درمان سرطان با دارورسانی هدفمند

اکنون گروهی از محققان دانشگاه MIT دست به کار شده و روش نوینی برای اصلاح نواقص موجود در این فناوری نوین پزشکی ارائه کرده‌اند که البته به نظر برخی کارشناسان ابتکار عمل آنها خود شکل و شمایل یک فناوری نوین را دارد. این ابتکار عمل آنها به شیوه‌ای گول زننده است. به عبارت دیگر می‌توان گفت در این روش داروهای مورد نظر روی سلول‌های سیستم ایمنی بدن قاچاق شده و به طرز شگفت‌انگیزی به تومورها می‌رسند. این روش که در آن دارو تنها به بافت توموری مورد نظر می‌رسد و در مسیر حرکت دیگر بافت‌های سالم بدن بیمار قرار نمی‌گیرد، سلامت بیمار را از هر گونه خطر جانبی دیگر مصون نگاه می‌دارد.

نگرش درمانی نوینی که محققان دانشگاه MIT ارائه کرده‌اند، می‌تواند موفقیت تکنیک درمانی استفاده از سلول‌های سیستم ایمنی بدن در درمان بیماری‌ها را تا حد چشمگیری ارتقا دهد. دکتر دارل اروین که هدایت تیم تحقیقاتی در این پروژه را به عهده داشته است، می‌گوید: نکته بارز این فناوری نوین این است که می‌توان به مثمرثمر بودن آن برای درمان انواع تومورهای سرطانی امیدوار بود. گذشته از آن با تکیه بر این روش، نه تنها نگرانی از بابت در معرض خطر قرار گرفتن سلامت بیمار نداریم که ضریب موفقیت تکنیک درمانی نیز افزایش قابل توجهی پیدا می‌کند.

گرچه تکنیک درمانی استفاده از سلول‌های سیستم ایمنی بدن بیمار برای درمان بیماری در سال‌های اخیر با پیشرفت‌های خوبی همراه بوده، اما همواره یک نکته به‌عنوان عامل بازدارنده در برابر متخصصان خودنمایی می‌کرده است. این روش صرفا برای دسته‌ای خاص و نه تمامی بیماران کارآمد بوده است. دکتر اروین در این‌باره می‌گوید: آنچه به دنبال آن بوده‌ایم این است که سلول‌های سیستم ایمنی بدن را بیش از گذشته درگیر کرده و نه تنها گروهی از بیماران که تمامی افراد نیازمند را به بهره‌گیری از نتایج این تکنیک امیدوار کنیم.

محققان دانشگاه MIT امیدهای زیادی به موفقیت این فناوری نوین دارند. آنها می‌گویند در کنار هدف اصلی که برای این روش تعریف شده است، می‌توان روی قابلیت‌های دیگری نظیر کمک به بالغ شدن سلول‌های خونی در مغز استخوان بیماران دریافت‌کننده نیز اشاره کرد که این خود می‌تواند تحولی نوین در تکنیک پیوند مغز استخوان ایجاد کند.

محققان برای انجام تکنیک درمانی استفاده از سلول‌های سیستم ایمنی بدن، نوعی از سلول‌های ایمنی موسوم به سلول‌های T را از بدن بیمار جدا کرده، پس از انجام مهندسی‌های لازم، آنها را برای هدف قرار دادن تومورهای سرطانی مهیا می‌کنند. در مرحله بعد این سلول‌ها به بدن بیمار دوباره تزریق می‌شوند. زمانی که سلول‌ها به جای خود برمی‌گردند، می‌توانند سلول‌های سرطانی را به دام انداخته و از بین ببرند. هم‌اکنون برنامه‌های درمانی کلینیکی این روش نوین روی سرطان‌های تخمدان و پروستات که در میان مردان و زنان شایع است در حال انجام بوده و در کنار آن روی تومورهای سرطانی خونی نیز کار می‌شود. محققان از این جهت این نوع تومورهای سرطانی را انتخاب کرده‌اند، چون هم‌اکنون بیماران زیادی در سراسر جهان با این بیماری‌ها دست به گریبان هستند. اما همواره موانعی نیز وجود دارد.

گرچه استفاده از تکنیک بهره گرفتن از سلول‌های سیستم ایمنی بدن افق‌های روشنی در درمان بیماری‌های مختلف از جمله سرطان ایجاد کرده، اما موفقیت متخصصان همواره به دلیل وجود برخی مشکلات با محدودیت‌های زیادی همراه بوده است. این محدودیت‌ها بیشتر به تولید میزان کافی از سلول‌های T مربوط می‌شود. این سلول‌ها نه تنها باید به شکل خاصی برای درمان سرطان‌های مختلف مهندسی شوند که سطح عملکرد آنها نیز باید در حد قابل قبولی باشد تا اثرگذاری لازم روی بیمار دیده شود. برای غلبه بر این مشکلات، محققان دانشگاه MIT به استفاده از تکنیک تزریق داروهای کمکی روی آورده‌اند که رشد و تکثیر سلول‌های T شکل را تسریع می‌بخشد. در این خصوص کلاس‌های مختلفی از داروها به کار گرفته شده‌اند که یکی از شناخته شده‌ترین آنها داروهایی موسوم به interleukin‌ها هستند. این داروها در حقیقت ترکیبات شیمیایی به شمار می‌آیند که به رشد سلول‌های T بیمار کمک می‌کنند. با این حال زمانی که در قالب دوزهای بالایی به کار گرفته می‌شوند، تبعات منفی نگران‌کننده‌ای نظیر اختلال در کار قلب و ریه به همراه دارد.

دکتر اروین و تیم همراهش برای رفع این مشکل به ابتکار عمل جالب توجهی روی آورده‌اند. آنها برای اجتناب از اثرات خطرناک این روش کیسه‌هایی از جنش غشای چربی تولید کرده‌اند که قابلیت حمل دارو را دارند. این کیسه را می‌توان به مولکول‌های حاوی سولفوری که به‌طور طبیعی در سطح سلول‌های T شکل وجود دارند، متصل کرد. محققان حدود 100 کیسه را روی هر یک از سلول‌های T سوار کرده درحالی است که در این کیسه‌ها دوزهای مشخص و تأثیرگذاری از داروهای مورد نظر قرار دارد. سپس این داروها به موش‌های آزمایشگاهی تزریق می‌شوند که به تومورهای مغز استخوان و شش مبتلا هستند. طبق بررسی‌ها به محض این‌که دارو به تومور می‌رسد بتدریج و با تجزیه شدن پوسته کیسه دراطراف ناحیه مورد نظر پخش می‌شود. طول درمان حدود یک هفته است در حالی که به سایر بافت‌های سالم بیمار آسیبی وارد نمی‌شود. بررسی‌های بیشتر نشان داد که در طول یک بازه زمانی 16 روزه تمامی تومورهای رشد کرده در بدن موش که مورد هدف سلول‌های T قرار گرفته بودند، ناپدید شدند. این موش‌ها توانستند تا پایان دوره 100 روز درمان زنده بمانند و این درحالی بود که موش‌هایی که هیچ روش درمانی روی آنها انجام نشده بود در عرض 25 روز تلف شدند.

کارشناسان این روش نوین در دانشگاه MIT را نوآورانه و در عین حال ساده عنوان می‌کنند و به همین دلیل می‌توان بزودی شاهد استفاده از آن روی بیماران انسانی بود. احتمالا این فناوری نوین در کنار روش‌های به مراتب پیچیده‌تری نظیر اصلاح ژنتیکی حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. در این روش نوین استفاده از فناوری نانو در ساخت کیسه‌های حاوی دارو به عنوان پیچیده‌ترین بخش کار در نظر گرفته می‌شود حال آن‌که در روش‌های دیگر از جمله ژن درمانی پیچیدگی‌ها به مراتب بیشتر است.

منبع: MIT