اکنون آن دو سوله به مجموعهای 2 سالنی برای اهالی هنر نمایش تبدیل شده است و به نوعی نخستین پایگاه تئاتر خصوصی به شمار میآید و نمایشهای آن تنها با قرارداد گیشه روی صحنه میروند. اما این که دورنمای این حرکت چیست یا اساسا چقدر بر معیارهای خصوصیسازی مطابقت دارد، همه سوالاتی است که آنها را با مجید جوزانی، مدیر تماشاخانه ایرانشهر در میان گذاشتهایم.
در تماشاخانه ایرانشهر،آیا شاهد تولد تئاتر خصوصی ایران هستیم؟
با دستورالعملی که با عنوان تئاتر خصوصی در تماشاخانه ایرانشهر اعمال میشود، هرگز به آن معنا نیست که بدون یارانه دولتی فعالیت کند.
مقوله تئاتر خصوصی در ایران به دلیل فراهم نبودن زیرساختهای مادی و معنوی مناسب، متفاوت از دیگر کشورهاست. اما باید اذعان داشت که ما برای رسیدن به این مهم دورخیز کردهایم.
اما تئاتری که یارانه دولتی میگیرد را نمیتوان تئاتر خصوصی دانست. برای همین تا هدف مورد نظر خیلی راه باقی مانده است.
این خودش قدم بزرگی است. در ایران تا همین 2 سال پیش، همه تئاترهای فاخر و جدی دولتی بودهاند. یعنی طبق قرارداد، از دولت پول میگرفتهاند و فروش کار هیچ ربطی به گروه نمایشی نداشته است.
مثلا در مجموعه تئاترشهر، گروه نمایشی هزینههای تولید و اجرای نمایش را از مرکز هنرهای نمایشی میگیرد و استقبال یا عدم استقبال مخاطب از نمایش هیچ تاثیری در کار او ندارد. یعنی گیشه تئاتر کاملا در اختیار سالن اجرا قرار میگیرد بجز مواردی معدود که در حقیقت استثنا بودهاند.
برای همین وقتی فقط از یارانه دولتی و نه بودجه کامل دولتی صحبت میکنیم، خودش گامی بلند به سمت تئاتر خصوصی است.
در تماشاخانه ایرانشهر به نظر میرسد سلیقه مخاطب در به روی صحنه رفتن کارها خیلی تاثیر دارد. موافق این برداشت هستید؟
وقتی میگوییم تئاتر خصوصی باید هزینههایش را از گیشه تامین کند، خب همین مخاطب است که باید بیاید و بلیت بخرد. البته این به معنای افت هنری کار نیست، بلکه ما اولین اصلی را که سرلوحه کارمان قرار دادهایم؛ احترام به مخاطب است. در 2 سال گذشته سعی کردهایم با فراهم آوردن امکانات و فضای مناسب برای جوانان خلاق و خوشفکر و دعوت از هنرمندان پیشکسوت و شایستهای که امروز به هر دلیلی کمکار یا خارج از گود نشستهاند، فضایی متفاوت را پدید آوریم که مورد استقبال هم قرار گرفته است. اجرای نمایشهایی با موضوع، سبک و ژانرهای متفاوت، امکان اجرای بلندمدت آثار و تجهیز فنی سالنها از جمله کارهایی بوده که برای جذب مخاطب انجام دادهایم.
همه جای دنیا، سالنهای تئاتر با گروههای ثابتی که در آن فعالیت میکنند، شناخته میشوند. اما شما گویا قصد حرکت به این سمت را ندارید؟
با تکیه بر هنرمندانی که بخشی از بدنه تئاتر حرفهای ما محسوب میشوند، سعی خواهیم کرد آرام آرام از بین گروههایی که وارد حوزه تئاتر خصوصی شدهاند، 5 الی 10 گروه برتر را انتخاب کرده تا زین پس به عنوان گروه مستقر در تماشاخانه ایرانشهر فعالیت کنند.
در حال حاضر قراردادهایتان با گروههای نمایشی چگونه است؟
در قرارداد با گروههای نمایشی، 80 درصد درآمد گیشه را به آنها پرداخت میکنیم. در واقع ما سالن را بدون دریافت هیچ وجهی در اختیار آنان قرار میدهیم و 20 درصد سهم ما تنها بخشی از هزینههای جاری را پوشش میدهد.
در این میان برخی گروهها از پایان کارشان قبل از موعد مقرر گلهمند بودهاند. چه توضیحی دارید؟
مطابق آییننامهای که داریم و همه گروهها بر اساس آن قرارداد میبندند، اگر نمایشی پس از گذشت 2 هفته نتوانسته باشد برای 40 درصد ظرفیت سالن بلیت فروشی کند، این امکان را طرف اول قرارداد دارد تا اجراها را تعطیل کند. خب این امری طبیعی است که نمیتوان انتظار داشت نمایشی در سالن خالی روی صحنه برود.
اما گویا از این که نمایشی با تماشاگرانی 2 برابر ظرفیت سالن اجرا شود، مشکلی ندارید. در حالی که این امر غیراصولی است و نباید مخاطب را روی زمین یا پلهها نشاند.
مجید جوزانی: تئاتر خصوصی هرگز به آن معنا نیست که شما در جایی خصوصی فعالیت میکنید و نظارتی بر آن نیست! اینجا هم مثل تئاترشهر، اداره کل هنرهای نمایشی وزارت ارشاد وظیفه بررسی و صدور مجوز اجرا را برعهده دارد
بیشک منظورتان نمایش درس به کارگردانی داریوش مهرجویی است که در سالن 100 نفره ما، هر شب 240 نفر به تماشای آن مینشینند. اگر شما اینجا باشید و هر شب با مراجعه صدها نفر که اصرار به تماشای کار دارند مواجه شوید، بیشک نمیتوانید به آن پاسخ مثبت ندهید. وقتی کاری برای چند هفته پیش فروش میشود و مردم برای دیدن آن اصرار دارند، ما نمیتوانیم شرایط حضورشان را در سالن فراهم نکنیم. البته تمام تلاش خود را به کار بستهایم میزبان خوبی برای این تماشاگران باشیم و شرایط مناسبی را برای حضورشان فراهم کنیم.
یک مجموعه فرهنگی که به شکل خصوصی اداره میشود، در رابطه با چارچوبها و موازین دولتی چگونه عمل میکند؟
اشتباهی که معمولا با مقوله تئاتر خصوصی گام بر میدارد، همین مطلب است. تئاتر خصوصی هرگز به آن معنا نیست که شما در جایی خصوصی فعالیت میکنید و نظارتی بر آن نیست! اینجا هم مثل تئاترشهر، اداره کل هنرهای نمایشی وزارت ارشاد وظیفه بررسی و صدور مجوز اجرا را برعهده دارد.
یعنی اعمال سلیقه فردی هیچ جایی در این نظارت قانونی ندارد؟
چرا وجود دارد. متاسفانه به این شکل هم هنرمند گیج میشود و نمیفهمد چه چیزهایی را باید رعایت کند و هم نوعی هرج و مرج در ارزشیابی آثار به وجود میآید. اما رفع آن راهی مشخص و معین دارد که اعمال به قانون و مواردی است که شورای عالی انقلاب فرهنگی مشخص کرده است. اگر این موارد نوشته، بندها و تبصرههای آن مشخص شود و به طور مکتوب در اختیار کارگردانها قرار بگیرد، دیگر اعمال سلیقه نخواهیم داشت. چراکه کارگردان به عنوان یک هنرمند هوشمند هرگز از قانون عدول نکرده و مسوول ممیزی نیز به دلیل آگاهی همگان از قوانین بنابر سلیقه شخصی تصمیمگیری نخواهد کرد.
آیا میشد ممیزیها را با نظارت و مشورت مسوولان دولتی به صورت شفاف در آییننامه تماشاخانه ایرانشهر جای میدادید؟
خیر. در روند تأیید یا رد یک اثر نمایشی آییننامه تماشاخانه هیچ نقشی ندارد و همه مراحل آن به طور کامل در انحصار اداره کل هنرهای نمایشی است.
هنرمندان همواره برای اجرای اثری نمایشی با فرآیندی بلندمدت و آزاردهنده مواجه بودهاند. برای جلوگیری از این مقوله چه راهکاری ارائه دادهاید؟
در تماشاخانه ایرانشهر، این گونه تشریفات بیفایده و دلسردکننده وجود ندارد. تنها مشکلی که برای متقاضیان اجرای تئاتر در این مکان وجود دارد، برنامه 2 ساله اجراهاست. برای مثال برنامه سالن در سال 1390 به طور کامل پر شده است و اکنون مشغول برنامهریزی برای سال آینده هستیم. گسترش نیافتن فضاهای تئاتری باعث شده تا در کوتاهمدت نتوانیم پاسخگوی هنرمندان و مخاطبان باشیم. این مشکل بزرگی است که تنها با یک نگاه ملی و همراهی و همکاری دولت و شهرداری برای احداث سالنهای متعدد نمایشی قابل حل است.
هزینههای تماشاخانه ایرانشهر چگونه تامین میشود؟
تماشاخانه ایرانشهر تنها از 20 درصد درآمد گیشه بلیت فروشی و رستوران درآمد کسب میکند. تاکنون حتی ریالی از بودجه دولتی صرف این مکان نشده و این از افتخارات ماست. تنها پروژه احداث محل را شهرداری تهران انجام داده است.
بعد از شما، دیگر سالنها هم به فکر قرارداد گیشه افتادهاند. حتی مجموعه دولتی تئاترشهر هم به این سمت حرکت کرده است. نظرتان چیست؟
قبل از شروع فعالیت تماشاخانه ایرانشهر، هنرمندان جرات نمیکردند تنها با قرارداد گیشه نمایش حرفهای تولید کنند. در پی موفقیت تماشاخانه ایرانشهر، مرکز هنرهای نمایشی نیز در منشور تئاتری خود عنوان کرده که گروهها 80 درصد درآمدشان را باید از گیشه تامین کنند. به نظرم این کار شتابزده بوده و کاش مسوولان اجازه میدادند تا ما این طرح را تمام و کمال اجرا و همه جوانب آن را تجربه میکردیم و بعد آنان دست به این اقدام میزدند. چراکه ممکن است به یکباره هنرمندان ما با نوعی شوک روبهرو شوند و به بدنه تئاتر کشور آسیب برسد.
تاکید میکنم که رسیدن به تئاتر خصوصی نقشه راه و هدفگذاری بلند مدت میخواهد و 2 یا 3 ساله شدنی نیست.
محمد دانشور
جامجم
آخرین تمرینهای تیم ملی فوتبال در سایه حمایت فوقالعاده مردم مکزیک
حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....