شادمانی‌های معنوی

هنر قدسی اسلام، همانند تمام هنرهای قدسی دیگر تنزل حقیقت آسمانی بر زمین است. این هنر تبلور روح و فرم دین اسلام است.

به نظر می‌رسد بهترین تعریفی که بتوان برای هنر دینی ارائه کرد، این باشد که هر هنری که با استفاده از ابزارهای مشروع، انسان‌ها را به سوی اهداف معقول سوق دهد هنر دینی است. در این تعریف هر فعالیت هنری که مردم را از خود رهانیده و به خدا برساند و روح گرایش به نیکی‌ها و دوری از بدی‌ها را در آنها زنده کند هنر اسلامی نامیده می‌شود.

در فرهنگ ایران بین هنر و دین رابطه‌ای تنگاتنگ وجود دارد و دین موجب تداوم هنر اسلامی و بیانگر ایدئولوژی و جهان‌بینی دینی است.

یکی از مواردی که سال‌هاست در کشور ما مورد غفلت قرار گرفته، اعیاد مذهبی است و همین اعیاد مذهبی است که از زمینه‌های بسط و گسترش شادی و شادابی در جامعه اسلامی ـ ایرانی به شمار می‌رود و شادکامی و جنب و جوش را برای جامعه به ارمغان می‌آورد. ازجمله این روزها که جشن و شادی بزرگی را با خود همراه دارد میلاد ائمه اطهار(ع) است که در مجموع قریب به 20 روز در تقویم را شامل می‌شود که علاوه بر میلاد ائمه، عیدهای بزرگ مسلمین مانند عید غدیر، عید قربان، عید فطر هم مشمول همین قاعده است.

به طور متوسط هر ماه دو عید داریم که اگر جامعه هنری و سیاستگذاران از این فرصت گرانبها که در اختیارشان گذاشته شده است، استفاده بهینه کنند، می‌توانند فضای جوان جامعه ایرانی را به نشاط نسبی رهنمون سازند. در سال‌های گذشته جامعه هنری سعی کرده از این پتانسیل بالقوه برای به تصویرکشیدن ایام سوگواری بهره لازم را ببرد.

برای هرچه پربارشدن این گونه مراسم باید نکاتی را مدنظر قرار داد. نخست باید نیازها، خواسته‌ها و علایق مخاطبان نیازسنجی شود که فضای جامعه با چه قالب‌های هنری همگام است و با چه فضاهایی از هنر ارتباط تنگاتنگی برقرار می‌کند. در دسترس‌ترین تحقیقات میدانی نشان داده است که در جامعه کنونی ما قالب طنز در هنر از اقبال بیشتری برخوردار است، پس بهتر آن است که در چنین برنامه‌هایی که با هدف ایجاد شادی در میان مردم صورت می‌گیرد به این ژانر توجه ویژه‌ای شود تا این گونه مراسم همراهی گسترده‌تر از اقشار مختلف جامعه را با خود داشته باشد.

جامعه ما جامعه جوانی است. دوسوم مردم کشور ما را جوانان فعال و پویا تشکیل می‌دهند، پس سیاستگذاران و جامعه هنری در تولید و نحوه عرضه هنر مذهبی باید علایق و سلایق این نسل را شناخته و با مضامین و پیام‌های مذهبی و معنوی آنها را برای نسل جوان امروز قابل درک کنند. این امر با توجه به این که جمعیت جوان جامعه ما رو به تزاید است، بهترین وسیله برای ابلاغ پیام آسمانی «هنر» است و کارشناسان نباید از این مقوله سرسری و بی‌اهمیت بگذرند، بعضی از کارشناسان معتقدند آنچنان که باید و شاید از هنر برای بیان مضامین آسمانی و پیام‌های دینی استفاده نشده است.

در زمینه هنرهای تجسمی که در سال‌های گذشته هنر خوشنویسی از اقبال خوبی برخوردار بوده، جملات نغز با مضامین آسمانی ارائه می‌شده که مورد استقبال هم قرار می‌گرفته است. ولی امروزه هنر نیازمند به‌روزرسانی است ، البته استاد فرشچیان شاهکارهایی را در حوزه هنر تجسمی با مضمون مذهبی خلق می‌کند، ولی ارائه آثاری در یک نگارخانه کفاف جمعیت 70 میلیونی ایران را نمی‌دهد و برای این‌که خیل عظیمی از مردم در جریان قرار گیرند نیازمند سیاستگذاری‌های کلانی در این حوزه هستیم که برای هر ذائقه و سلیقه‌ای یک قالب هنری خاصی در نظر گرفته شود.

راه‌اندازی جشنواره‌هایی با مضمون هنر مذهبی و بخصوص اعیاد مذهبی راهکار مناسبی است تا از این طریق بتوان هنرمندان خوب شهرستانی را از جای جای ایران جمع‌آوری نمود و پس از انتخاب بهترین نمونه‌ها آثار آنها را به جامعه عرضه کرد. حسن این گونه جشنواره‌ها هماهنگی هنرمندان است، حتی گاهی می‌توان به این جشنواره‌ها در سطح جهانی و با موضوع کلی‌تر نگاه کرد تا در آنها آثاری از تمامی کشورهای مسلمان عرضه گردند که این تعامل و تبادل افکار برای هنرمندان بهترین وسیله برای همگام شدن با هنر جهانی است.

از سوی دیگر، عرضه هنر مذهبی تفکر، تعامل، تبادل‌نظر، شناخت و تحقیقات وسیعی را می‌طلبد و نیازمند بودجه و اعتبار کافی در این زمینه است.

آزاده جعفریان / جام‌جم