خطرهای دنیای سه‌بعدی برای چشم‌ها

آیا قطعا می‌توان گفت فناوری سه‌بعدی لطمات جدی برای سیستم بینایی و حتی عصبی انسان به همراه دارد؟

پیش از هر قضاوتی در این زمینه باید گفت فناوری سه‌بعدی و کاربردی شدن آن طول عمر چندان زیادی ندارد و از آنجا که هیجان خاصی در خود دارد به سرعت در گوشه گوشه زندگی انسان‌ها و ازجمله نمایشگرها و دنیای رایانه وارد می‌شود. با این حال در سال‌های اخیر شکایات زیادی از افراد مختلف دریافت کرده‌ایم مبنی بر این ‌که در مقایسه با گذشته دچار ناراحتی‌های عصبی، سردردها و حتی خستگی بی‌سابقه چشمان خود می‌شوند. این دسته از افراد عمدتا کسانی هستند که روزانه دقایق و ساعاتی را صرف مشاهده تصاویر سه‌بعدی می‌کنند. آنها خود را با بازی‌ها و فیلم‌های سه‌بعدی سرگرم می‌کنند. از این رو به نظر می‌رسد ارتباط مستقیمی میان این دو مقوله وجود داشته باشد. تحقیقات هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارند و هنوز نمی‌توان با قاطعیت در این زمینه صحبت کرد.

بررسی‌ها نشان داده‌اند افرادی که عمدتا از نمایشگرهای سه‌بعدی و همچنین تماشای بازی و فیلم‌های سه‌بعدی در صفحات نمایشگر کوچک‌تر لذت می‌برند بیشتر دچار ناراحتی‌های مزمن نظیر سردرد و خستگی چشم می‌شوند.

بدون شک پاسخ به این پرسش رایج می‌تواند به روشن شدن تاثیر احتمالی تماشای فیلم و بازی‌های سه‌بعدی بر سیستم بینایی کمک کند. فناوری سه‌بعدی به نوعی مغز را فریب می‌دهد. این فریبکاری به این صورت انجام می‌شود که تصویری واحد برای چشم چپ و تصویر دیگری برای چشم راست نمایش داده می‌شود. در ادامه مغز این تصاویر را به یکدیگر لایه لایه کرده تا یک تصویر سه‌بعدی تولید شود. در سینماها استفاده از عینک‌های مخصوص پولارایزد شده موجب می‌شود تا فرد تصاویر را به خوبی درک کرده و تشخیص دهد و البته در تلویزیون‌ها و نمایشگرهای سه‌بعدی این کار به وسیله شیشه مخصوصی صورت می‌گیرد تا در نهایت برای هر چشم یک تصویر جدا نمایش داده شود.

این یک مقوله نسبتا پیچیده است و به این راحتی نمی‌توان درباره آن صحبت کرد. در نظر داشته باشید جفت چشم‌ها در دنیای واقعی و برای نگاه کردن به یک جسم سه‌بعدی باید دو کار اصلی را انجام دهند. نخست باید هر دو کار کنند تا شیء مورد نظر در مرکز دو شبکیه قرار گیرد. کار دوم چشم‌ها در حقیقت همان مرحله تطبیق دادن است. اگر مرحله نخست به درستی صورت نگیرد فرد اشیا را دوتایی می‌بیند و البته در صورتی که مرحله تطابق نیز به طرز مناسبی انجام نشود اشیا غیرشفاف تشخیص داده می‌شوند. فناوری سه‌بعدی پیچیدگی‌هایی را در زمینه انجام صحیح این دو مرحله ایجاد می‌کند زیرا فرد ناچار است در یک فاصله معین چشمان خود را متمرکز کرده، اما نزدیک شدن به جسم را در فاصله دیگری تجربه کند. این تفاوت در فاصله که در دنیای سه‌بعدی همواره رایج است می‌تواند منشا سردردهای مزمن یا سایر ناراحتی‌ها باشد. در حقیقت در دنیای سه‌بعدی ارتباط منطقی میان دو مرحله یاد شده از میان می‌رود.

تجربه نشان داده است که این ناراحتی‌ها برای همه افرادی که از فناوری سه بعدی و فیلم‌ها و بازی‌هایی از این دست استفاده می‌کنند روی نمی‌دهد با این حال این اعتقاد وجود دارد که حداقل ناراحتی‌های چشمی و به خصوص خستگی مفرط چشم‌ها در پی تماشای فیلم‌ها و بازی‌های سه بعدی اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. البته این نگرانی درخصوص کودکان بیشتر از سایر گروه‌های سنی احساس می‌شود. کودکانی که با تماشای فیلم‌ها و بازی‌ها در دنیای سه بعدی بزرگ می‌شوند ممکن است به نوعی به این دنیا اعتیاد پیدا کرده و دچار ناراحتی‌های چشمی و سایر مشکلاتی شوند که سلامتی آنها را به شدت در معرض خطر قرار می‌دهد.

همان‌طور که گفته شد هر چه صفحه نمایشگری که این نوع فیلم‌ها در آن نمایش داده می‌شود کوچک‌تر باشد تبعات منفی به مراتب بیشتری در پی خواهد بود. البته من درخصوص تماشای این فیلم‌ها در سینماها نگرانی چندانی ندارم چون در این فضاها فاصله فرد تا پرده سینما زیاد است. نگرانی اصلی به تماشای مفرط و همیشگی این فیلم‌ها و بازی‌ها در نمایشگرهای کوچکتر است.

در سال‌های اخیر تلاش‌هایی در این خصوص آغاز شده است. اتفاقا ما نیز در گروه تحقیقاتی خود روی دستگاهی کار می‌کنیم که مشکلات ناشی از تماشای فیلم‌ها و بازی‌ها در دنیای سه بعدی را از میان می‌برد. این دستگاه شامل دو لنز است که هریک در برابر یکی از چشم‌ها قرار می‌گیرد و با تمرکز روی تصویر مانع از ایجاد ناهماهنگی در درک تصویر می‌شود. ما این دستگاه را روی 17 داوطلب در حین تماشای بازی یا فیلم در دنیای سه بعدی مورد بررسی قرار داده و به نتایج امیدوارکننده‌ای نیز دست پیدا کردیم. عمده این افراد معتقد بودند زمانی که از این دستگاه در حین تماشای فیلم‌های سه بعدی استفاده می‌کردند ناراحتی‌های چشمی و سردرد به مراتب کمتری را تجربه می‌کردند.

مهدی پیرگزی