انضباط مالی در هدفمندی یارانه‌ها فراموش نشود

ببینید آنچه دارد تحت عنوان هدفمندی یارانه‌ها اتفاق می‌افتد در واقع «بالا بردن قیمت حامل‌های انرژی برای کسب درآمد و خرج آن مطابق با اهداف دولت» است. هدفمندی یارانه‌ها به معنی اصلاح ساختار اقتصادی ایران یک عنوان خیلی بزرگ‌تر از قانون مدنظر فعلی است، این چیزی که الان می‌خواهد اجرا شود در واقع همان احکام برنامه سوم توسعه است. اگر به محتوای آن قانون توجه کنید خواهید دید که آن زمان نیز پیش‌بینی شده بود که ساختار قیمت‌ها درباره انرژی و سایر کالاهای سوبسیددار نظیر نان، دارو، فرآورده‌های کشاورزی، روغن‌ نباتی و غیره اصلاح شود و دولت در یک دوره 5 ساله قیمت این کالاها را به سطح معقول که همان فوب خلیج فارس است، برساند.

البته درباره انتخاب همین معیار فوب خلیج‌فارس هم چالش وجود داشت و همین الان هم وجود دارد و نگاهی که در قانون هدفمندی یارانه‌ها به آن شده از دریچه نگاه درآمدی غلط است. چرا که انتخاب معیار «فوب خلیج فارس» برای ایران و سنجیدن رشد دادن قیمت‌ها با آن بی‌معنی است. چرا که قیمت‌های جهانی نفت براساس قدرت خرید مردم اروپا، آمریکا و ژاپن که درآمد سرانه‌شان حدود 15 تا 20 برابر ایران است، تنظیم شده است. درست است که هزینه فرصت داخلی سوخت درداخل کشور همسان قیمت فوب است، اما اگر از نقطه نظر درآمدی که اتفاقا مورد تاکید دولت در هدفمندی یارانه‌ها است، به مساله نگاه کنیم،‌اشتباه را درخواهیم یافت. چرا می‌خواهیم بدون در نظر گرفتن تفاوت درآمد سرانه، قیمت حامل‌های انرژی را براساس فوب خلیج فارس افزایش دهیم؟ آیا یک سوئیسی یا سوئدی که درآمد سرانه‌اش 50 هزار دلار است،‌ با یک ایرانی که درآمد سرانه‌اش 4 هزار دلار است، باید یک قیمت را برای انرژی بپردازند؟ روشن است که خیر. پس یکی از دلایلی که عرض می‌کنم این قانون را نمی‌توان هدفمندی یارانه‌ها نام گذاشت، همین است. از سوی دیگر ما می‌گوییم هدفمندی یارانه‌ها بزرگ‌ترین اصلاح ساختاری اقتصاد ایران است. واقعا این برداشت صحیح است؟ به نظر من خیر. چون دولت اصلاحات ساختاری اقتصاد ایران را به 7 گروه تقسیم کرده و از این میان فقط حذف یارانه‌ حامل‌های‌ انرژی و برخی دیگر از کالاها را که درآمد برایش تولید می‌کنند، اجرایی کرده و بقیه 6 محور را کنار گذاشته است. به نظر من اتفاقا اجرای برخی از آن 4 محور مقدم بر حذف یارانه‌ حامل‌های انرژی هستند. مانند استقلال بانک مرکزی. صریح بگویم وقتی عامل کاهش ارزش پول ملی، سیاست‌های مالی جاری و خرج بی‌ضابطه پول توسط دولت‌هاست، این واجب‌تر و مقدم‌تر بر اجرای محوری است که پول جدید به دولت‌ها تزریق می‌کند. یعنی شما اول باید انضباط مالی را با اصلاح ساختار بانک مرکزی به دولت‌ها عطا کنید و بعد پول جدید را در اختیارش بگذارید تا مطمئن شوید آن پول جدید درست و به جا خرج خواهد شد، اما الان این اتفاق نیفتاده است. یعنی انضباط مالی احتمالا برای خرج پول ناشی از حذف یارانه‌ها وجود نخواهد داشت،‌ چون اصولا محورش را در طرح تحول اقتصادی در دستور کار قرار نداده‌‌اند. این است که من معتقدم قانون فعلی هدفمندی یارانه‌ها نه هدفمندی یارانه‌هاست و نه اصلاح ساختار اقتصادی ایران را نمایندگی می‌کند. چرا که اکنون اصلاحات ساختاری واقعی کنار گذاشته شده‌اند و مسائل فرعی که می‌باید اولویت دست چندم می‌شد، در دستور کار قرار گرفته‌اند.

بله. در انجمن اقتصاددانان محاسبه شده است. حالا اگر تورم 22 درصدی واقعی را که ما با محاسبات خود به آن رسیده‌ایم هم به آن اضافه کنیم حدود 50 درصد تورم خواهیم داشت.

اما این ارقام می‌تواند بنا به هر دلیلی تغییر کند و لذا آن مرکز مستقل از دولت باید این نرخ‌ها را با دریافت نظر همه محاسبه و اعلام کند تا بر پایه آن بتوان برنامه‌ریزی کرد. نکته و پیشنهاد بعدی درباره تورم، اصلاح روش اطلاع‌رسانی دولت است. عدم اطلاع‌رسانی دولت در روش کار مانند زمان اجرای هدفمندی یارانه‌ها، نحوه مصرف پولی که مستقیما متعلق به خود دولت است و سایر جزییات،‌ از نظر روانی به مردم آرامش نمی‌دهد و این انتظار ما باعث تورم انتظاری، سفته‌بازی، احتکار و سایر مسائل مربوط به آن می‌شود. دولت باید بداند تنها راه مقابله با تورم روانی هدفمندی یارانه‌ها اطلاع‌رسانی شفاف و شفافیت است و این انتظاری که وجود دارد باعث رشد تورم به صورت پلکانی خواهد شد. روشن است در نهایت تورم پلکانی ارقام بزرگ‌تری را به جامعه تحمیل خواهد کرد. پیشنهاد بعدی من محاسبه تاثیر تورم بر اقشار مختلف جامعه است. چرا که باید متناسب با رشد تورم بر اقشار مختلف حمایت‌های لازم به عمل آید، اما متاسفانه این نکته مهم را اصلا نمی‌بینیم و مثلا گفته شده یارانه نقدی به طور یکسان به همه پرداخت می‌شود. این امر یعنی ضروری‌ترین مطالعات اجتماعی مربوط به نرخ تورم مغفول مانده و این نکته مهمی است که من دولت را به آن توجه و هشدار می‌دهم.