رصدخانه مراغه

خواجه نصیرالدین طوسی «زیج ایلخانی» را از روی رصدهای انجام شده در رصدخانه مراغه تدوین کرده است. زیج ایلخانی قرن‌ها از اعتبار خاصی در بسیاری از سرزمین‌های آن زمان ـ از جمله در چین ـ برخوردار بوده‌است و سال 1356میلادی (300 سال پس از مرگ طوسی) ترجمه و در اروپا منتشر شد. قدیمی‌ترین نسخه این زیج در کتابخانه ملی پاریس نگهداری می‌شود.

در آن روزگار رصدخانه مراغه فقط مخصوص رصد ستارگان نبود و یک سازمان علمی گسترده بود که اغلب شاخه‌های دانش، درس داده می‌شد و مشهورترین دانشمندان آن عصر از جمله قطب‌الدین شیرازی ـ کاشف علت اصلی تشکیل رنگین کمان ـ در آنجا جمع شده بودند.

خوشبختانه در طول دهه 50 و در جریان کاوش هاى جمعی از باستان‌شناسان باقیمانده‌هاى این بنا مرمت شده و هم‌اکنون جهت حفظ بناهای باقیمانده، گنبدی بزرگ روی آن قرار داده شده که ظاهرا به صورت نمایشگاه نیز از آن استفاده می‌شود. گفته می‌شود رصدخانه مراغه 167 سال پیش از احداث رصدخانه سمرقند ساخته شد و در زمان آبادانی یکی از معتبرترین رصدخانه‌های جهان بوده است.

رصدخانه مراغه با شماره 1675 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و بررسی‌ها و مطالعات درباره این بنای ارزشمند همچنان ادامه دارد.

به گواهی تاریخ این مجموعه تا سال 703 هجری یعنی تا زمان سلطان محمد خدابنده مشغول به کار و آباد بوده، ولی پس از آن بر اثر عوامل متعدد همچون تغییر پایتخت و بی‌توجهی حکام رو به ویرانی رفت و هم اکنون از بزرگ‌ترین مرکز علمى منطقه، تنها قسمت هاى کوچکى بر بلنداى تپه مشرف به شهر مراغه باقی‌مانده است.

سعیده دلال علیپور ‌/‌ جام‌جم تبریز