سرانجام رقابت‌های سیاسی خونین در ساحل عاج

مهم‌ترین ترس و نگرانی حال حاضر آنها نیز ادامه نبرد و درگیری در ساحل عاج و افزایش تعداد آواره‌شدگان است. در حدود 3 میلیون نفر از اقلیت قومی بورکینابس که یک‌سوم کل جمعیت کشور بورکینافاسو را تشکیل می‌دهند، در ساحل عاج زندگی می‌کنند و هم‌اکنون در حال ترک این کشور هستند. مالی و غنا نیز طی چند روز گذشته مقاصد اصلی این آوارگان را تشکیل می‌دهند.

اما شاید مخرب‌ترین تاثیر این پدیده برای کشور لیبریا باشد که جنگ داخلی خودش در سال 2003 پایان یافت. ورود 100 هزار نفر از مردم ساحل عاج به لیبریا، هزینه سنگینی به اقتصاد شکننده این کشور تحمیل خواهد کرد. کارشناسان معتقدند با ادامه این روند، اوضاع لیبریا وخیم‌تر از گذشته خواهد شد. برخلاف موج نخست مهاجرین از ساحل‌عاج به لیبریا که همگی از طرفداران وتارا بودند، اخیرا بسیاری از طرفداران گباگبو از طریق شهر مرزی جانزون وارد این کشور شده‌اند و همین امر می‌تواند زمینه‌ساز تنش‌های قومی در لیبریا شود.

در این میان کشورهای غرب آفریقا نیز برای دخالت در این درگیری‌ها تحت فشار قرار دارند. نشست شورای اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (ایکواس) در 24 مارس از سازمان ملل خواست تا با کمک نیروهایش به درگیری‌ها در ساحال عاج پایان دهد. به نظر می‌رسید ورود نیروهای نظامی خود این کشورها بتواند راه‌حلی کوتاه‌مدت برای بحران ساحل عاج باشد، اما مشکلات منطقه‌ای مانع از تحقق این امر شد. حسن وتارا حتی خواستار اعزام این نیروها نیز شد، اما دو کشور غنا و گامبیا با این موضوع مخالفت کردند. یحیی جامه، رئیس‌جمهور گامبیا از دوستان و نزدیکان قدیمی گباگبو است. غنا نیز از درگیری‌های اخیر در ساحل عاج بهره‌برداری‌های مالی فراوانی کرده است. پس از تصویب قطعنامه‌های سازمان ملل علیه ساحل عاج، قاچاقچیان غنایی تجارت کاکائو این کشور را به دست گرفته‌اند. یکی از مهم‌ترین موانع سر راه ایکواس، کشور نیجریه است. نیجریه تنها کشوری در منطقه است که می‌تواند با دخالت نظامی در ساحل عاج سهم بسزا و موثری در تامین صلح و امنیت داشته باشد، اما انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری این کشور مانع از انجام این کار می‌شود.

مهم‌ترین موضوعی که طی چند روز گذشته رسانه‌های دنیا را تحت تاثیر قرار داد، خبری بود که سازمان بین‌المللی صلیب سرخ آن را مخابره کرد. طبق گزارش این سازمان در روز 29 مارس به دنبال درگیری نیروهای طرفدار وتارا و گباگبو در شهر دئوکو در شرق ساحل عاج حدود 800 نفر از غیرنظامیان کشته شدند. موسسه خیریه کاریتاس این آمار را حدود هزار نفر اعلام کرد. بونفیل زاهه 62 ساله که از ساکنان این منطقه است، گوشه‌ای از این اتفاق را این‌گونه توضیح می‌دهد: به همراه 6 نفر از همراهانم به نزدیکی یکی از ایست‌های بازرسی رسیدیم. 3 فرد مسلح که سوار بر ماشین‌های زرهی بودند، ما را متوقف کردند. به دلیل سن بالا به من اجازه دادند بروم. پس از دور شدن تنها صدای شلیک چندین گلوله را شنیدم. یکی دیگر از ساکنان این منطقه در مصاحبه با تایم اعلام کرد که به محض نزدیک شدن نیروهای طرفدار وتارا به شهر، شورشیان حامی گباگبو شروع به تیراندازی به سمت مردم کردند.

شهر دئوکو تاریخچه خونینی در 8 سال بحران ساحل عاج دارد. این شهر که هم مرز با کشور لیبریا است، در زمان جنگ داخلی آن کشور محلی مناسب برای ورود نیروهای شورشی به ساحل عاج بود. شورشیان طرفدار گباگبو که در منطقه‌ای در نزدیکی دئوکو حکومت می‌کنند، اخیرا درگیری‌هایی با شورشیانی به نام «نیروی جدید» داشته‌اند که نیمه شمالی کشور را کنترل می‌کنند. وتارا ماه گذشته طی بیانیه‌ای، حضور این نیروها در شمال کشور را به رسمیت شناخت. سازمان ملل بارها هشدار داده است که درگیری‌ها در غرب کشور می‌تواند زمینه‌ساز دوباره یک جنگ داخلی باشد و به 2 چهره سیاسی این کشور اعلام کرده در صورت ادامه خشونت نیروهای تحت امرشان، مورد پیگرد دادگاه جرائم بین‌المللی قرار خواهند گرفت.

کشتار مردم در دئوکو زمانی اتفاق افتاد که نبرد شدیدی میان نیروهای طرفدار وتارا و شورشیان وابسته به گباگبو در جریان بود. در همان روز کنترل این شهر به دست نیروهای طرفدار وتارا افتاده بود. در مقابل هشدارهای سازمان ملل، هر دو طرف از پذیرش مسوولیت این جنایت امتناع کرده و یکدیگر را متهم کردند.

در جنوب کشور نیز نیروهای طرفدار وتارا به پیشروی خود برای تصرف کامل ابیجان، پایتخت اقتصادی ساحل عاج، ادامه می‌دادند. در مقابل نیروهای طرفدار گباگبو توانستند بار دیگر رادیو و تلویزیون این کشور را تحت کنترل خود درآورده و برنامه‌های آن پس از 24 ساعت تعطیلی، در اول آوریل بار دیگر آغاز به کار کرد. مجریان شبکه‌های مختلف تلویزیونی سعی در آرام نشان دادن اوضاع داشتند، اما صدای سنگین و مهیب شلیک گلوله‌ها در خیابان‌های ابیجان حکایت از واقعیت دیگری داشت. غارت و حمله به فروشگاه‌ها و ادارات دولتی در سرتاسر ابیجان گسترش یافت. تنها تصاویری که تلویزیون دولتی پخش می‌کرد، تصاویر اجساد کشته‌شدگانی بود که مقامات دولتی آنها را نیروهای خارجی توصیف کردند که قصد اشغال و تصرف کشور را داشتند. در این میان تمام مقامات دولتی از افسران پلیس گرفته تا جنگل‌بانان در نقاط حساس و مهم شهر مستقر شدند. برخی از جوانان وفادار به دولت نیز برای مقابله با حمله احتمالی نیروهای سازمان ملل و فرانسه در اطراف 2 پل مهم این شهر جمع شدند. آنها در حالی که چماق و چاقو در دست داشتند، با سر دادن شعارهایی در حمایت از گباگبو وارد این مکان شدند. این صحنه بسیار مشابه به اتفاق سال 2004 بود که طی آن نیروهای فرانسوی به سمت گروهی از جوانان طرفدار گباگبو آتش گشودند.

یکی از دیپلمات‌های آفریقایی در توصیف رفتار حال حاضر گباگبو به تایم گفت: زمانی که مقابله با افرادی همچون گباگبو به سطوح مختلف جامعه کشانده می‌شود، شرایط به جای بهبود، وخیم‌تر خواهد شد. اما حقیقت اینجاست که درخواست از شبه نظامیان مسلح طرفدار وی برای حضور در خیابان‌ها تنها باعث تسریع روند خروج او از سیاست می‌شود. هدف اصلی او در حال حاضر مربوط به مشروعیتش است. او قصد دارد نیروهای سازمان ملل و فرانسوی‌ها را مجبور کند تا به سوی مردم شلیک کنند، آنگاه به راحتی بتواند افکار عمومی جامعه را منحرف سازد. از سوی دیگر وتارا اعلام کرده که مذاکره تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که گباگبو از قدرت کناره‌گیری کند. با توجه به این شرایط است که برخی عقیده دارند دخالت نظامی فرانسه می‌تواند محتمل‌ترین راهکار موجود باشد.

در این میان یک منبع امنیتی اعلام کرده که اختلاف میان گروه‌های مختلف طرفدار وتارا باعث ایجاد معضلی جدید شده است. یکی از مقامات نظامی در این زمینه می‌گوید: تقسیم کشور پس از پیروزی وتارا یکی از مشکلات اصلی خواهد بود. ما تنها امیدواریم که این موضوع به جای آن که مشکلی نظامی باشد، تنها به عنوان یک معضل سیاسی باقی بماند.