بازخوانی تراژدی زباله ها در روزی که همه به «زمین » فکر می کنند

چه خوشمان بیاید چه نیاید، چه بپذیریم چه نپذیریم ، این یک واقعیت است: آشغال ، یکی از دستاوردهای دنیای متمدن است.

کد خبر: ۳۹۵۹۸

لطفا بهتان برنخورد. هیچ کس نمی خواهد دنیای وحوش را ستایش کند یا از مزایای زندگی در عصر حجر سخن بگوید. ما همه انسان های متمدنی هستیم.
حتی می توانیم بگوییم سعادتمندترین انسان های تاریخ بشریت هستیم چراکه از موهبت های پیشرفت علم و فناوری ، بیش از همه پدرانمان بهره مندیم.
پدران ما هرگز این قدر آسان نزیسته اند که ما زیسته ایم. آنان هرگز تا این اندازه دنیا را به تسخیر خویش درنیاورده بودند که ما درآورده ایم. و البته پدران ما هرگز این قدر در آشغال غلت نمی خوردند که ما می خوریم.
باید بپذیریم که سطح تولید زباله ، ارتباط مستقیمی با سطح توسعه یافتگی دارد. البته هیچ کس تولید زباله را شاخص توسعه معرفی نکرده اما آمارها معنایی جز این ندارند: در خلال سال های دهه 1990 تولید سالانه زباله به ازای هر نفر در کشورهای پیشرفته 300 تا 800 کیلوگرم بوده در حالی که این رقم در کشورهای توسعه نیافته بیشتر از 200 کیلوگرم نبوده است.
با این اوصاف ، برای کشورهایی مثل ما، که قدم در راه «توسعه» گذاشته اند می توان یک نام دیگر هم انتخاب کرد: کشورهای «درحال» تولید زباله.
واقعیت این است که سرانه تولید زباله در کشور ما رو به افزایش است و نمونه بارز آن در شهر تهران و البته سایر کلان شهرها به وضوح دیده می شود.
تولید روزانه بیش از 7 هزار تن زباله خانگی و شهری در کنار بیش از دو برابر این حجم نخاله ساختمانی در تهران شاهد خوبی بر این که ما واقعا «درحال توسعه» هستیم نیست؛

به یاد شادروان زباله ساز!

واژه محترمانه «زباله»، خیلی ها را به یاد کارتون معروف والت دیسنی می اندازد.
همان کارتونی که قهرمان آن دانلدداک زباله ساز بود و تنها به صورت اسلوموشن می شد تشخیص داد که او چه طور و با چه سرعتی ، چه حجمی از کاغدپاره ها را لای شاخ و برگ درختان کنار خیابان جاسازی می کند.
همه ما این روزها یک پا زباله ساز شده ایم. در تهران روزانه بیش از 7 هزار تن زباله تولید می شود.
این یعنی هر شهروند تهرانی در روز بین 8/0 تا 1 کیلوگرم زباله تولید می کند.
زباله ها، یا همان آشغال های خودمان ، که علاوه بر ایجاد مناظر زشت در شهر باعث آلودگی آب ، خاک ، هوا، تکثیر جانوران موذی و شیوع بسیاری از بیماری ها می شوند.
فراموش نکنید که زباله فقط شامل بطری نوشابه و پوست هندوانه نیست. نزدیک به 50 درصد صنایع کشور در تهران مستقرند که نه تنها آمار دقیقی از حجم و نوع زباله های تولیدی آنها در دست نیست که حتی تعداد این واحدها هم به درستی مشخص نیست.
آمارها می گویند به طور کلی روزانه در نواحی شهری کشور 30 هزار، در روستاها 15 هزار و در بیمارستان ها 350 تن زباله تولید می شود.
65 درصد زباله های شهری را مواد فسادپذیر آلی تشکیل می دهند که زباله تر نامیده می شوند و اگرچه در طبیعت قابل تجزیه اند و از این نظر بهتر از بعضی زباله های خشک هستند اما جمع آوری آنها بسیار حساس تر و مشکل تر است.

اصلا زباله یعنی چه؛

کلیه مواد زاید جامد حاصل از فعالیت انسان و حیوان را که از نظر تولید کننده آن فاقد ارزش و بلااستفاده است ، زباله یا پسماند می نامند.
زباله از منابع مختلفی مانند منابع شهری (خانوارها- تجاری - اداری)، صنعتی و بیمارستانی حاصل می شود. این از تعریف کتابی زباله.

اما عده ای هم هستند که معتقدند اصلا در دنیا چیزی به نام مواد زائد و زباله نداریم. اساس این نگرش ، بر مفهوم «بازیافت» استوار شده.
در این تفکر است که زباله بعنوان طلای کثیف شناخته می شود؛ ماده ارزشمندی که می توان آن را به محصولات ارزشمندتری تبدیل کرد.
بر همین مبناست که کشورهای توسعه یافته اگرچه سرانه تولید زباله بالاتری دارند، اما محیط زیستشان بسیار پاکیزه تر از محیط زیست کشورهایی مثل ماست که حتی در جمع آوری و دفن بهداشتی زباله هم مشکل داریم ، چه رسد به بازیافت آن.
این ها البته تنها مشکلات «کثیف» ما نیستند؛ مهم تر از این ها ما در فرهنگ تولید زباله هم مشکل داریم.
فرهنگی که از درست خرید کردن و به اندازه خرید کردن و استفاده مجدد از کالاها شروع می شود و به بحث تفکیک زباله در مبدا یا توصیه همیشگی «ساعت 9 سر قرار با آشغالانس» ختم می شود.
آیا می دانستید سالانه 10میلیارد تومان از سرمایه های پایتخت صرف جمع آوری زباله از کانالها و جویهای آب می شود؛!

چه خاکی باید بر سر زباله ریخت؛

دفن زباله بدترین روش حذف آن است چرا که علاوه بر از بین رفتن این طلاهای کثیف که سرمایه عظیم ملی به حساب می آید، بروز آلودگی هم با این روش اجتناب ناپذیر است.
سوزاندن زباله هم که دیگر از آن قبلی بدتر. این یعنی بازیافت تنها کیمیایی است که می تواند طلای کثیف را به طلای پاک واقعی تبدیل کند.
در ایران ما تنها کاغذ، پلاستیک و کمپوست که نوعی کود تقویت کننده خاک های کشاورزی است از زباله ها بازیافت می شود.بررسی های انجام شده توسط وزارت کشور نشان می دهد، روزانه 380 تا 400 هزار تن انواع پسماندهای عادی (شهری و خانگی) در کشور تولید می شود و سرانه تولید هرنفر 82/0 کیلوگرم در روز است.
از این انبوه زباله فکر می کنید چند درصدش بازیافت می شود؛ فقط 3درصد!

یک شهرداری و یک دنیا زباله!

هنوز که هنوز است فقط 66 درصد زباله ها در کشور به صورت مکانیزه و 33 درصد همچنان به روش سنتی جمع آوری می شود.
همچنین زباله های خشک و تر همزمان جمع آوری می شود درحالی که یکی از مهم ترین اصول جمع آوری زباله ، نحوه جداسازی آن است.
امافکر می کنید همین جمع آوری مشکل دار زباله ها چقدر هزینه می برد؛ یکی از مسوولان سابق شهرداری تهران زمانی ادعا کرده بود که نیمی از بودجه شهرداری صرف جمع آوری زباله ها می شود.
مسوولان جدید شهرداری البته حرف های جدیدتری برای گفتن دارند. آنها می گویند ظرف چند ماه اخیر 300 دستگاه نیسان تخصصی حمل زباله ، 8 دستگاه خاور جاروب و جدولشور، 8 موتور حمل زباله و 11 سمی تریلر به ناوگان جمع آوری زباله در تهران اضافه شده است.
نیسان های تخصصی حمل زباله مسقف بوده و مخازنی جهت جمع آوری شیرابهای زباله ها در آن تعبیه شده است. همچنین بر اساس نیازسنجی های صورت گرفته در مناطق شهرداری ، تهران نیازمند 17 هزار و 500 سطل زباله است که هزینه تهیه هر یک از آنها 40 هزار تومان برآورد می شود.
سطلهای جدید را حتما در یکی دوماه اخیر در کنار خیابان دیده اید. طراحی این سطلها برای جلوگیری از به سرقت رفتن و مفقود شدن به گونه ای است که صفحه ستونهای آنها به کف زمین جوش داده و در قسمت پایه نیز بتون ریزی می شود.
خلاصه مسوولان شهرداری می گویند منهای بودجه های جاری در ماههای اخیر 20 میلیارد تومان فقط جهت اصلاح سیستم جمع آوری زباله در تهران هزینه کرده اند.
همه این هزینه بی سابقه فقط برای برداشتن گام اول پرداخت شده ؛ جمع آوری درست زباله ها. اما آیا با همه این هزینه ها ما توانسته ایم گام اول را درست برداریم؛
مهندس ملازهی ، مدیرعامل سازمان خدمات موتوری شهرداری تهران معتقد است جمع آوری 7 هزار تن زباله از سطح شهر هم هنر است ، چه برسد به دفن آن!

زباله کیلویی 5 تومان!

مهندس ملازهی ، مدیرعامل سازمان خدمات موتوری شهرداری تهران می گوید: 30 درصد زباله های دنیا، تر و 70 درصد خشک است ؛ در حالیکه در کشور، این روند برعکس بوده و ما هنوز نتوانسته ایم این میزان را به صورت بهداشتی جمع آوری کنیم.
او مشکل عمده این سازمان را فرسودگی ناوگان حمل و نقل و کمبود اعتبار لازم جهت نوسازی ناوگان می خواند و تصریح می کند: شهرداری تهران باید خارج از نوبت در این زمینه اقدام کند، چرا که در غیر این صورت تهران در ماههای آینده از لحاظ جمع آوری زباله با بحران روبه رو خواهد شد.
ملازهی همچنین هزینه جمع آوری هر کیلو زباله 15 تا 25ریال ، حمل و نقل آن را 14 تا 20 ریال و دفن آن را 12تا 35 ریال اعلام می کند ومی گوید بطور متوسط هزینه انجام این مراحل برای هر کیلو زباله بین 4 تا 5 تومان است.
این را داشته باشید و از آن طرف فراموش نکنید که هر تهرانی روزانه 9/0 تا 5/1 کیلوگرم زباله تولید می کند.

زباله ها هم با بحران گورستان مواجهند

دکتر سهراب عسگری و دکتر علی اصغر نظری پژوهشگران دانشگاه پیام نور در مقاله ای به بررسی «اثرات زیست محیطی سیاستهای توسعه فضایی شهر تهران» پرداخته اند.
در مقاله آنان آمده است : با توجه به این که زباله در هنگام دفن به 20 درصد حجم اولیه خود تقلیل می یابد، هر متر مکعب زباله با 450 کیلوگرم وزن به حجم 2/0متر مکعب تبدیل خواهد شد.
در آن صورت اگر 6500 تن زباله در لایه ای به ضخامت 2 متر دفن شود فضایی در حدود 1500 متر مربع در روز نیاز دارد که این مساحت در سال برابر با 54 هکتار است.
این تصویرکننده نمایی دیگر از مشکل زباله هاست: «آنها» را کجا باید سر به نیست کرد؛
اواخر سال گذشته ، معاون خدمات شهری شهرداری تهران از تامین محل دفن زباله تهران تا 20 ساله آینده خبر داد.
محمدی زاده گفت: به دلیل محدودیت محل دفن زباله ، شهرداری تهران اقدام به خریداری 60 هکتار در محل کهریزک کرده که با توجه به تولید روزانه 7 هزار تن زباله در شهر، نیاز 20 ساله آینده تهران را پاسخگو خواهد بود.
معاون خدمات شهری شهرداری تهران تاکید کرد: با گسترش صنعت بازیافت ، حجم زباله ها کاهش می یابد؛ اما شهرداری در حال مطالعه برای یافتن محل دفن زباله در درازمدت است که تا کنون محله عزیزآباد واقع در مسیر جاده قم به مساحت 300 هکتار در نظر گرفته شده ، اما در این خصوص به قطعیت نرسیده ایم.
باید از مسوولان شهرداری برای این که از حالا به فکر 20سال دیگر ما هم هستند تشکر کرد.
اما آیا واقعا تا 20 سال دیگر بازهم می خواهیم زباله هایمان را فقط خاک کنیم و سر قبرشان اشک بریزیم؛

پرده آخر: سرانجام ما در زباله غرق می شویم

«روز انس با طبیعت (13 فروردین) امسال در شرایطی پشت سرگذاشته شد که انبوهی از زباله های فسادناپذیر پس از ترک طبیعت از سوی تفرجگران به جا ماند.»
این جمله تاسفبار مدیرکل محیط زیست استان تهران بعد از پایان تعطیلات نوروزی است.
بسیاری از زیاله ها صدها سال در طبیعت باقی می مانند؛ به عنوان مثال یک شیشه نوشابه حدود هزار و 500سال ، پلاستیک 100 سال و قوطی های کنسرو 300 تا 400 سال در طبیعت می مانند.
پسماندهای رها شده در طبیعت موجب تعفن و تولید انواع باکتری ها ، انگل ها و عوامل بیماری زا می شود و این عوامل توسط پرندگان ، خزندگان و پستانداران به همه جا جابجا می شوند و آیا همه این ها را ما نمی دانیم؛
هرسال پس از روز 13 فروردین دهها تن زباله در مناطق پیرامونی شهر تهران ، پارکهای ملی سرخه حصار، خجیر ، منطقه حفاظت شده خجیر و جاجرود ، ورجین ، البرز مرکزی و رودخانه کرج از سوی تفرجگران رها می شود.
این آخرین پرده تراژدی زباله ها در آستانه روز زمین پاک است.