فرهنگ، ارسی‌سازی را نجات می‌دهد

به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، هنوز در شهرهایی همچون کاشان و سنندج و اصفهان به جای لنگه درهای بی‌قواره که همچنان روی یک پاشنه می‌چرخند، ارسی‌های چوبی با شیشه‌های رنگی دیده می‌شود که از لحاظ کاربردی و زیبایی قابل قیاس با در و پنجره‌های امروزی نیست. در حال حاضر استادکاری سراغ نداریم که به ساخت ارسی بپردازد.

طاها محمودی، مرمتگر ارسی‌ساز سنندجی گفت: ارسی، درهای بالارونده‌ای است که با چارچوب‌های مخصوص مقابل منبع نوری قرار می‌گیرد. در واقع ارسی یکی از تزئینات وابسته به بناست که نیاز به فضایی وسیع دارد.

وی ادامه داد: تزئینات ارسی شامل طرح‌های هندسی (گره‌های چینی) و طرح‌های اسلیمی می‌شوند؛ به طوری که در شهرهایی مثل اصفهان و کاشان بیشتر از کار گره و به‌ندرت از طرح‌های اسلیمی استفاده می‌کنند، ولی در شهر سنندج به دلیل این که از دیرباز تولیدات چوبی‌اش منحصر به فرد و مشهور بوده بیشتر به ساخت ارسی‌هایی می‌پرداختند که تلفیقی از گره‌های چینی و اسلیمی بوده است.

وی گفت: از آنجا که امروزه فضای خانه‌ها به سمت کوچک‌سازی می‌رود، تقریبا امکان استفاده از ارسی مخصوصا در کلانشهرها دیگر وجود ندارد.

این مرمتگر ارسی‌ساز هزینه بالا و زمانبر بودن ارسی را از دیگر موانعی دانست که موجب فراموشی این هنر و صنعت شده است . محمودی ادامه داد: در حال حاضر به دلیل زمانبر بودن و هزینه‌های بالا، مردم دیگر از ارسی استقبال نمی‌کنند البته بتازگی در بعضی خانه‌ها از گره‌های ارسی استفاده می‌کنند که کاملا ساده است ولی به هیچ وجه شیشه در آن به کار برده نشده است؛ به همین جهت بسیاری از ارسی‌های سنندج از بین رفته است.

وی یادآور شد: سنندج از جمله شهرهایی است که بوفور در آن ارسی یافت می‌شود، به طوری‌که یکی از بزرگ‌ترین ارسی‌های ایران در موزه سنندج است که از 42 هزار گره یا قطعه چوب و شیشه تشکیل شده است.

استاد اکبر حلی، معمار سنتی هم برخلاف نظر عده‌ای که ارسی‌سازی را هنر وارداتی از روس می‌دانند، معتقد است: در کاشان و اصفهان به کفش‌های راحتی ارسی گفته می‌شود و ریشه ارسی نیز از همین جا نشات می‌گیرد، چرا که براحتی بالا و پایین می‌رفته و بر اساس مستندات موجود تا دوره صفویه در نقاشی بناها و مینیاتورها ارسی دیده می‌شود، در حالی که مراودات ایران با روسیه از دوره قاجار به بعد بوده است.

وی ارسی را از تزئینات ارزشمند بنا دانست که باید هرچه زودتر احیا شود و ادامه داد: ارسی ازجمله هنرهای تزئینی بناست که هم از جنبه زیبایی برخوردار است و هم به دلیل ویژگی‌های کاربردی از جمله سهولت در بالا و پایین رفتن به صورت تمام‌تنه و نیم‌تنه و همچنین به دلیل خاصیت تاشو باعث می‌شود نسبت به درهای دیگر کمتر تاب بر‌دارد. ارسی از مزیت مهم‌تری نیز برخوردار است چرا که وقتی بین دو جداره قرار می‌گیرد، کاملا جزم شده و مانع از ورود گرما و سرما می‌شود.

حلی با تاکید بر این که باید فرهنگ‌سازی جدی صورت بگیرد تا هنرهای اصیل گذشته احیا شود، یادآور شد: در چند سال گذشته وقتی می‌خواستیم خانه‌های تاریخی را مرمت کنیم با مخالفت جدی مردم روبه‌رو می‌شدیم چرا که تصور می‌کردند بیت‌المال را هدر می‌دهیم، ولی در حال حاضر با فرهنگ‌سازی‌های انجام شده همان کسانی که مخالف این جریان بودند اقدام به خرید خانه‌های تاریخی می‌کنند و تغییر کاربری می‌دهند.

به گفته حلی در حال حاضر در ارسی‌سازی کاربرد بسیار مهم است چرا که هم جنبه زیبایی دارد هم خاصیت طبی. در شهرهای گرمسیر و گرمای کویر برخی از شهرها مثل کاشان استفاده از ارسی رنگ‌شیشه‌ای باعث می‌شود اشعه و نور و حرارت خورشید را بشکند و همچنین تنوع رنگ شیشه‌ها به فضا یک نوع آرامش می‌دهد چرا که رنگ قرمز، اشتها‌آور‌؛‌ سبز، نشاط‌آور‌؛‌ آبی، آرام‌بخش و زرد که باعث دفع پشه و حشرات می‌شود.