تسریع چرخه نوآوری در کانون‌های دانش و صنعت

کانون‌های هماهنگی دانش و صنعت یا همان فناوری تشکلی است مرکب از 9 تا 15 نفر از مسوولان نظارتی، دولتی، تشکل‌های نمایندگی مشتریان محصول یا خدمات، صاحبان صنایع تولیدی و خدماتی، استادان و کارشناسان خبره دانشگاهی و صنعتی، مدیران تحقیق و توسعه، مسوولان پژوهشکده‌ها، قطب‌های علمی مرتبط، مدیران شرکت‌های تحقیقاتی، طراحی و مهندسی، روسای انجمن‌های علمی و تخصصی مرتبط با یک فناوری.

تلاش جهت تکمیل حلقه نوآوری در خصوص محصول، کالا یا خدماتی خاص، تنظیم سیاست‌های کلان همکاری دانشگاه و صنعت و فراهم آوردن بسترهای قانونی لازم، ایجاد هماهنگی بین نهادهای علمی، فناوری و نهادهای تولید و توزیع محصول و خدمات در کشور، ایجاد مزیت رقابتی مبتنی بر دانش فنی در بنگاه‌های تولیدی، طراحی و خدماتی و کمک به بهبود شرایط زندگی مردم از طریق به‌کارگیری فناوری‌های نو در عرصه تولید و خدمات از جمله این اهداف به شمار می‌رود.

بر خلاف آنچه که همه می‌گویند ارتباطی بین دانشگاه و صنعت ما وجود ندارد. این ارتباط وجود داشته که حتی از نوع خوب آن هم است؛ مثال‌های متعددی برای تایید این ادعا وجود دارد. اما متاسفانه وقتی پای مقایسه به میان آمده و با کشورهای اروپایی مقایسه صورت می‌گیرد ایران نسبت به آنها در این زمینه عقب است که البته اینجا این سوال هم مطرح می‌شود که مگر ایران در سایر زمینه‌ها با این کشورها یکسان است؟ بنابراین چون متفاوتیم ارتباط دانشگاه و صنعت هم در ایران با کمی چالش مواجه است. به نظر من از زمانی‌که دانشگاه از حدود سال 1320 در رژیم پهلوی اول تاسیس شد و صنایع هم به کمک آلمانی‌ها در کشور رونق گرفت باید گمان کرد که ارتباط دانشگاه و صنعت وجود داشته است. اما متاسفانه ساختار به گونه‌ای بوده است که هر دو جدا از هم کارشان را ادامه داده‌اند. دلیل این موضوع هم این بوده است که بقای هیچ یک از آنها به دیگری وابسته نبوده است در حالی که در ارتباط دانشگاه و صنعت کشورهای اروپایی بقای یکی به دیگری وابسته است. به عنوان مثال در دانشگاه تهران اعضای هیات علمی و اساتید چه با صنعت ارتباط داشته یا نداشته باشند حقوق و مزایا و ارتقای خود را دریافت می‌کنند، اما در کشورهای اروپایی اینطور نیست به طوری که اگر قرار باشد ارتقایی در اساتید رخ دهد حتما استاد دانشگاه باید سابقه ارتباط با صنعت داشته باشد.

متاسفانه تشکل‌های گذشته ارتباط دانشگاه و صنعت که کمی به جلو حرکت کرده‌اند نقششان کمرنگ شده و ادامه نداده‌اند. تصور من این است که عمدتا دانشگاهیان در بحث حاضر بوده، اما صنعتگران آنها را همراهی نکرده‌اند.

کانون هماهنگی دانش و صنعت تشکلی مرکب از همه افراد دارای نقش در تولید یک کالا و خدمات هستند. یعنی تولیدکننده، مدیران، تصمیم ایران، دانشگاهیان و پژوهشگران دور هم جمع شده و راجع به یک کالا به بحث می‌نشینند.

موفقیت یا عدم موفقیت یک برنامه را باید در 2 چیز بررسی کرد؛ یکی در زمان خود اجرای برنامه این کار انجام شود و دوم این که با یک شکست یا عدم موفقیت در یک برهه کوتاه زمانی نباید برنامه را از میدان به در کرد چراکه در اکثر اوقات تا یک برنامه با شکست مواجه می‌شود مدل را کنار می‌گذاریم. این درحالی است که سایر کشورها با اصرار زیاد برنامه مورد نظرشان را انجام می‌دهند. ما اعتقاد به کانون‌ها داریم و تا زمانی که در راس کاریم آن را ادامه می‌دهیم، اما چون آفت کشورمان تغییر مدیریت است، ممکن است ما عوض شده و فعالیت متوقف شود. از این رو در تلاشیم تا کانون‌ها مستقل شده تا کار خود را بدون هیچ وابستگی به شخص ادامه دهند. البته این مدل دارای مشکلاتی است که بتدریج مرتفع می‌شود.

نه! ایجاد کانون‌های هماهنگی دانش و صنعت یک مدل بومی ایرانی است که ابتکار آن هم برای دکتر صادق واعظ‌زاده، معاون سابق علمی و فناوری رئیس‌جمهور است که حمایت‌ها و همکاری مجلس را هم دارد. خطری که این مدل را تهدید می‌کند این است که اگر بر اساس این مدل برای هر محصول و کالا یک کانون راه‌اندازی شود باید به تعداد زیادی کانون هماهنگی دانش و صنعت تشکیل دهیم چرا که موضوعات زیاد و هر کدام هم بسیار مهم هستند. به عنوان مثال مرکبات، ماهی و میگو از مهم‌ترین محصولات کشور محسوب می‌شوند، اما هنوز برای آنها کانونی تشکیل نشده است. بنابراین باید بتدریج کانون‌های دارای اولویت تشکیل شوند و برای جلوگیری از تعدد کانون‌ها موضوعات همگن در یک کانون بررسی شوند. البته باید از کانون‌ها ارزیابی صورت گیرد چراکه در حال حاضر برخی از کانون‌ها عملکرد مناسبی داشته اما برخی دیگر ناموفق عمل کرده‌اند که نباید با آنها احساسی برخورد شود. بنابراین باید بر اساس الگویی،کانون‌ها را ارزیابی کرد تا آنها نیز آمادگی این را داشته باشند که چنانچه فعال نباشند چاره‌ای برای معاونت باقی نمی‌ماند که برای بقای آنها تصمیم‌گیری کند.

ویژگی خاص کانون‌ها این است که بالاترین مقام علم و فناوری دولت مسوولیت آن را بر عهده دارد که به بدنه دولت هم نزدیک است. البته مزیت کانون‌ها را نمی‌توان بزودی نام برد و به گذر زمان نیاز دارد. به عنوان مثال کانون توت فرنگی که تاکنون با مشکل مالی مواجه بود در حال حاضر با تزریق اعتبار 4 میلیارد تومانی می‌تواند سطح کشت را افزایش دهد! اما به طور کلی از جمله مزیت‌های کانون‌ها این است که حول یک کالاشکل گرفته است چرا که در مدل دفاتر ارتباط دانشگاه و صنعت با وسعت کاری زیادی مواجه بودند که جمع کردن آنها کار مشکلی بود. بنابراین باید دید که این مدل جواب می‌دهد و چنانچه جواب ندهد نباید آن را کنار گذاشت بلکه باید موانع آن را برطرف کرد که لازمه آن ثبات مدیریت است. انعطاف‌پذیری از دیگر ویژگی‌های کانون‌هاست که به راحتی می توان آن را دستکاری کرد.