنند. از ابتدا هم هدف شبکه و ارتباطات این نبوده است، اما به هر حال اینها هم وجود دارند و امروزه بعنوان یک قبح شناخته میشود. دنیا هم این را پذیرفته که اینترنت جنبه آسیب زنندگی دارد. مفهوم اینترنت پاک که فقط درایران هم نیست و در کل دنیا هم این وجود دارد این است که میخواهیم لکههایی که به اینترنت چسبیده است را از آن جدا کنیم. حالا موضوع این است که ما نمیتوانیم برای دنیا تعیین تکلیف کنیم پس باید از ایران شروع کنیم و اینترنت را در جایگاه خود قرار دهیم تا اینترنت را وسیله مهرورزی و وسیله استحکام خانوادهها کنیم تا محلی باشد برای اشاعه فرهنگ درست و محل انتشار مباحث اجتماعی درست و این قطعا این الگویی خواهد بود برای سایرین.
مفهوم اینترنت پاک همان ایجاد یا تغییر فیلترینگ است؟
خیر این یک موضوع و مفهوم جداگانه است. البته موضوع فیلترینگ یک مسله همگانی است و همه کشورهای دنیا فیلترینگ را دارند حتی کشورهایی که ارزشهای اسلامی ندارند نیز براساس قوانین اجتماعی فیلترینگ دارند. مفهوم غلط این است که فکر کنیم هر محتوایی در شبکه قابل انتشار است. وقتی تمام کشورها پلیس فتا تشکیل میدهند مفهومش این است که این اینترنت فضای امنی نیست.
فضایی که تبدیل به فضای جاسوسی و سرقت حریم خصوصی و ضربه زدن به خانوادهها شده است که اینها باید از اینترنت پاک شود و این مفهوم اینترنت پاک است. بسیاری از دولتها هم با عناوین دیگر همین کار را کردهاند و ما هم با تدابیری که برای شبکه ملی اطلاعات اندیشیدهایم سعی داریم این موارد را در این شبکه تحت مدیریت دربیاوریم تا بدون دغدغه بتوانند خانواده و کودکان در آن فعالیت داشته باشند. محیطهای فرهنگی ایجاد شود و محیطهای دیگری مانند شبکههای اجتماعی در آن رونق بگیرد و باید در این شبکهها جریان داشته باشد مشروط به کنترل دولتها.
با راهاندازی این شبکه وضعیت اینترنت جهانی چه میشود؟ آیا همچنان برای مردم قابل دسترس خواهد بود؟
اینترنت جهانی با وضعیت فعلی هیچ گاه قطع نمیشود و به عنوان یک سرویس پایدار باقی خواهد ماند.
پس مردم همچنان با سرویسهای جهان میتوانند کار کنند؟
بله. اینترنت جهانی دست ما نیست و مردم تغییری در وضعیت فعلی احساس نخواهند کرد. البته ما قصد مدیریت داریم.
سعید نوریآزاد / جامجم
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم