نقش‌آفرینی پروبیوتیک‌ها در دنیای امروز

میکروارگانیزم‌های پروبیوتیک معمولا به 3 گروه عمده باکتری‌ها، قارچ‌ها و مخمرها تقسیم می‌شوند. بیشتر باکتری‌های مولد اسید لاکتیک برای انسان و حیوان بیماری‌زا نیستند و از دیرباز در تهیه محصولات غذایی بدون این‌که اثر سویی داشته باشند، مورد استفاده قرار می‌گرفتند. یک‌سری ویژگی‌های خاص، پروبیوتیک‌های مفید را از میکروب‌های دیگر متمایز می‌کند.

میکروب‌های پروبیوتیک هرچند خود حرکات روده را زیاد می‌کنند، ولی برای استفاده در صنعت مواد غذایی باید غیربیماری‌زا باشند و در عین حال تعاملی با باکتری‌های مولد اسهال نداشته باشند. نا‌توانی انتقال ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی و داشتن توانایی در حفظ پایداری ژنتیکی از ویژگی‌های بارز پروبیوتیک‌هایی است که امروزه در مواد غذایی به کار گرفته می‌شوند.

میکروب‌های پروبیوتیک معمولا در مقابل سد‌های دفاعی بدن از جمله اسید معده مقاوم هستند. این میکروب‌ها می‌توانند به دیواره روده بچسبند و توانایی مقابله با عوامل بیماری‌زا را دارند.

از اثرات مفیدی که این میکروب‌ها بر سیستم بدن دارند توانایی آنها در کاهش کلسترول یا همان چربی خون است. بعلاوه میکروب‌های مذکور می‌توانند سیستم ایمنی بدن را بدون ایجاد کوچک‌ترین التهابی تحریک کنند. این مساله برای بسیاری از بیماران حیاتی است، چرا که علت پیدایش بیماری‌هایی مثل سرطان را و ضعف در سیستم ایمنی می‌دانند.

پروبیوتیک‌ها با حفظ تمامیت موکوس و مخاطات بدن، به سلامت این سدهای دفاعی می‌افزایند و باعث بهبود دسترسی به مواد مغذی می‌شوند. برخی خواص پروبیوتیک‌ها از جمله خواص تخمیری آنها، ماندگاری مناسب و مقاومت خوب آنها در مقابل عوامل فیزیکی باعث ترقی در تکنولوژی تولید این میکروب‌ها شده است.

پروبیوتیک‌ها نقش بسزایی در درمان و پیشگیری از ابتلا به برخی بیماری‌های گوارشی از جمله اسهال دارند. شاید به دفعات شنیده باشید، مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها باعث عدم توازن فلور میکروبی روده و آسیب به فلور طبیعی بدن می‌شوند. این مساله در یک‌پنجم بیماران تحت درمان با آنتی‌بیوتیک رخ می‌دهد. پروبیوتیک‌ها تعادل میکروبی را به روده برمی‌گردانند و با چسبیدن به روده از رشد و اتصال میکروب‌های بیماری‌زا جلوگیری می‌کنند. بعلاوه این میکروب‌ها موادی تولید می‌کنند که به استحکام بیشتر سد دفاعی بدن کمک کرده و از بدن در مقابل سموم باکتری‌ها حفاظت می‌کنند.

پروبیوتیک‌های مختلف توانایی پیشگیری و درمان بسیاری از انواع اسهال مسافران و اسهال ویروسی در کودکان را دارند و می‌توانند بخوبی نقش یک واکسن را ایفا کنند. واکنش التهابی دستگاه گوارش در مقابل برخی باکتری‌ها می‌تواند باعث ایجاد اسهال حادی شود که در بسیاری از افراد از جمله کودکان و افراد پیر و ناتوان خطرناک است. این اسهال می‌تواند چند روز تداوم داشته باشد و باعث کاهش مایعات بدن شود و فرد را به سمت شوک ببرد. معمولا در این مواقع، درمان رایج تجویز آب و الکترولیت‌های خوراکی یا تزریقی است، ولی این درمان مدت بیماری را کاهش نمی‌دهد. جالب است که مصرف پروبیوتیک‌ها می‌تواند مدت اسهال را به آسانی کاهش دهد ولی توجه داشته باشید پروبیوتیک‌ها در درمان اسهال خونی ناشی از انتروپاتوژن‌ها موثر نیستند. مسلم است هرچه زودتر درمان با پروبیوتیک‌ها شروع شود، نتیجه بهتری در بر خواهد داشت. ولی متاسفانه زمانی که بیمار به درمان از طریق وریدی نیاز پیدا می‌کند، استفاده از پروبیوتیک‌ها چندان سودمند نیست.

بیماری دیگری که می‌توان از طریق پروبیوتیک‌ها در درمان آن استفاده کرد، سرطان است. پروبیوتیک‌ها می‌توانند با کاهش غلظت مدفوعی آنزیم‌ها و نمک‌های صفراوی، کاهش جذب موتاژن‌های مضر را در برداشته باشند. موتاژن‌ها عوامل اصلی ایجادکننده سرطان در انسان به شمار می‌روند و کاهش تماس روده و دستگاه گوارش با آنها تا حد زیادی از خطر سرطان در این اعضا می‌کاهد. بعلاوه پروبیوتیک‌ها باعث کاهش فعالیت آنزیم‌های فعال‌کننده سرطان‌زاها می‌شوند و با این کار از فعال شدن پیش سرطان‌زاها جلوگیری می‌کنند. در ضمن Bifidobacterium infantis که نوعی پروبیوتیک است، با تحریک سیستم ایمنی میزبان، تومورها را سرکوب می‌کند.

با افزایش سن و نیز در برخی برهه‌های زندگی که بدن با استرس زیادی روبه‌رو می‌شود، سیستم ایمنی ضعیف شده و همین مساله باعث پیدایش بیماری‌هایی می‌شود که در حالت عادی در افراد سالم دیده نمی‌شود. در این مواقع می‌توان با استفاده از پروبیوتیک‌ها به بدن کمک کرد. پروبیوتیک‌ها از طریق افزایش ایمونوگلوبین ترشحی A و تولید سیتوکین‌ها تحریک سیستم ایمنی را موجب می‌شوند. این میکروب‌ها با افزایش فاگوسیتوز پاتوژن‌ها، در مقابل استرس باعث می‌شوند بدن سریع‌تر از شر این مواد خلاص شود. از همه مهم‌تر این‌که پروبیوتیک‌ها باعث ایجاد التهاب نمی‌شوند و برخلاف بسیاری از درمان‌ها، خودشان باری به بدن تحمیل نمی‌کنند. همان‌طور که احتمالا شما هم بارها شنیده‌اید، چربی بالای خون باعث بروز بسیاری از بیماری‌های مختلف مثل بیماری‌های قلبی و عروقی می‌شود. مصرف محصولات تخمیری لبنیات و پروبیوتیک‌ها با کاهش چربی خون می‌تواند مانع بسیاری از این بیماری‌ها شود. استفاده از این مواد تولید اسیدهای چرب با زنجیره کوتاه را دربردارد که سنتز کلسترول را در کبد متوقف می‌کند و باعث حرکت کلسترول پلاسما به کبد می‌شود. بعلاوه برخی پروبیوتیک‌ها با ممانعت از اتصال کلسترول به نمک‌های صفراوی، مانع جذب آن می‌شوند.

از طرف دیگر در بسیاری از بیماری‌ها آمونیاک زیادی تولید شده و این مساله باعث آسیب به مغز و اعصاب می‌شود. پروبیوتیک‌ها می‌توانند با کاهش فعالیت اوره آزی برخی از باکتری ها، تولید آمونیاک را در بدن کاهش دهند. پروبیوتیک‌ها از جذب سموم جلوگیری می‌کنند و با کاهش جذب آمونیاک و سموم التهاب و استرس اکسیداتیو را کاهش می‌دهند و با این شیوه به درمان و پیشگیری از بیماری‌های کبدی کمک می‌کنند.

همچنین پروبیوتیک‌ها در کاهش بیماری‌های زنان، افزایش مقاومت معده در مقابل هلیکوباکتر پیلوری و نیز کاهش فشار خون نیز نقش بسزایی دارند.