پژوهشگر نابغه

در ابتدای سفر چند سالی را در جرجان (در جنوب شرقی دریای مازندران) در خدمت شمس‌المعالی قابوس وشمگیر گذرانید و کتاب آثار الباقیه را در آنجا به نام «قابوس» در سال 390 هجری تالیف کرد.

این کتاب از گاهشماری و جشن‌های ملل مختلف سخن می‌گوید. پس از 10 سال دوباره به خوارزم برگشت و به دربار ابوالعباس مامون بن مامون خوارزمشاه که مردی دانشمند بود، راه یافت.

ابوالعباس، داماد سلطان محمود غزنوی که به خوارزم لشگر کشید، ابوریحان را با خود به غزنین برد.

ابوریحان از آن پس همراه لشکرکشی‌های سلطان محمود به هندوستان رفت و با بسیاری از دانشمندان و حکیمان هند آشنا شد و زبان سانسکریت آموخت.

حاصل این سفر کتاب تحقیق ماللهند و ترجمه چند کتاب از زبان سانسکریت به زبان عربی است.

پس از سلطان محمود، پسرش سلطان مسعود نیز ابوریحان را گرامی می‌داشت به طوری که بارورترین سال‌های زندگی این دانشمند بزرگ سال‌هایی است که در دربار سلطان مسعود بود.

ابوریحان در این مدت قانون مسعودی را به نام سلطان مسعود نوشت.

ابوریحان پس از عمری تحقیق و تالیف ماندنی و ارزشمند سرانجام در روز جمعه دوم رجب 442 هجری دیده از جهان فروبست. به پاس خدمات علمی این دانشمند روز13 شهریور، روز بزرگداشت او نامیده شده است.