تئاتر دانشجویی ؛ هنر آزمون و خطا

داریوش مودبیان از زاویه‌ای دیگر به این موضوع می‌نگرد و توضیح می‌دهد: وقتی تئاتر دانشجویی زمینه آموزش صحیح را فراهم کند، تئاتر حرفه‌ای می‌تواند پیامد آن باشد. در این صورت تئاتر حرفه‌ای برحسب نیاز بازار با مراجعه به تئاتر دانشجویی اقدام به جذب نیروهای کارآمد می‌کند.

در این میان، ایوب آقاخانی که در 2 عرصه دانشگاه و صحنه فعال است، اعتقاد دارد: تئاتر دانشگاهی از بدنه‌ تئاتر حرفه‌ای جدا نیست، چرا که ما میان چهره‌های فعال نمایش کشور افرادی را می‌بینیم که از مدرسان مطرح دانشگاه‌ها هستند. وی می‌افزاید: از آنجا که قرار است تئاتر حرفه‌ای برآمده از شاخصه‌های نظری دانشگاه‌ها و روحیه‌ نوجوی دانشجویی باشد، هیچ‌گاه نمی‌توان آن دو را جدا از هم دانست. درواقع تئاتر دانشجویی راهی بن‌بست نیست که در خودش به پایان برسد.

سهراب سلیمی، کارگردان و بازیگر نمایش هم با اشاره به این که تئاتر دانشگاهی همواره به دنبال پژوهش است و به همین دلیل از تئاتر حرفه‌ای جداست، ادامه می‌دهد: البته چنانچه پیوند منطقی میان تئاتر دانشگاهی و حرفه‌ای وجود داشته باشد، دانشجویان باید پله پله بالا بیایند تا به تئاتر حرفه‌ای پیوند بخورند که متاسفانه در کشور ما چنین تعریفی وجود ندارد. اما کسی که تیر خلاص را به بحث ارتباط تئاتر دانشگاهی و حرفه‌ای می‌زند، کورش نریمانی است که می‌گوید: از نظر من تئاتر دانشگاهی از تئاتر حرفه‌ای جداست؛ چرا که فضای آنها با یکدیگر متفاوت است.

این کارگردان و بازیگر که خود از دانشگاه به صحنه تئاتر کشور راه یافت، برای روشن شدن بحث به مسائل ریزتری اشاره می‌کند و می‌گوید: برای مثال ما همواره در تئاتر حرفه‌ای با کمبود زمان تمرین، بازیگر و مکان اجرا مواجه هستیم، در حالی که در تئاتر دانشگاهی، هر یک از این مسائل با تلاش اندکی برطرف می‌شود و مانعی بر سر راه کار ایجاد نمی‌کند.

نوآوری، تجربه‌گرایی و جسارت از مشخصه‌های تئاتر دانشجویی است که همه بر آن اتفاق‌نظر دارند. قطب‌الدین صادقی که به عنوان استاد دانشگاه کارهای زیادی را با دانشجویانش روی صحنه آورده است در‌باره این ویژگی‌ها در عرصه محتوا می‌گوید: تئاتر دانشگاهی این جسارت و جوانی را دارد که بتواند مسائلی را مطرح کند که گروه‌های محافظه‌کار نمی‌توانند؛ بنابراین جسارت در طرح مباحث و جسارت در تحقیق مسائل گریبانگیر جامعه یکی از ویژگی‌های تئاتر دانشگاهی است.

این کارگردان در ادامه به سراغ مشخصه‌های اجرایی آثار دانشجویی هم می‌رود و می‌افزاید: طراوت مهم‌ترین ویژگی اجرایی تئاتر دانشگاهی است. این تئاتر باید زبانش تازگی داشته باشد، شیوه‌های نوی اجرا را در پیش بگیرد، از تقلید پرهیز کند و روش‌های بکار گرفته نشده را بیازماید.

نصرالله قادری هم در حالی که اعتقاد دارد تئاتر دانشجویی تجربه‌گرا و شالوده‌شکن است، اما بر مساله مهم آموزش انگشت می‌گذارد و می‌گوید: تئاتر دانشگاهی، هنر آزمون و خطاست. چراکه دانشجویان با توجه به جسارتی که دارند، دست به نوآوری می‌زنند. البته در این میان باید آموزش صحیحی به آنها داده شده باشد تا نتیجه کار مطلوب باشد.

این مدرس دانشگاه، منتقد و کارگردان ادامه می‌دهد: نباید برپایی جشنواره و اهدای جوایز به گونه‌ای باشد که بر این طبیعت سرکش تئاتر دانشجویی مهار بزند و آن را به هنری محافظه کار تبدیل کند.

مودبیان نیز این بحث را مهم می‌داند و می‌گوید: جشنواره‌های ما بیش از اندازه بر رقابت تاکید دارند که چندان مطلوب نیست؛ بنابراین لازم است بر روند جشنواره‌ تئاتر دانشگاهی یک بازنگری صورت گیرد و به سمتی برویم تا دانشجویان آثارشان را برای خوشایند داوران روی صحنه نبرند.

با این صحبت مودبیان، باب بحث نحوه برگزاری جشنواره تئاتر دانشگاهی نیز گشوده می‌شود. در این ارتباط، امیر دژاکام از شیوه پذیرش کارها انتقاد کرده و تاکید می‌کند: راه یافتن نمایش‌ها پس از عبور از داوری گروه‌های بازخوانی، بازبینی و انتخاب، شیوه‌ای کهنه شده است. باید برای این جشنواره روش‌های جدیدی بیابیم تا ما را به جلو حرکت دهند.

این مدرس دانشکده هنر و معماری توضیح می‌دهد: در جشنواره تئاتر دانشگاهی باید زمینه را برای هنرنمایی تفکر و اندیشه‌های مختلف در کنار یکدیگر فراهم کنیم و سلیقه‌ها را بر این روند حاکم نسازیم.

یکی از گلایه‌های برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان جشنواره تئاتر دانشگاهی، کمبودهای مالی و امکانات این رویداد است. قطب‌الدین صادقی اشاره می‌کند که فضای این عرصه در تمام دنیا با بی‌پولی و کاستی‌های پشتیبانی روبه‌روست و می‌افزاید: با این که اعتقاد دارم کمبود امکانات برای تئاتر دانشجویی یک نقص نیست و باید آن را یک ویژگی محسوب کرد، اما نمی‌توانم بی‌اعتنایی به برگزاری این جشنواره را بپذیرم. برپایی چنین رویدادی نیازمند حداقل امکاناتی است که مسوولان باید آن را فراهم آورند.

آخرین نکته در باره نحوه برگزاری جشنواره تئاتر دانشگاهی را، اردشیر صالح‌پور گوشزد می‌کند و می‌گوید: از یاد نبریم که شرکت‌کنندگان این جشنواره هنوز در حال تحصیل و یادگیری هستند و باید برای آنان کارگاه‌های آموزشی موثر و جذابی را برپا سازیم.

البته این مدرس و پژوهشگر ادامه می‌دهد: منظورم از آموزش، ارائه نکات و مواردی است که به خلاقیت دانشجویان کمک کند و نه این که برای آنان راه و روش تعیین کند.