آیا آزمایشی برای اچآیوی قبل از ازدواج صورت میگیرد؟
آزمایشی برای اچآیوی قبل از ازدواج بهصورت اجباری نداریم، چون ممکن است این آزمایش در مواردی نتایج مثبت و منفی کاذب داشته باشد و میتواند در سرنوشت افراد تأثیر داشته باشد. از طرفی هیچگاه توصیه نمیشود که قبل از ازدواج شخصی، آزمایش اچآیوی بدهد و بعد ازدواج کند. بهتر است دو نفر که قصد دارند با هم ازدواج کنند بدانند آیا واقعاً در معرض ابتلا قرار دارند یا نه؟ اگر در معرض ابتلا قرار داشته باشند، به مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری مراجعه کنند، در صورت لزوم برای آنها آزمایش به عمل خواهد آمد. استاندارد برای انجام آزمایش به صورت داوطلبانه است.
اگر شخص بخواهد دواطلبانه آزمایش اچآیوی بدهد، چگونه باید اقدام کند؟
اگر کسی رفتار پرخطر جنسی (یا فردی با کسی غیر از همسرش تماس جنسی داشته) یا مصرفکننده تزریقی مواد باشد (از سرنگ و سوزن دیگران استفاده کرده باشد) و فکر میکند در معرض ابتلای به اچآیوی است میتواند به مراکز مشاوره در دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مراجعه کرده و مشکلش را مطرح کند. همکاران ما او را راهنمایی میکنند و در صورت لزوم برای او درخواست آزمایش میکنند. زوجهایی که میخواهند ازدواج کنند میتوانند از این مشاورهها استفاده کنند.
وضعیت بیماری ایدز در کشور نسبت به سایر کشورها چگونه است؟
در حال حاضر حدود 33 میلیون نفر در دنیا به این ویروس مبتلا هستند که اکثر آنها در کشورهای در حال توسعه زندگی میکنند. حدود 25 میلیون نفر تا به حال بر اثر این بیماری، جان خود را از دست دادهاند. کشورهای پیشرفته، در کنترل این بیماری تا حدود زیادی موفق شدهاند، اما کشورهای در حال توسعه روزبهروز، بیشتر دچار مشکل میشوند. به عبارت دیگر، ایدز آرام آرام بهمشکلی برای کشورهای درحال توسعه تبدیل شده است.
کشور ما، بین این کشورها در وضعیت تا حدودی متوسط قرار دارد، اما این باعث نمیشود که ما با این مساله باخیال راحت برخورد کنیم. برآوردمان ایناست که از هر هزار نفر جمعیت کشور، یک نفر به این ویروس مبتلاست و این مسئله بسیار نگرانکننده است. از آنجا که پیشگیری وکنترل این بیماری کار سادهای نیست و نیاز به انجام اقدامات مهم و اساسی از جمله فرهنگسازی، هماهنگی دستگاههای مختلف چهدولتی و چه غیردولتی و... دارد.
شایعترین راه انتقال اچآیوی در کشور، کدام راه است؟
بیشتر مبتلایان به اچآیوی درکشورمان مصرفکنندگان تزریقی موادمخدر هستند که از سوزن و سرنگ مشترک استفاده میکردند. در سالهای اخیر در کشور، اقدامات زیادی برای پیشگیری از ابتلا از طریق مصرف تزریقی موادمخدر صورت گرفته، مثل استفاده از داروهای جایگزین، استفاده از سرنگ و سوزن برای کسانی که از داروهای جایگزین استفاده نمیکنند و... .
در شرایط فعلی، ما باید بهفکر پیشگیری از انتقال اچآیوی از طریق تماسهای جنسی محافظت نشده باشیم. جوانها باید آگاه باشند که هر تماس جنسی خارج از ازدواج، شانس بیشتری برای ابتلا به اچآیوی خواهد داشت. برای پیشگیری از شیوع ایدز چه باید بکنیم؟
پیشگیری از ایدز یک کار چند بخشی است. کاری نیست که فکر کنیم فقط مربوط به وزارت بهداشت یک کشور است، همه جای دنیا اینطور است. وزارت بهداشت بخشی از اقدامات پیشگیری را بهعهده دارد. به خصوص بخشی که مربوط به صاحبان رفتار پرخطر میشود و در جاهای دیگر دسترسی به آنها شاید بهاندازه سیستم های سلامت کشور نباشد.
یکی از مهم ترین راههایی که روی آن تأکید داریم، آموزش خانواده هاست، یعنی پدر و مادرها با فرزندانشان راجع به مسائل اچآیوی و ایدز بیشتر صحبت کرده و آنها را آگاه کنند. تجربه نشان داده این روش میتواند بسیار مؤثر واقع شود.
بخش دیگر آموزش و پرورش است. فرزندان ما 12 سال از عمر خود را در مدارس میگذارنند. ما معتقدیم که بچهها بیشترین آموزش خود را در این سنین از مدرسه کسب میکنند. بنابراین مدرسه یکی از بهترین کانونهای پیشگیری است و وزارت آموزش و پرورش اقدامات مختلفی را در این زمینه انجام داده است.
رسانهها هم میتوانند نقش مهمی را ایفا کنند، بویژه اینکه اطلاعرسانی مناسب در سطوح مختلف برای افراد مختلف اجتماع انجام بگیرد. همچنین از سازمانهای غیردولتی هم انتظار داریم فعالتر همکاری کنند. گستردهترین سازمان غیردولتی درکشور ما جمعیت هلالاحمر است که میتواند نقش بسیار بزرگی در اقدامات پیشگیری و بخصوص آموزش جوانان داشته باشد. از سالها پیش، همکاری نزدیکی با این جمعیت داریم که بیشتر در عرصه آموزش و اطلاعرسانی بوده است.
چه آموزشی میتوان داد که مردم، رفتار مناسبی با افراد مبتلا به ایدز داشته باشند؟
وقتی صحبت از انگزدایی می شود، یک نکته بسیار مهم و ظریفی وجود دارد. منظور، انگزدایی از رفتارهای پرخطر و مغایر با مبانی زیستی و اخلاقی جامعه نیست. این گونه رفتارها همیشه مذموم بوده و در اجتماع جایی نداشته و نخواهد داشت. منظور از انگزدایی، فقط انگزدایی از فرد مبتلا و تلاش در جهت حمایت از مبتلایان به اچآیوی است. نباید به شخص مبتلا، بهدید مجرم نگاه کرد! فرد مبتلا از دید ما یک انسان آسیبدیده است و بیشتر از یک انسان معمولی به کمک خانواده و اجتماع نیاز دارد. ما بههیچ عنوان نمیخواهیم فرد بیمار، از محل کار خود اخراج شود بلکه باید به کار، روابط عادی با دوستان و همسر و زندگی عادی ادامه بدهد و در عینحال به همسرش آموزش داده شود که چطور مبتلا نشود و کمک کند تا زندگی راحتتر و موفقتری داشته باشند. ما از اینکه ابتلا به اچآیوی باعث انگزدن به کسی شود یا باعث تبعیض بین افراد شود، واقعاً نگران هستیم. کشورهایی که دچار این معضلات و رفتارها هستند، دچار آسیبهای شدید و جبرانناپذیری شدند. مردم کشور ما باید بدانند اگر چنین افرادی را از بین خودشان طرد کنند، نهتنها خانواده، بلکه جامعه دچار تزلزل میشود.
و سخن آخر:
من معتقدم هر چه به نسل جوان آموزش بدهیم بازهم کم است. آموزشها باید برنامهریزی شده، منسجم و پیوسته صورت بگیرد. استفاده از سیر تاریخی بیماری نیز مؤثر است. بهطور مثال رسانهها، سرنوشت کسانی را که مبتلا به این بیماری شدهاند را به شکل خاطره منتشر کنند. خاطرات کسانی که در گذشته رفتار پرخطر داشتند (تماس جنسی خارج از چارچوب ازدواج و اعتیاد تزریقی) و اکنون به هر دلیل ترک کردند. این خاطرات برای جوانان ما یک تجربه جدید است، چرا که جوانان نیاز دارند که بخوانند و بدانند اگر مبتلا به اچآیوی شدند با چه مشکلاتی ممکن است مواجه شوند. بدانند چه خطری آنها را تهدید میکند، بدانند این بیماری علاج قطعی ندارد. با دانستن و آگاهی از این مطالب میتوانند به شیوه مناسب، خود را محافظت کنند. کشورهایی در این امر موفق شدند که توانستند برنامههای اطلاعرسانی و آموزشی را در سطحی وسیع و مناسب گسترش بدهند. بیایید ما هم تلاش کنیم سرزمینی به دور از بیماریهای رفتاری و ایدز داشته باشیم.
لیلا رجایی
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم