موسیقی باید از خدا بگوید

ساعتی از افطار گذشته بود که به خانه‌اش در کلاته یادگار علی خواجه که 30 کیلومتری تربت‌جام است زنگ زدیم. مشغول تلاوت قرآن بود که اهل منزل صدایش کردند.

از نغمات، آواها و نواهای رمضان و حال و هوای این ماه پرسیدیم و او با اشتیاق و حرارت پاسخ داد. سعی کردیم تا آنجا که می‌توانیم ، لحن و حال سخنش را که جابجا با ابیاتی عرفانی تکمیل می‌شد، در تنظیم گفتگو حفظ کنیم.

«موسیقی باید از عشق بگوید، از الله، پیامبر و علی بگوید. جز برای این دست به ساز نمی‌برم.» این گفته، جان کلام گفتگوی کوتاه تلفنی ما با نور محمد درپور است که در پی می‌آید.

موسیقی نواحی شرق خراسان چه نسبتی با ماه رمضان دارد ؟

رمضان ماه قرآن است. ماه ذکر و ستایش الله است. اگر جز این بگذرد، بیهوده و باطل است. موسیقی ما که صحبت از حق و باطل می‌کند و از خدا و پیغمبر و امامان می‌گوید، همه‌اش مناسب این ماه مبارک است.

پیام عشق از قرآن هویداست

کسی داند که او را قلب شیداست

رموز عشق را هرکس نداند

کسی داند که او را دیده بیناست

وقتی چراغ دنیا عشق است، موسیقی هم باید از عشق بگوید. خلقت آدم با عشق است. عشق خدا به رسول اکرم و عشق پیامبر به الله.

اگر عشق نبود، عالم نمی‌بود

در این عالم بجز ماتم نمی‌بود

من منقبت‌خوانی را در 5 سالگی شروع کردم. در یک روستای سرحدات باخزر،2 تا درویش بودند که به حال فقرا رسیدگی می‌کردند. هر کس از هرجا می‌ماند، پیش آنان می‌رفت. اولین منقبت را با صدا و لحن آن دو نفر یاد گرفتم که هنوز تو گوشم مانده:

ای مومن اگر هست تو را عقل و خرد یار

بشنو سخن از منقبت حیدر کرار

بعدها شعرهای دیگری هم یاد گرفتم و به همان شیوه خواندم. حالا 50 هزار سخن در یاد دارم که همه‌اش ستایش خدا و منقبت رسول و امامان است.

مقام است که اصالت داشته و نه شعر آن. هر مقامی هم با شعر نبوده است. همین شعر مقام «الله مدد» را نگاه کنید. اصلا این مقام شعری نداشته است. خواننده‌ای برای خودش شعری سرهم کرده و با این مقام اجرا کرده است.

یا مقام نوایی، بخشی از نوای کبک زری است. شعرش هم در واقع بیان حالات و مراتب عرفانی حضرت پیغمبر است.

شعر و آواز، نمک این غذای روح است. با نوایی که برمی‌خیزد، باید شعری هم بیاید که گفتنش فایده داشته باشد و از عرفان واقعی بیاید.

با این دو تار باید چیزی بخوانی که از خدا می‌گوید، از پیغمبر و اولیاءالله می‌گوید. چیزی که اصالت دارد، خود آهنگ است. شعر را ما درست می‌کنیم. پس چه بهتر شعری که همراه مقام خوانده می‌شود، درباره خدا باشد. مثلا آوازهای کوچه باغی هم هست که چون از عرفان نمی‌گوید، من هم نمی‌خوانم.

هوو هوو کردن خالی که فایده ندارد. موسیقی عرفانی را باید کسی بزند و بخواند که خودش عرفانی باشد. نماز بخواند. چشم پاک باشد. دور گناه نگردد. خدا را یاد کند.

این که به ما پیرمردها رسیدگی کنند. هیچکدام ما آسایش نداریم. ما عمرمان را روی موسیقی گذاشتیم و حالا نمی‌توانیم کار دیگه‌ای بکنیم.

این چند سال در اروپا و آمریکا برنامه اجرا کرده‌ام که تو آمریکا جمعیتی بزرگ تو سالن بود که می‌گفتند 20 هزار نفر می‌شوند. با (کیهان) کلهر برای مولانا برنامه داشتیم. خب وقتی این استقبال می‌شود، نباید ما را این گوشه به حال خودمان رها کنند.

مهدی یاورمنش 
گروه فرهنگ وهنر