
بخش خصوصی وارد شده به صنعت بیمه در اندیشه کسب سود بیشتر به دنبال شکستن نظام خشک و غیرقابل انعطاف و دستوری تعرفهای دولتی بود. لذا بحث آزادسازی تعرفههای بیمهای از 2 سال پیش تاکنون در دستورکار شورای عالی بیمه و بیمه مرکزی قرار گرفته و کار در 7 مرحله و درباره برخی رشتههای پر مشتری صنعت بیمه چون بیمه آتشسوزی با درصد پوشش 13 درصد و بیمه بدنه اتومبیل با درصد پوشش 11 درصد آغاز شده است. بررسیها نشان میدهد ایران تقریبا آخرین کشوری در جهان است که سرانجام پذیرفته نظام تعرفهای را از صنعت بیمه کنار گذاشته و قیمتهای بیمهنامهها براساس رقابت یعنی نرخ بازار و کمیت و کیفیت سرویس ارائه شده به بیمهگذار تعیین شود. قبل از ایران هندوستان در 4 سال پیش آخرین کشوری بود که تعیین تعرفه دولتی برای صنعت بیمه را کنار گذاشت. البته این کشور تعرفه دولتی برای همه رشتههای بیمهای را کنار نگذاشت. بلکه رشتههایی چون بیمه عمر، شخص ثالث یا چند رشته محدود که برای رعایت حقوق شهروندانش ضروری به نظر میرسید را همچنان تابع نظام قدیم نگاه داشت و هزینهاش را نیز از خزانه دولت متقبل شد، اما با آغاز آزادسازی تعرفههای بیمه در ایران باید گفت بساط تعرفههای دولتی صنعت بیمه برای همیشه از این صنعت استراتژیک جهانی برچیده شده است.
نگرانیهای آزادسازی تعرفهها
با عنایت به این قانون که تمام پدیدههای اقتصادی چند وجه دارند، آزادسازی تعرفههای صنعت بیمه با وجود تمام مزایایی که دارد و باعث ایجاد رقابت، رشد کمی و کیفی خدمات بیمهای به مردم، شفافیت قراردادها، افزایش ضریب پوشش بیمه، انعطافپذیری قیمتها و... میشود، احتمالا آسیبهایی را نیز به دنبال خواهد داشت. مردم نگرانند با برداشتن نظارت دولتی بر تعیین تعرفههای صنعت بیمه، قیمت بیمهنامهها طوری افزایش یابد که آنان قدرت خرید بسیاری از بیمههای ضروری و حیاتی را از دست بدهند و به این ترتیب ضریب پوشش بیمه کاهش بیشتری یابد. در واقع تاوان سودجویی شرکتهای تازه خصوصی شده و تشنه سود بیمه را مردم بپردازند و دیگر شکایت به بیمه مرکزی نیز فایده چندانی نداشته باشد. مردم میگویند در هر حال قبلا نرخهای مشخصی وجود داشته که تخطی از آن مستوجب جریمه بود، اما اکنون که معیار و ملاک قیمت بازار شده است، چه ضمانتی برای کشف گرانفروشی و برخورد با آن وجود دارد؟ چه کسی پاسخ اضافه هزینه تحمیل شده به مردم را خواهد داد؟... وجود یک چنین پرسشهای حیاتی ضرورت نگاه به کارنامه آزادسازی تعرفههای بیمهای را در راه نیمهکاره طی شده نشان میدهد. باید دید اگر آزادسازی تعرفهها باعث اجحاف به مردم و بالا رفتن قیمت بیمهنامهها شده و از آن سو کمک چندان موثری به ارتقای کمیت و کیفیت خدمات بیمهای نکرده، یا در روش اجرا تجدیدنظر کرد یا فعلا کل روند آزادسازی تعرفههای صنعت بیمه را تا زمان مناسب دیگری متوقف کرد. بویژه آن که قدرت مالی مردم در آستانه اجرای قانون هدفمندی یارانهها دچار نوسان میشود و این بیم وجود دارد که سهم هزینه بیمه در سبد خانوار به حداقل تقلیل یافته یا در بسیاری موارد حذف شود.
بهترین شخص برای پاسخ به این نگرانیها و ارزیابی کارنامه راه طی شده آزادسازی تعرفههای بیمهای، رئیس کل بیمه مرکزی است.
فرشباف ماهریان در گفتگو با خبرنگار ما تحلیلی کاملا بر عکس از اثرات آزادسازی تعرفههای بیمهای ارائه میدهد. به گفته او آزادسازی تعرفههای بیمهای بر خلاف تصور رایج مردم به رشد قیمتها منجر نشده است بلکه اتفاقا به کاهش قیمت انجامیده است. وی مدعی است بیمه مرکزی آزادسازی تعرفههای بیمه را با هدف حمایت از حقوق مردم در برابر بیمهها دنبال میکند و تا حدی نیز به این هدف رسیده است.
وی میگوید: ذهنیتی که از آزادسازی تعرفههای بیمهای در جامعه است،این است که قیمتها افزایش خواهد یافت. اما نگاه جدید بیمه مرکزی در رقابتی کردن صنعت بیمه ضرر یا منفعت شرکتهای بیمه نیست، بلکه تعیین حق بیمههای متناسب با توان و عملیاتی کردن پوششهای بیمهای است. یعنی به جای این که ما طرفدار شرکتهای بیمه باشیم با هدایت بازار به سوی رقابتی کردن و آزادسازی تعرفهها، نگاه حمایت از بیمهگذار و مردم و مشتریان، را در دستور کار قرار دادهایم.
وی افزود: این که تصور میشود اگر تعرفههای صنعت بیمه آزاد شود احتمال دارد نرخ حق بیمهها افزایش پیدا کند دقیقا برعکس آن در حال شکلگیری است. یعنی با آزادسازی نرخها حق بیمهها کاهش پیدا میکند. تجربه جهان نیز همین امر را نشان میدهد. در دنیا تعیین دستوری حق بیمهها را برداشتند و این دلیل که انعطافپذیری قیمت در بازار بستگی به شرایط، اوضاع و میزان سرویس و خدماتی که شرکت بیمه ارائه میدهد، است. این طور نمیشود که قیمت یک خدمات را تعیین کرد، اما در برابر نوع، کیفیت و چگونگی خدمات را مشخص نکرد و آن را به توافق واگذار کرد. دنیای فعلی دنیای انعطافپذیری است. نرخها و شرایط در روزها و ماههای مختلف قابلیت تغییر پیدا میکنند. در صنعت بیمه نیز تعرفهها متناسب با شرایط ارائه خدمات در مقابل حق بیمهها تعیین تکلیف میشوند.
فرشباف ماهریان خاطرنشان کرد: در صنعت بیمه کشور تاکنون اکثر تعرفهها را بیمه مرکزی تعیین میکرد. در این حالت رقم حق بیمهها چون حالت درصدی دارد متناسب با تورم یا پوشش بیمهای بالا رفته بود، اما در مقابل سرویس و خدماتی که باید متناسب با آن حق بیمه ارائه شود و مورد انتظار بیمهگذار بود، بالا نرفته بود و صریح بگویم شرکتهای بیمه چنین تکلیفی برای خودشان احساس نمیکردند.
وی تصریح کرد: از سوی دیگر درصد زیادی از تعرفههای دولتی تعیین شده توسط بیمه مرکزی هم در صنعت بیمه رعایت نمیشد و ما گزارشهای سالانهای از مغایرت رعایت تعرفهها و تخلفاتی که شرکتهای بیمه انجام میدهند، دریافت میکردیم. البته جرایم سنگینی نیز برای این عدم رعایت تعرفه به نفع بیمه مرکزی دریافت میکردیم. یعنی وقتی یک شرکت بیمه جریمه میشد، وجه جریمهاش به حساب بیمه مرکزی واریز میشد، اما مساله اینجا بود که این پول در واقع حق و حقوق مردم بود نه بیمه مرکزی، پس جریمهها هم به کاهش تخلفات کمک نمیکرد و چیزی دست مردم را نمیگرفت.
کارنامه آزادسازی تعرفهها
حال سوال اینجاست که در 7 مرحلهای که آزادسازی تعرفههای بیمهای در قالب آن آغاز شده، راه طی شده تا چه حد مطلوب بوده است و آیا رشتههایی که تعرفه آن آزاد شده است، شاهد کاهش قیمت بودهاند؟ آن رشتهها کدامند و درصد کاهش حق بیمههایی که مردم مستقیما باید آن را به شرکتهای بیمه بپردازند، چقدر است.
رئیسکل بیمه مرکزی ایران در این باره پاسخ میدهد: ما در حال حاضر به طور روشن میتوانیم بگوییم تعرفههای بیمهای در 3 رشته بیمه بدنه، آتشسوزی و تاحدی بیمه درمان کاهش یافته است.
مثلا در مورد بیمه آتشسوزی ما ضریب خسارت این بیمه در طول هشت سال گذشته را مورد بررسی قرار دادیم که دیدیم رقم 30 درصد است که اگر هزینههای اداری و کارمزد و ... را هم به آن اضافه کنیم و حداکثر رقمها را درنظر بگیریم، ضریب خسارت به 60 درصد میرسید.
این بدان معناست که شرکتهای بیمه از بیمه آتشسوزی 40 درصد سود میکردند.
وی افزود: با آزادسازی تعرفهها ما گفتیم خسارت پرداختی با نرخ سودآوری باید متناسب و ضریب خسارت نزدیک به میزان خسارت شود و حالا اگر چیزی از سود شرکت بیمه کم میشود به مردم مربوط نیست بلکه باید از محل کاهش هزینههای شرکت یا افزایش بازده اقتصادی سرمایههای شرکت بیمه جبران شود. لذا آزادسازی این رشته باعث کاهش 60 درصدی حق بیمههای پرداختی برای مردم شد. وی تصریح کرد: در بیمه بدنه اتومبیل نیز ما حدود 15 درصد شاهد کاهش حق بیمههای پرداختی مردم به شرکتهای بیمه بودهایم.
فرشباف ماهریان درباره کاهش تعرفهها و حق بیمههای مردم در زمینه بیمههای درمان نیز گفت: ما با قراردادی که اخیرا بیمه ایران با وزارت آموزش و پرورش ـ البته با درنظر گرفتن طیف وسیع افراد تحت پوشش آن ـ منعقد کرده، فصل جدیدی در این باره گشودیم و خواستیم قیمتهای قبلی و انحصاراتی که سازمان تامین اجتماعی یا بیمه خدمات درمانی ایجاد کرده بود را بشکنیم. یعنی ترکیبی از خدمات بیمه پایه درمان و تکمیلی درمان را با قیمتی بسیار کمتر و پوشش و خدماتی بسیار گستردهتر به مردم ارائه دهیم.
وی افزود: به طور روشن بیمه تامین اجتماعی برای مجموع بیمه پایه و تکمیلی 26 هزار تومان دریافت میکند که 14 هزار تومان این رقم در قالب هفت درصد بیمه پایه و 12 هزار تومان برای بیمه تکمیلی است. اما حق بیمه دریافتی در قالب قرارداد جدید فقط 12 هزار تومان برای هر 2 گروه است و با این برتری که پوشش بهترین بیمارستانهای خصوصی در کشور را دارد و حتی پوشش روستایی هم میدهد، سقف تعهدات درمانی هم تا حد زیادی نامحدود است. پس میبینید که تجربه آزادسازی تعرفهها در راه محدود طی شده و در رشتههایی که پرمخاطب هم هست تجربه روشن و موفقی بوده است که به نظر من برای تامین منافع مردم باید دنبال شود.
سیدعلی دوستی موسوی / گروه اقتصاد
در یادداشتی اختصاصی برای جام جم آنلاین مطرح شد
در یادداشتی اختصاصی برای جام جم آنلاین مطرح شد
عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب در گفتگو با جام جم آنلاین مطرح کرد
بهتاش فریبا در گفتوگو با «جامجم آنلاین»:
رئیس جمعیت هلالاحمر در گفتوگو با «جامجم» تشریح کرد