شعر امروز ایران پشت دروازه‌های جهان

این همزمانی بزرگداشت چهره‌های شاخص ادبیات سنتی که جهانیان پیش از هر موضوعی ما را به فرهیختگی آنها می‌شناسند با برپایی همایش شاعران ایران و جهان که به نوعی رویارویی شعر معاصر در برابر ادبیات روز جهان است، می‌تواند بهانه و دستمایه‌ای برای ارزیابی جایگاه جهانی شعر امروز ایران باشد.

دکتر بهروز یاسمی، شاعر و منتقد، وضعیت معرفی و شناخت جهان از شعر امروز را مناسب ارزیابی نمی‌کند و در این رابطه متولیان فرهنگی را مهم‌ترین کسانی معرفی می‌کند که در این وضعیت نقش داشته‌اند.

او معتقد است: ادبیات امروز ما به پایه و مایه‌ای از لحاظ شکل و محتوا نرسیده است که قابلیت ترجمه و حضور در مجامع بین‌المللی را داشته باشد.

یاسمی ادامه می‌دهد: اگر ما فرض را بر این بگذاریم که چنین بضاعتی در شعر امروز ما وجود دارد، متاسفانه در انتقال این بضاعت تلاش جدی از سوی متولیان فرهنگی در طول 30 سال گذشته انجام نشده است.

او می‌گوید: مدیران فرهنگی ما حتا امکان داد و ستد فرهنگی و امضای تفاهمنامه‌های فرهنگی میان کشورهای همسایه مثل ترکیه، روسیه و حتا همین کشورهای حوزه خلیج فارس و ادبیات عرب را هم به درستی ایجاد نکرده‌اند.

یاسمی همچنین ورود و دخالت دولت‌های گذشته به حوزه فرهنگ و ترویج نوعی سلیقه خاص و حمایت نشدن نهادهای خصوصی و مستقل که فعالیت ادبی انجام می‌دهند را از دیگر دلایل این موضوع دانست.

او می‌گوید: متاسفانه دولت در برخی موارد نه تنها از جریان مستقل شعر امروز حمایت نکرده که گاهی مانع ادامه فعالیت آن هم شده است و در طول سال‌های اخیر به ویژه شاهد تعطیلی برخی جوایز و رخدادهای مستقل ادبی ایران بوده‌ایم. او درباره همایش هم می‌گوید: برپایی این همایش را به فال نیک می‌گیریم، اما بسیاری از مهمان‌های همایش شاعران ایران و جهان چهره‌هایی ناشناخته هستند و حتی اگر فرض را بر این بگذاریم که بضاعت لازم را داریم و سلایق گوناگون هم حضور دارند، باز هم باید از کسانی دعوت کنیم که توانایی انتقال این بضاعت را به جهان داشته باشند.

اما سید احمد نادمی، شاعر و مترجم که در کارنامه‌اش داوری کتاب سال شعر را هم بر عهده داشته است برخلاف یاسمی معتقد است: شعر امروز ایران چیزی کمتر از پیشینه درخشان آن ندارد و در مقیاس جهانی حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.

او جریان جهانی شدن شعر ایران را از دو دیدگاه نظری و عملی قابل بررسی می‌داند و می‌گوید: جهانی شدن یک عبارت سیاسی است و هنگامی که درباره شعر و به طور کل هنر که مرتبط با احساس و عاطفه است آن را به کار می‌بریم باید تفاوت‌هایی را قائل شویم.

نادمی ادامه می‌دهد: وقتی صحبت از شعر می‌شود باید شاعر در شعر خودش زیبایی خلق کند که این زیبایی قابلیت ارائه به انسان جهانی را داشته باشد.

او می‌گوید: اکنون ادبیات و شعر عرب در جهان شناخته شده است و این اتفاق تنها به این دلیل نیست که شاعران عرب تلاش خوبی داشته‌اند بلکه ترجمه خوب و حمایت خوبی هم شده‌اند.

نادمی مبحث ترجمه و انتشار آثار در جهان را یک صنعت معرفی می‌کند و ادامه می‌دهد: به طور طبیعی این صنعت منافع و زیان‌هایی را مانند دیگر صنایع خواهد داشت و از همین رو در کشورهایی که اقتصاد آزاد دارند موسسات خصوصی و در کشورهایی که اقتصاد آزاد ندارند دولت‌ها وارد این صنعت شده‌اند.

نادمی تاکید می‌کند: شاعران ما باید در جشنواره‌های بزرگ جهان شرکت کنند و حضور داشته باشند، جشنواره‌هایی که تعدادشان کم هم نیست و همچنین باید آثار درخشان ما به زبان‌هایی که فراگیری و سیطره خوبی دارند ترجمه شود و در اختیار مخاطب جهانی هم قرار گیرد.

اما محمود اکرامی‌فر، شاعر و عضو شورای سیاستگذاری همایش شاعران ایران و جهان در این رابطه نخست به جریان یک سویه ترجمه اشاره می‌کند و می‌گوید: در این جریان یک سویه بیش از آن که عناصر فرهنگی خودمان را معرفی کنیم، تحت تاثیر عناصر فرهنگی جوامع دیگر قرار می‌گیریم که در این یک صد سال اخیر رواج داشته است.

او تاکید می‌کند: تا زمانی که این جریان یک سویه اصلاح نشود تبادل فرهنگی در زمینه شعر صورت نمی‌گیرد و ما فقط تاثیرپذیر از شعر جهان خواهیم بود.

اکرامی فر به ویژگی‌های شعر جهانی و شاعر جهانی هم اشاره می‌کند و می‌گوید: نوع نگاه شاعران ما هم باید محلی و منطقه‌ای نباشد و بیشتر شامل دغدغه‌ها و پیام‌های جهانی شود تا فردی و محلی.

او روش انتقال پیام را هم بسیار مهم می‌داند و معتقد است: برای این که ما بتوانیم شعرمان را خوب معرفی کنیم باید از زبان و رسانه جهانی هم بهره ببریم تا برد و تاثیر بیشتری داشته باشد.

این شاعر کشورمان تاکید می‌کند: اگر رسانه جهانی نباشد و اگر پیام جهانی نباشد، نمی‌توانیم در شعر امروز جهان حرفی برای گفتن داشته باشیم.

او همایش شاعران ایران و جهان را نقطه شروع و مبارکی معرفی می‌کند برای معرفی توان شعر امروز ایران به جهان و ادامه می‌دهد: پایان این همایش تازه آغاز کار است چرا که برنامه‌سازان رسانه‌ای (چه مکتوب، چه دیداری و شنیداری و چه سایبری) باید در قالب‌های گوناگون برنامه‌سازی کنند.

اکرامی‌فر تاکید می‌کند: امروز فراتر از یک همایش و چند شهر و کشور باید شعر را به خانه مردم جهان برد و این کار با برپایی چنین همایش‌ها و خلاقیت درست رسانه‌ای امکان‌پذیر است.

سینا علی محمدی ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر