استعداد من در این سینما رو به نابودی است

فکر می‌کنم اولین بار سال 79 بود که با فیلم آخر بازی باکارگردانی همایون اسعدیان، نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد شدید؟

به نظر من باید خیلی زودتر از اینها به سینماگران قبل از انقلاب که موجی نو را در سینمای ایران ایجاد کرده بودند، احترام گذاشته می‌شد. من معتقدم بعد از آن دیگر ما شاهد چنین چیزی در سینما نبودیم.

اگر خوب نگاه کنید، می‌بینید در سینمای سال‌های اخیر کشور هیچ اتفاق جدیدی نیفتاده است. خیلی زودتر از اینها باید از سینماگرانی چون مسعود کیمیایی، ناصر تقوایی، عباس کیارستمی و داریوش مهرجویی تقدیر می‌شد. در مورد فیلم جرم هم باید بگویم کیمیایی سال‌هاست این‌گونه فیلم می‌سازد و جرم هم تافته جدا بافته‌ای از بقیه نبود.خیلی قبل‌تر از اینها باید از کیمیایی به خاطر فیلم‌های سرحال‌ترش قدردانی می‌شد؛ آن موقع‌ها که جوان‌تر بود و حرف‌های جدیدتری برای گفتن داشت. قدردانی از جرم هم تنها یک وظیفه بود که باید نسبت به این سینماگران انجام می‌شد؛ کسانی خیلی وقت است بهترین سال‌های جوانی‌شان گذشته و موی سرشان سفید شده است، چرا این احترام نباید سال‌ها پیش انجام می‌شد؟ طی این سال‌ها فقط شاهد تکرار مکررات بوده‌ایم و چیزی که به فیلم‌های ما اضافه شده، فقط یکسری تزئینات صرف است. هر چند استثناهایی چون رخشان بنی‌اعتماد، اصغر فرهادی و... در این میان وجود دارد.

ناصر دقیقا از جنس سینمای کیمیایی است. شاید اگر عین همین نقش را قرار بود در فیلمی از کارگردان دیگری ارائه کنم، هیچ‌وقت با این نگاه بازی نمی‌کردم. بازیگران کیمیایی همیشه خوب ظاهر می‌شوند، چون در این سینما تعریف مشخصی دارند.

بعد از بازی در «محاکمه در خیابان» همیشه دوست داشتم در فیلم دیگری از این کارگردان بازی کنم. جنس این سینما را خیلی دوست دارم و همیشه معتقدم جادوی خاصی در کارهای کیمیایی وجود دارد. همیشه دلم می‌خواست جوری در نقشی که به من محول شده ظاهر شوم که بعد از اتمام کارم و زمانی که فیلم بر پرده سینما به نمایش در می‌آید، بتوانم مثل یک تماشاگر با خودم مواجه شوم.

در این سال‌ها هیچ‌وقت فکر نکردم که به تکرار رسیده‌ام. به نظر من بازیگری به مرور زمان نهایتا تکراری خواهد شد. اگر شما در نوع بازی بازیگران برجسته دنیا هم دقیق شوید، می‌بینید که تنها یک جنس خاص را بازی می‌کنند و همیشه تو با آن آدم خاص مواجهی چون آن نقش را تنها یک نفر دارد بازی می‌کند.

تنها چیزی که برای من بازیگر وجود دارد این است که محیط پیرامونم را گسترش دهم و ذهن و بدن خودم را به‌گونه‌ای تربیت کنم تا بتوانم در لحظه زندگی کنم و در لحظه نقش را بیافرینم تا خلاقیت من بازیگر دوچندان شود وگرنه خود بازیگری یک جور و یک شکل است. مثالی که در این مورد لازم است بزنم، بازی مرحوم خسرو شکیبایی بود که هیچ وقت برای من تکراری نشد. چرا که برای تحلیل نوع بازی ایشان در جزئیات ‌باید دقیق شد وگرنه تکنیک بازیگری‌اش همیشه یکی بود و با دقت در جزئیات است که می‌بینیم این زندگی است که لحظه به لحظه ادامه دارد، با دقت در جزئیات است که لحظه‌ها، معنا و تازگی پیدا می‌کند و وقتی لحظه برای بازیگر تازه و گویی مشخص است که برای اولین‌بار با چنین موقعیتی مواجه شده باشد و آن موقع است که برای تماشاگر هم تازگی دارد.

باید دید هر کس از لحظه چه برداشتی دارد و چگونه از موقعیت بهره‌برداری می‌کند. از بهره‌برداری جدید هر لحظه است که بازیگر می‌تواند موقعیت جدیدی بیافریند و احساس تازه‌ای تولید کند.آن کنکاش‌های جدید است که بازیگری را جذاب می‌کند و باعث می‌شود در نوع بازی بازیگر نوآوری احساس شود. در کنار تمام اینها نوع بازی‌هایمان تکراری است. باید در چگونگی و جزئیات دقیق شد تا شبیه تنوع جریان زندگی شویم، اما به شکلی هنرمندانه و توسط تکنیک بازیگری.

قصه‌های ما هم مثل داستان زندگیمان دچار روزمرگی شده است. علاوه بر نبود یک فیلمنامه خوب، در فیلم‌هایمان نیز هیچ خلاقیتی برای بازیگر وجود ندارد.

سال‌هاست به دنبال موقعیتی هستم که بتوانم با نقشی در یک دنیای جدید ظاهر شوم. در این روزها که روزمرگی زندگی ما را منفعل کرده است، برای سینمای ما هم نمی‌تواند اتفاق خوبی‌ بیفتد، چون به محض این‌که هنرمند می‌خواهد به آن جهت بدهد، توسط این فضای منفعل و تهی متوقف می‌شود و یادمان نرود که قدرت این فضای تهی بسیار از هوش خلاقانه یک هنرمند بالاتر است. در سینمای ما اتفاقات بسیار خوبی ‌می‌تواند بیفتد. سینما می‌تواند پر از کنش و واکنش‌های جذابی ‌باشد که تماشاگر را روی صندلی سینما میخکوب کند و تضمین‌کننده فروش بالای فیلم‌ها باشد؛ سینمایی هنرمندانه و پیشرو که به سوژه و قصه خوب وفادار باشد و بماند، ولی دریغ از همه آنچه که سال‌هاست در انتظار اتفاق افتادنش هستیم.

بله،‌ ای‌کاش این اتفاق خیلی زودتر از اینها می‌افتاد. ای کاش خیلی زودتر از اینها در فیلم‌هایی بازی می‌کردم که ‌امروز کارنامه بازیگری‌ام را درخشان‌تر می‌کرد. اصلا باید بگویم ای کاش بازیگر نمی‌شدم. وقتی خلاقیت و فضایی برای من نوعی وجود ندارد که بتوانم رشد کنم و از آن لذت ببرم، این شغل بسیار بی‌ارزش است. وقتی من بازیگر می‌توانم در شغلم رشد کنم که بتوانم از آن لذت ببرم وگرنه در توقف و عدم رشد که لذتی وجود ندارد. متاسفانه برای ما فضایی مهیا نیست تا سوژه‌های مورد علاقه‌مان را سفارش دهیم و به رونق سینما بیفزاییم.

اگر واقعا این اتفاق برای من افتاده، باید بگویم که با استعداد خودم و با جسارت شخصی‌ام و آن چیزی که به‌صورت غریزی به من داده شده، پیشرفت کردم و همه این اتفاقات جدای از تلاش خود من در این سال‌ها نبوده است، حتی زمانی که در فیلم‌های متوسط و شاید بد بازی کردم.

من به جرات می‌گویم که اندازه دانش و زیبایی‌شناسی و استعداد من در حد فیلم‌های خوب سینمای ایران است و متاسفم که بعضی از آنها را از دست دادم. چرا که کم پیش می‌آید با گروهی کار کنی که اصول اولیه و حرفه‌ای کار را بلد باشند، چرا باید یک کارگردان در سینما از بازیگر انتظار داشته باشد برایش مفت بازی کند و بعد هم کاملا حق به جانب بگوید که مگر سینما جای پول درآوردن است؛ چرا که نه. اتفاقا سینما برای آدم‌های باهوش و کسانی که می‌خواهند جاپای خود را در این عرصه محکم کنند، جای مناسبی‌است. بازیگر باید خودش را تا حد و اندازه‌ای برساند که بتواند امنیت شغلی پیدا کند و مجبور نباشد خودش را برای بازی در هر نقشی بفروشد، چرا که بازیگری شغلی است که در همه دنیا، تاریخ مصرف داشته و دارد.

ناگفته و پنهان نیست کسانی که دارند سینما را مو به مو دنبال می‌کنند و بعضی از کسانی که کارشان به نقد کشیدن است و نگاهی علمی به سینما دارند، سینمای مسعود‌کیمیایی را نمی‌پسندند و قصه‌های این فیلم‌ها برای آنان کهنه است. خود من یکی از طرفداران این سینما هستم و همه جا هم گفته‌ام که سینمای کیمیایی را دوست دارم.

اصل جذابیت فیلم‌های کیمیایی برای من در عاطفه تاریخی‌اش است؛ در آن نوستالژی‌ها و پیش‌زمینه خاطره‌انگیزش. من سینمای کیمیایی را به دلیل وفاداری به خاطره‌های خودم دوست دارم. صحبت از سینمایی است که همه چیزش در خون و چاقو خلاصه نمی‌شود، پس چرا باید این گونه باشد؟ کارکردن با مسعود کیمیایی برایم یک تجربه متفاوت بود و شاید از نظر کسانی که کار را دیده‌اند، به دلیل همخوانی جنس بازی من با صحنه‌های عاطفی و احساسی، فیلم‌ کیمیایی موفق از کار درآمده است. البته باید قبول کنیم که کارگردانی کیمیایی در این موفقیت بیشترین نقش را داشته و اضافه می‌کنم همواره کارگردانان صاحب‌نام و مولف در سینمای ایران توانسته‌اند از بازیگرانشان بخوبی‌در نقش، بازی لازم را بگیرند.

صدای چنگیز جلیلوند را خیلی دوست داشتم. خصوصا این‌که در همه این سال‌ها صدای ایشان را روی بازیگرانی چون پل نیومن و مارلون براندو شنیده بودیم و برای همه ما خاطرات زیادی به همراه دارد.

خیلی دوست داشتم که این اتفاق برای من هم بیفتد. سال‌هاست که دیگر دوبله فیلمفارسی بخاطر ورود قوی صداگذاری در صحنه از بین رفته است و در حال حاضر دوبله فقط مخصوص فیلم‌های خارجی است، اما در سینمای فارسی و آن هم فیلم‌های آقای کیمیایی، دیگر یک حرکت لوکس، زیر خاکی و یک عتیقه محسوب می‌شود. ما با صدای این بزرگان بزرگ شدیم، مثل آقایان ناصر طهماسب، چنگیز جلیلوند، منوچهر اسماعیلی، عزت‌الله مقبلی، خسرو خسروشاهی، رفعت هاشم‌پور، جلال مقامی، بهرام زند، ناصر متقالچی و خیلی‌های دیگر. اینها برای ما یک ذوق کودکی و نوجوانی را تداعی می‌کنند.

این اعتراضی است به مسوولان. آیا واقعا حرف‌های یک بازیگر ارزش شنیدن دارد؟ اصلا آیا کسی حرف‌های من را می‌شنود؟ من سرشت روشنی دارم و خودم را از مردم می‌دانم و با آنان هستم. من در جامعه‌ای که می‌خواستم هنرمند باشم و نشدم، بسیار احساس بی‌ارزشی می‌کنم.