ضعف فیلمنامه‌نویسی

مثلا اکنون بهترین تصویربرداران ، فیلمبرداران ، تدوینگران ، صداگذاران و... در زمینه فیلمسازی و سریال‌سازی فعالیت دارند.

آنها با وسایل مدرن روز دنیا به سرعت آشنا می‌شوند و ازاین ابزار برای بالا بردن کیفیت آثار سینمایی و تلویزیونی بهره می‌برند.

برای همین است که مثلا بینندگان تلویزیون با دیدن یک سریال تلویزیونی از تصویربرداری و نورپردازی آن لذت می‌برند و متوجه این نکته می‌شوند که تدوینگر اثر زحمت زیادی کشیده تا یک کار خوش ریتم به بیننده ارائه دهد حتی اکنون می‌توان درباره طراحی صحنه و لباس برخی از آثار تلویزیونی هم نظر خوبی داد و گفت که طراحان صحنه و لباس اگر تهیه‌کنندگان امکانات خوبی به آنها بدهند می‌توانند خلاقیت‌های خوبی از خود نشان دهند و شاهد صحنه‌های چشم‌نواز باشند.

این اتفاق در سریال «در چشم باد» افتاد و ما در این سریال شاهد یکی از زیباترین صحنه‌آرایی‌های سال‌های اخیر در یک سریال تلویزیونی بودیم.

طراحی گریم هم در ایران سال‌های زیادی است که حرفی برای گفتن در سراسر دنیا دارد که برای نمونه می‌توان به گریم در سریال‌هایی مانند هزاردستان، سربداران، گرگ‌ها، امام علی(ع)، معصومیت از دست رفته، خواب و بیدار، یوسف پیامبر، مختارنامه، در چشم باد و.... اشاره کرد.

این روزها وقتی به تماشای سریال‌هایی مانند در چشم‌باد و آشپزباشی می‌نشینیم از دیدن تصویرهای به اصطلاح شارپ و خوش آب و رنگ آنها لذت بصری می‌بریم. موسیقی هم آنقدر در این سریال‌ها خوب از کار درآمده که دیدن این آثار را لذت‌بخش‌تر می‌کند.

بازیگران معروف این سریال‌ها بهترین بازی‌های خود را در این آثار به نمایش می‌گذارند، حتی در سریالی مانند «هوش سیاه» هم با ریتم و بازی خوبی از طرف بازیگران روبه‌رو هستیم اما با همه حسن‌هایی که این آثار دارند اما انگار یک جای کار لنگ می‌زند.

با آغاز پخش این سریال‌ها این جمله را زیاد شنیده‌ایم: «چرا در این آثار اتفاق خاصی رخ نمی‌دهد، خسته‌کننده شده‌اند، زیادی کش آمده‌اند و....». همه این ایراداتی که به این آثار از طرف عموم مردم و منتقدان وارد می‌شود به «فیلمنامه» آنها برمی‌گردد.

در اصل ضعف فیلمنامه باعث شده تا نقاط برجسته و قوی این سریال‌ها هم در حاشیه قرار بگیرد. ضعف فیلمنامه از همان ابتدای ورود سینما و تلویزیون به ایران گریبان آثار داستانی و نمایشی این حوزه‌ها را گرفت و انگار قرار نیست آنها را رها کند.

همیشه وقتی مدیران خواسته‌اند برنامه‌های خود را درباره تقویت آثار سینمایی و تلویزیونی ارائه کنند، یادآور شده‌اند که باید فیلمنامه‌نویسی را تقویت کرد. اما واقعیت این است که گویا برای این درد، علاجی در کشور ما وجود‌ندارد.

یکی از ضعف‌های اساسی فیلمنامه‌های داستانی ما این است که نویسندگان برای داستان اصلی خود، داستانک‌های فرعی کمی در نظر می‌گیرند، برای همین سریال که به نصفه می‌رسد دیگر چیزی برای گفتن ندارد و انگار شخصیت‌ها دور خودشان می‌چرخند و داستان را تکرار می‌کنند. این اتفاق را در سریال‌های آشپزباشی، در چشم باد و هوش سیاه که در حال پخش هستند، می‌توان به وضوح دید.

جالب اینجاست که سریال‌های هوش سیاه و آشپزباشی را یک نفر ننوشته است بلکه یک گروه از نویسندگان، کار نوشتن را انجام داده‌اند. یعنی چند فکر مختلف با دیدگاه‌ها و نظرهای مختلف داستان را پرورانده است اما گروهی نوشتن در کشور ما یک اشکال اساسی دارد که همین اشکال، این نوع گروهی کار کردن را با دیگر کشورها متفاوت کرده است؛ کشورهایی که با همین کار گروهی توانسته‌اند بهترین و تاثیرگذارترین فیلمنامه‌ها را بنویسند.

اشکال به تعریف گروهی کارکردن بر می‌گردد. در کشورهایی که حرفه‌ای‌تر از ما کار می‌کنند در گروه نویسندگان هر کس بنا به استعداد، خلاقیت و تجربه بخشی از کار نوشتن را به عهده می‌گیرد.

مثلا یک یا دو نفر فقط دیالوگ‌ها را می‌نویسند. تخصص آنها فقط در دیالوگ‌نویسی است. بنابراین ما در آثار آنها بهترین یا متفاوت‌ترین دیالوگ‌ها را می‌شنویم.

یک نفر فقط شرح صحنه‌ها را می‌نویسد و... در یک کلام می‌توان گفت آنها فیلمنامه‌نویسی را به شکل تخصصی انجام می‌دهند.

اما در کشور ما وقتی که نوشتن به شکل گروهی انجام می‌شود این تخصص‌ها نادیده گرفته می‌شود. مثلا همه اعضای تیم در کنار شرح صحنه و فضاسازی، دیالوگ هم می‌نویسند.

در صورتی که می‌توان با یک تقسیم‌بندی و شرح وظیفه درست کارها را به‌گونه‌ای تقسیم کرد که هرکس به اصطلاح گوشه‌ای از کار را که تخصصش است، بگیرد تا فیلمنامه قوام و چارچوب بهتری به خود بگیرد.

به‌طور مثال یک نفر فکر خود را روی خلق داستان‌های فرعی متمرکز کند و در کنار محور اصلی داستان با بازگو کردن آنها از ملال‌آور شدن سریال جلوگیری کند.

طاهره آشیانی
گروه رادیو و تلویزیون