غرب حقیقت اسلام را درک نکرده است

از ابتدای شروع کارم به عنوان رئیس الازهر تا این لحظه دغدغه‌ام اصلاح سطح آموزشی الازهر بوده و هدف ما توسعه شیوه‌های آموزشی قبل از ورود به دانشگاه است تا دانشجوی فارغ‌التحصیل شده از الازهر بتواند با تغییرات عصر خودش تعامل برقرار کند و فرهنگ سنتی و جدید را در کنار هم داشته باشد. به‌زودی روند آموزشی الازهر را کامل می‌کنم و بر ارتباط دانشجو با فرهنگ علمی و اسلامی تمرکز خواهیم داشت بدون آن‌که به اصول و قوانین شرعی آسیب بزنیم و در مرحله بعد به فرهنگ وسیع الازهر که در دو بخش آموزه‌های دینی و علمی خلاصه می‌شود توجه می‌کنیم. این فرهنگ در راستای حمایت و توسعه اصل آموزش تکنولوژی و هنر است.

شکی نیست که ارتباط دانشجوی الازهر با فرهنگ علمی اسلامی خود منفعت زیادی در تربیت صحیح و رشد
علمی ـ فرهنگی آنها دارد چون این فرهنگ مانع از افراط و تفریط می‌شود. زیرا فرهنگ ما فرهنگ گفتگو و کثرت‌گرایی است؛ فرهنگی که به اصل احترام به نظر دیگران افتخار می‌کند. علوم اسلامی ما علوم اختلافات و گفتگو و به دنبال دلیل رفتن است و شخصیت فرد را برای پذیرش افکار دیگران آماده می‌سازد و از افراط و تفریط دور می‌کند.

ما به دنبال راهی هستیم تا خطبه‌های دینی توسعه پیدا کند تا سخنرانان بتوانند قدرت ارتباط جهانی برقرار کنند. از آنجایی که اقناع دیگران نیاز به بیان قوی و فنون جدید دارد، ما تلاش می‌کنیم نقش الازهر را در سطح بین‌المللی تقویت کنیم تا بتواند فرهنگ اعتدال را گسترش دهد و دین درست را به جهانیان بشناساند.

اولا، لازم است بدانید که من به عنوان رئیس این مجتمع از مشکلات آموزشی آن بی‌خبر نیستم. حتی در زمان فعالیتم در کنار مرحوم دکتر محمد سیدالطنطاوی در شورای عالی افتا و مجمع تحقیقات از مشکلات الازهر دور نبوده‌ام و می‌خواهم الازهر در تمام نقاط دنیا به عنوان یک دژ بزرگ فرهنگ اسلامی و خاستگاه این تفکر مطرح باشد. در این زمینه برای گسترش سطح آموزشی الازهر به طور کامل تلاش خواهم کرد زیرا برای توسعه الازهر طبق برنامه 5 ساله‌ای که دارد، این تغییرات ضروری است. اما در مورد جریانات مخالف سیاسی، فکری یا دینی که سعی برنفوذ در الازهر را دارند باید بگویم که الازهر چون دژی مستحکم درخدمت فرهنگ اسلامی خواهد بود و به هیچ وجه نمی‌توان در آن نفوذ کرد. من یک الازهری سر سخت و تا بن دندان هستم و به هر آنچه که با اصول آن موافق باشد خوشامد می‌گویم. اما هرکس اصول الازهر را که براساس آن تربیت شده‌ام زیر پا گذارد و یا بخواهد اندیشه‌ای غیر از آن را رواج دهد در مقابل او خواهم ایستاد. برای آن‌که سیستم آموزشی الازهر شرایطی را فراهم کند که یک مدرس درک درستی از اسلام داشته باشد، یعنی درکی که به شریعت اعتقاد داشته باشد و به آن عمل کند و مبتنی بر اصل کثرت‌گرایی و پذیرش نظر دیگران باشد و رویکردی باز نسبت به سنت‌های متنوع داشته باشد باید خردی گفتگو محور داشته باشد و از تعصب روی یک مذهب پرهیز کند و چشم خود را روی سایر مذاهب که در طول تاریخ خرد اسلامی را پرورش داده‌اند، نبندد. این فرهنگ ماست، فرهنگی که یک تمدن انسانی بزرگ را به وجود آورده و موجب شگفتی دانشمندان شرق و غرب شده است.

اولا دوست دارم جمله شما را تصحیح کنم که من دکتری خودم را در دانشگاه سوربن نوشتم ولی در الازهر دفاع کردم اما در مورد گفتگو با غرب باید تاکید کنم که مسلمانان از زاویه کثرت‌گرایی دینی و فرهنگی و تمدنی وارد این گفتگو شده‌اند و این کثرت‌گرایی مذهبی به حقیقت جهان و انسان باز می‌گردد که قرآن مجید بر آن تاکید دارد زیرا اگر خدا می‌خواست مردم را براساس یک زبان و یک عقیده و یک نژاد و یک فرهنگ خلق می‌کرد اما این تشابه و یکرنگی را نخواست و اراده خداوند بر این قرار گرفت که مردم تا آخر این جهان متفاوت باشند و این تفاوت در زبان و عقیده و رنگ و نژاد تا آخر ادامه داشته باشد. همان‌طور که در این آیه شریفه می‌فرماید (ولو شاء ربک لجعل الناس امه امه واحده ولا یزالون مختلفین) این حقیقتی است که یک حقیقت دیگر را به دنبال خواهد داشت و آن این‌که اگر مردم بخواهند در تمام نقاط دنیا باوجود اختلاف‌ها در صلح زندگی کنند باید رابطه همکاری و احترام متقابل بین آنها وجود داشته باشد و این رابطه همان است که قرآن کریم آن را تعارف (شناخت متقابل) می‌نامد (یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر وانثی و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا) در این مطلب بر یک اصل عام بشری و بر ضرورت برادری بین ابنای بشر تاکید شده است زیرا در واقع همه از یک پدر و مادر هستند. از این رو به طور کلی اسلام نزاع بین ملت‌ها را رد می‌کند اما متاسفانه در این عصر شاهد حملات شدیدی از سوی نهادهای دینی غرب به اسلام هستیم و این دین بزرگ را به خشونت و ترور متهم می‌کنند. در حالی که تلاش‌های بسیاری برای از بین بردن این تصور در اندیشه غربی‌ها صورت گرفته اما موانع بسیار زیادی هم وجود دارند. از جمله این موانع کلی نگری و رویکرد تعمیمی غربی‌هاست که داوری‌های زشتی را به اسلام و مسلمین نسبت می‌دهند. این نگرش از رفتارهای غیرمتعارف گروه‌هایی ناشی می‌شود که حقیقت اسلام را درک نکرده‌اند. همچنین، در مقابل بعضی از مسلمانان نیز از عیب کلی‌نگری و رویکرد تعمیمی داشتن خلاص نشده‌اند و براساس آن درباره جهان غرب به نحوی داوری می‌کنند که گویی آنها همه دشمن اسلام و مسلمین هستند. دو طرف باید از کلی‌نگری و تعمیم‌سازی دست بردارند تا گفتگوها مثمرثمر واقع شوند و نزدیکی و تفاهم بین دو طرف جهت دستیابی به صلح و همزیستی مسالمت‌آمیز بین ملت‌ها ایجاد گردد.

رابطه ما با آنها بسیار خوب است و مسیحی‌ها و یهودی‌ها تمایل به وحدت ملی مصر دارند و در مقابل هرکس که وحدت آنها را تهدید کند چون پیکر واحدی می‌ایستند.