از جی لیگ تا روبوکاپ

انسان همواره سعی داشته تا کار خود را به دیگران واگذار کند و برای همین برده داری را رواج داد، اما با توسعه و پیشرفت جوامع بشری کارها به جای انسان‌های دیگر به ماشین‌ها سپرده شد. ماشین‌ها بهتر، ارزان‌تر و سریع‌تر کار می‌کردند و همین موضوع انقلاب‌های صنعتی را به راه انداخت. کم‌کم بشر به جایی رسید که سعی کرد فکر کردن را هم به گردن ماشین بیندازد و این کار را با اختراع وسایل محاسبه‌گر و رایانه‌های رو به پیشرفت، پی گرفت.

ایده‌آل بشر برای رسیدن به چیزی شبیه انسان، ساختن یک ماشین متفکر است که بتواند مانند انسان فکر کند و تصمیم بگیرد. برای همین یک آزمایش ایده‌آل برای آن تعریف شد که اصل آن بر این پایه است که یک انسان در کنار دیواری بنشیند و با شخصی که آن طرف است شروع به صحبت کند، به گونه‌ای که نتواند تشخیص دهد طرف صحبت او ماشینی هوشمند است. به عقیده دانشمندان هوش مصنوعی، هرگاه این ایده‌آل محقق شد، به انسان شبیه‌سازی شده دست یافته‌ایم.

رسیدن به یک انسان دست‌ساز، کار آسانی نیست و برای آن مراحل زیادی باید طی شود. برای رسیدن به آن، بهره‌مندی از فکر جمعی لازم است تا یک تیم از تجارب دیگران نهایت استفاده را ببرد و هر روز بر کیفیت محصول نهایی افزوده شود. البته در این راه ابداعاتی رخ می‌دهد که کارایی‌هایی فرای توان بشر دارد.

یکی از شاخه‌های فعالیت‌های امروز برای رسیدن به ماشین ایده‌آل، ساخت رباتی است که بتواند کارهای ابتدایی و پیشرفته را انجام دهد. برای ایجاد هم افزایی فکری، چند سالی است که مجامع دانشگاهی در قالب برگزاری مسابقات روبوکاپ، سعی در به رقابت گذاشتن دستاوردها و ایجاد اهداف مشترک، داشته‌اند.

روبوکاپ عنوان مسابقاتی بین‌المللی در زمینه دانش رباتیک و هوش مصنوعی است که به‌صورت سالانه از سوی فدراسیون بین‌المللی روبوکاپ برگزار می‌شود. نام روبوکاپ برگرفته از کلمات انگلیسی ربات soccer (ساکر = فوتبال) و world cup (ورلد کاپ = جام جهانی) است. هدف نمادین روبوکاپ پیروزی تیم فوتبال ربات‌های انسان‌نما در سال 2050 در رقابت با برترین تیم فوتبال همان سال است.

نمونه‌های زیادی از این مسابقات در کشورهای مختلف برگزار می‌شود.

ایده اولیه برگزاری روبوکاپ برای اولین بار در سال 1992 توسط پروفسور آلن مک ـ ورث از دانشگاه بریتیش کلمبیای کانادا در مقاله‌ای تحت عنوان ربات‌های بینا مطرح شد که این مقاله سال 1993 در کتابی تحت عنوان «نگرش کامپیوتر و تئوری‌ها و برنامه‌ها» (Computer Vision: System، Theory, and Applications) منتشر شد. این ایده می‌گفت ربات‌ها می‌توانند رنگ و خط را تشخیص داده و بر اساس آن عکس‌العمل نشان دهند. این خاصیت می‌تواند در محیطی نزدیک به زمین فوتبال که رنگ و خطوط مشخصی دارد و با حرکات ابتدایی قابل انجام است پیاده‌سازی شود. در همین زمان گروهی از محققان کشور ژاپن به بررسی امکان‌پذیری برگزاری مسابقه فوتبال ربات‌ها پرداختند که این بررسی‌ها منجر به تأسیس رقابت‌های ربات جی‌لیگ Robot J-League ( لیگ ربات‌های ژاپن) توسط پروفسور مینورو آسادا، یاسو کنیوشی و هیرواکی کیتانو شد. رقابت‌های روبوکاپ سال 1996 به‌صورت رسمی ‌آغاز به‌کار کرد.

جمعه 19 فروردین معاون پژوهشی وزیر علوم در حاشیه بازدید از ششمین روبوکاپ آزاد ایران در جمع خبرنگاران گفت: امروز در دنیا شاهد پیشرفت‌های علمی ‌بسیاری هستیم و این کار جز با ارتباطات بین‌المللی ممکن نمی‌شود.

محمد مهدی‌نژاد افزود: امروز دنیا به دنبال ایجاد شبکه‌های تحقیقاتی و علمی ‌در سراسر جهان است و دیگر نمی‌توان گفت علوم و گسترش آن در یک نقطه متمرکز شده است. برگزاری این مسابقات در سطح بین‌المللی باعث انتقال تجربیات تیم‌های ایرانی و خارجی به یکدیگر می‌شود.

وی با اشاره به حمایت وزارت علوم از برپایی مسابقات بین‌المللی روبوکاپ یادآورد شد: در آیین‌نامه جدید که در دست تصویب است، در زمینه هدایت استعدادهای درخشان پیش‌بینی شده برگزیدگان مسابقات علمی‌ و پژوهشی که به تایید معاونت پژوهشی وزارت علوم برسند، از تسهیلاتی همچون ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر برخوردار می‌شوند که امیدواریم تا آخر بهار این آیین‌نامه به تصویب برسد.

وی برگزاری مسابقات بین المللی روبوکاپ را از عوامل رشد و توسعه علوم رباتیک در کشور دانست و گفت: در حال حاضر شاهد توسعه علوم رباتیک در کشور هستیم، چرا که امروز دیگر در همه دنیا بتدریج نقش ربات و استفاده از هوش مصنوعی فراگیر شده است و کسی نمی‌تواند نقش این فناوری‌های نو را انکار کند.

Pol conic یکی از شرکت‌کنندگان از تیم هلند در گفت‌وگو با «جام‌جم» سطح برگزاری مسابقات را خوب ارزیابی کرد و گفت: با وجود مشکلاتی که در این برگزاری وجود دارد، اما برای تیم‌های متوسط مسابقات خوبی برگزار شده است.

وی در مورد شرکت‌کنندگان نیز گفت: در این سالن (سالن ربات‌های فوتبالیست) تیم‌های خوبی وجود دارند که برخی از آنها می‌توانند در مسابقات دیگر هم مقام بیاورند، اما برخی دیگر مانند خود ما به دنبال یادگرفتن بیشتر هستیم‌.

Joich یکی از شرکت‌کنندگان تیم SKUBA از کشور تایلند که قهرمان مسابقات شد، نیز در گفت‌وگو با «جام‌جم» گفت: تیم ما با وجود برتری در مسابقات هنوز امکان پیشرفت دارد، اما رقیب‌های ایرانی نیز در حال قدرتمند شدن هستند.

وی در مورد کیفیت برگزاری مسابقات عنوان کرد: کیفیت تیم‌ها خوب است، اما برخی امکانات داخل سالن‌ها مانند فضای استقرار تیم‌ها مناسب نیست که این موضوع از کیفیت مسابقات کم می‌کند.

محمد صفری‌کژیران، دانشجوی کارشناسی ارشد نرم‌افزار که از بخش دانش‌آموزی این مسابقات بازدید می‌کرد، دیدگاه خود را این‌گونه بیان کرد: علاوه بر استعدادهای بسیار خوبی که در دختران و پسران دانش‌آموز وجود دارد، تلاش آنها برای شرکت در مسابقات نیز قابل توجه است. مسوولان آموزشی باید به تمام موضوعات این دانش‌آموزان رسیدگی کنند تا آنها بتوانند از این نوع مسابقات نهایت استفاده را ببرند.

خبرنگار جام‌جم با دکتر سعید شیری، عضو کمیته ملی روبوکاپ ایران گفت‌وگویی کوتاه داشته که در ادامه می‌آید:

به نظر می‌رسد که جامعه آینده تاثیر زیادی از چنین ربات‌هایی بپذیرد و نقش مهمی در بخش‌های مختلف جامعه به این ربات‌ها داده شود. از طرف دیگر ساختن رباتی که شبیه انسان باشد، برای محققان بسیار جالب بوده و به علت این که برای ساختن یک ربات انسان‌نما مجبور به استفاده از علوم مختلفی نظیر مکانیک، الکترونیک، برنامه‌نویسی هوشمند، ارتباط انسان و ماشین، Machine Vision، کنترل، Cognitive Science، زبان‌شناسی و... است چنین مساله‌ای ذاتا یک موضوعی سخت به شمار می‌رود و تلاش زیادی برای حل کردن آن نیز به کار گرفته می‌شود.

ششمین دوره مسابقات بین‌المللی روبوکاپ آزاد ایران از 18 تا 20 فروردین امسال در محل دائمی ‌نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران با حضور 320 تیم ایرانی و حدود 58 تیم از 18 کشور خارجی از طرف دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد قزوین برگزار شد.

در لیگ ربات‌های فوتبالیست سایز کوچک این رقابت‌ها تیم SKUBA از کشور تایلند به مقام قهرمانی رسید. در لیگ ربات‌های فوتبالیست سایز کوچک 9 تیم ایرانی و خارجی به رقابت پرداختند که طی آن تیم دانشگاه امیرکبیر در 2 بازی تیم دانشگاه شاهد و تیم دانشگاه شهید بهشتی را شکست داد و 2 بازی دیگر را به تیم‌های دانشگاه آزاد اسلامی ‌قزوین و دانشگاه علم و صنعت واگذار کرد.

تیم دانشگاه آزاد قزوین نیز در بازی‌هایی تیم دانشگاه شهید بهشتی و تیم دانشگاه شاهد را از پیش رو برداشت و تیم ER- FORCE5 از کشور آلمان را شکست داد و در مصاف با تیم SKUBA از کشور تایلند که مدافع عنوان قهرمانی جهان نیز است، به رتبه دوم و نایب قهرمانی این بخش از مسابقات دست یافت.

تیم آلمانی ER- FORCE5 هم در دیگر بازی خود تیم دانشگاه خواجه‌ نصیر طوسی و دانشگاه علم و صنعت را شکست داد و در مصاف با تیم تایلند مغلوب شد و در ادامه تیم دانشگاه علم و صنعت پس از دانشگاه قزوین در جایگاه سوم قرار گرفت و نماینده کشور آلمان بر سکوی‌ چهارم ایستاد.

سعید نوری‌آزاد