افزایش سرعت پیشرفت علوم و فنون

متن این گفتگو به شرح زیر است.

رادیو گفت و گو: چرا امسال سال کارمضاعف و همت مضاعف نامگذاری شد؟ آیا در برهه زمانی خاصی از انقلاب به سر می بریم  یا یک تلنگری است برای اینکه افراد و سازمانها و مسئولین همت بیشتری را در کار داشته باشند؟

دکتر روستا آزاد: حتما در این قضیه مقام معظم رهبری تحلیل ها و مستنداتی دارند که این نامگذاری انجام شده است. از دید سیستمیک وقتی که یک جامعه و مجموعه ای در هر جایی باشد می خواهد هدفی را دنبال کند طبیعتا فازهای مختلفی را دنبال می کند و هر کدام از این فازها هم اقتضای خودش را دارد اگر ما مجموعه جامعه ایران اسلامی را بخصوص بعد از سه دهه انقلاب دنبال کنیم فرازهای مختلفی داشته. الان جامعه به وضعیتی رسیده که شاخص های خیلی خوبی را ( کانون های بین المللی عنوان می کنند) دارد.

مثلا طیف جوان در جامعه ما الان یک درصد قابل توجه ای را دارد و تمام مانبع مستقل دنیا نیز می گویند نرخ رشد علم در ایران یازده برابر متوسط جهانی شده  با توجه با تمام محدودیتهای که وجود دارد و در تحریم هستیم. در بعضی جاها این قضیه را هشدار می دهند یعنی کشوری با این تاریخ و جمعیت و وسعت و منابع استراتژیک و با این شاخص عملکرد خطرناک است دیدگاها آنها این است که اگر امروز این کشور مهار نشود فردا دیر است. مجموعه از این عوامل را کنار هم بگذارید اینگونه است که  جامعه ایرانی یک جامعه جوان ، پویا و با پتانسیل و با یک چشم انداز است. روشن است وقتی یک سیستمی به این فضا می رسد مفهوم آن این است که اگر همتش و عزمش را چند برابر کند  دستاورد هایش خیلی عظیم خواهد بود و قدمهای بلندی را در زمان کوتاه بر می دارد.

مثل دونده ای است که کل مسیر را رفته و اگر انرژی بیشتری خرج کند دستاورد آن جلو افتادن از بقیه است. با توجه به چشم انداز 1404 که چشم انداز 20 ساله تنظیم شده و می خواهیم در دنیا شان خودمان را داشته باشیم در زمانی که دنیا با رکود اقتصادی مواجه بوده ما سال گذشته با رشد اقتصادی 4-5 درصد بیشتر مواجه بودیم در حالی که کشورهای اروپایی رشد اقتصادی صفر و یا منفی داشتند. این شاخص های علمی و اقتصادی و... می گوید که اگر فرصت را درک کنیم و اهتمام همت بیشتری داشته باشیم دستاوردهای خیلی عظیمی خواهیم داشت و در دنیای رقابت بین المللی اگر جلو بی افتی دیگر جلو افتادی. فکر می کنم شاید یکی از دلایل خیلی مرتبط با این نامگذاری همین موضوع باشد.

رادیو گفت و گو: یک مساله ای که همیشه در پیشرفت علم و دانش مطرح بوده بحث ارتباط صنعت و دانشگاه بوده است در حال حاضر شما این رابطه را چگونه می بینید؟

دکتر رعنایی: فکر می کنم ما در مقطع خیلی خوبی هستیم و در این حرکت روبه جلویی که کشور در سالهای اخیر داشته در بحث ارتباط صنعت و دانشگاه ما پیشرفت های خیلی خوبی داشتیم یعنی مباحث اولیه که اقتضای آن زمان هم بوده اینها را پشت سر گذاشتیم و ادبیات ما در این ارتباط تغییر کرده و بیشتر به کارهای کاربردی و کارهای محصولگرا و نیاز صنعت و توجه دانشگاه به نیاز صنعت توجه کردیم.

 بحث تولید علم و تولید مقاله مباحثی بود که در سالهای گذشته بیشتر مطرح می شد و لازم هم بود که کشور در این حوزه ها رشد می کرد. الان در این چرخه نوآوری که از ایده تا محصول است را پشت سر گذاشتیم و همزمان با تولید علم بحث پژوهش های کاربردی است و اینکه توجه داشته باشیم و صنعت را مد نظر قرار دهیم و الحمدالله وزارت صنایع و بخش صنعت ارتباط خوبی با دانشگاهها برقرار کرده اند.

رادیو گفت و گو: شما تائید می کنید صحبتهای آقای دکتر رعنایی را که صنعت و دانشگاه از نظر ارتباطی وضعیت خوبی دارند؟

دکتر جبل عاملی: اینکه فرمودند آن دوران گذشته را پشت سر گذاشتیم و الان هم دانشگاه و هم صنعت به یک بلوغی رسیدند و اینکه به هم نیاز دارند قابل قبول است و اینکه دانشگاه و صنعت تا حد زیادی به هم ارتباط دارند در کشور ما، یعنی الان صنعت ما دانشگاهها را خوب می شناسد و دانشگاه ها هم تا حد زیادی مشکلات صنعت را می شناسند این هم قابل قبول است اما ما باید گامهای اساسی تری برداریم برای اینکه آن چرخه ای که اشاره فرمودند در آن چرخه موثرتر باشیم یعنی باید یک ارتباط قوی تر و سازمان یافته تری بین دانشگاه و صنعت برقرار شود. ما اعتقاد داریم که دانشگاهها الان در شرایطی قرار گرفتند که می توانند ماموریتهای تحقیقاتی بزرگ از بخش صنعت را بپذیرند. یعنی صنعت متقاضی تحقیقات در حوزه خاص باشد یعنی اینکه ارتباط صنعت و دانشگاه صرفا  برای حل مشکلات روزمره صنعت برقرار نشود این همان چیز سنتی است که ما تقریبا پشت سر گذاشتیم باید از آن عبور کنیم.

یعنی دانشگاه بعنوان یک کلینیک صنعت عمل نکند بعنوان مرکزی که بخواهد خدمات مشاوره ای یا خدمات فنی مهندسی بدهد بلکه دانشگاه در جایگاه خودش با صنعت تعامل برقرار کند یعنی تا یک مرحله ای از چرخه نوآوری تا تولید را دانشگاه وظیفه مامورت دارد وما خواستار بازشناسی این ارتباط هستیم.

رادیو گفت و گو: مثلا اگر جزئی وارد شویم دفاتر صنعت و دانشگاه را می بینیم که سالهاست در دانشگاه ها مستقر هستند اما هم دانشجویان و هم اساتید گلایه دارند که این دفاتر خیلی موفق نبودند و بسیاری از پروژه هایی که در دانشگاه انجام می شود معمولا راهی به صنعت پیدا نمی کند فکر می کنید چگونه می شود اینرا تقویت کرد؟

دکتر جبل عاملی: البته یک بخشی از پروژه هایی که در دانشگاهها صورت می گیرد تحقیقات پایه ای و بنیادی است و جزء ماموریت های دانشگاهها باید باشد اما آنچیزی که مهم است این است که مراکز تحقیق و توسعه ای که در صنعت باید شکل بگیرد هنوز به آن صورت ، شکل نگرفته است و دراین مراکز تحقیق و توسعه باید محققین دانشگاه و کارشناسان صنعت با هم تعامل جدی تری داشته باشند و همینطور باید صنعت در دانشگا ه ها پایگاه های تحقیقاتی و پژوهشی ایجاد کند یعنی صنعت متقاضی این باشد که با توجه به قابلیت ها و پتانسیل هایی که در دانشگاهها است در دانشگاه پایگاه برای خودش ایجاد کندو خودش برای تحقیقثات صنعتی سرمایه گذاری کند.  این الگو آرام آرام در کشور دارد شروع می شود. من معتقدم که باید اولویت های تحقیقاتی بخش صنعت توسط متخصصین  صنعت و دانشگاهها با هم تعریف شود.

اولویت بندی شود و بعد بر اساس قابلیت ها هرکدام از دانشگاهها که در هر زمینه ای دارند مامورت های تحقیقاتی ویژه به آنها  واگذار شود تا یک بخشی از این چرخه فن آوری را دانشگاهها بتوانند انجام دهند تا ایده تبدیل شود به مرحله ای که باید تجاری سازی شود و باید در بخش صنعت و در توسعه صنعتی کشور کار کنیم نه اینکه صرفا دانشگاه دفتر ارتباط با صنعت داشته باشد که پروژه ای را تعریف کند واز طریق آن پروژه بتواند مشکلی را حل کند بلکه دانشگاه با پتانسیل های زیادی که دارد در حوزه نوآوری ، توسعه محصول ، تولید محصولات جدید و افزایش بهره وری و اثر بخشی در صنعت بطور جدی تر وارد شود و کار کند و تعامل کند بنابراین ما هم نیازمند این هستیم که مراکز تحقیق و توسعه را در بخش صنعت فعال کنیم که توسط دانشگاهیان باید صورت گیرد و هم  مراکز پژوهشی که به سفارش صنعت و برای رفع نیاز های صنعت باید در دانشگاه ها ایجاد شود و سرمایه گزاری شود از طریق صنعت که اینجا یک عامل سوم را هم می خواهیم با توجه به ساختار حکومت خودمان و آن هم دولت است یعنی دولت بخش هدایت ، نظارت و نقشی که بدنبال نظارت توام با مقررات زدایی باشد نه نظارت توام با اعمال مقررات جدید و محدود کردن را برعهده داشته باشد.

رادیو گفت و گو: در وزارت صنایع و معادن چه کارهایی برای اعتماد سازی بین صنعت و دانشگاه انجام شده است . مثلا شاهد بودیم که پارکهای علم و فن آوری فعالیت خودشان را آغاز کردند و... اینگونه واحدها چقدر می توانند به ما کمک کنند؟

دکتر رعنایی: مباحثی که آقای دکتر فرمودند بسیار به جا است و ما معتقدیم که کاملا این ارتباط ایجاد نشده و دائما در حال رشد این تعامل هستیم .برای این تعامل حوزه تحقیق و پژوهش حوزه ای است که نمی شود یک قالب کلی برای آن در نظر گرفت شاید یکی از روشها روش ایجاد دفاتر بوده در دانشگاهها نمی توان گفت این روش کاملا شکست خورده است. اثراتی داشته خوب هم جواب داده باید بسته به نوع پژوهش و پارامترهای بسیار زیادی که وجود دارد مدل های مختلفی را تعریف کرد ما سعی کردیم در وزارت صنایع این مدلها را تعریف کنیم برای بعضی پروژه ها سعی کردیم ایجاد کنسرسیوم بکنیم .ما معتقدیم که در بعضی از حوزه ها از جمله مبحث مدیریت پژوهش که خیلی نقاط ضعفی در این حوزه در کشور داریم باید بیشتر کار کنیم.

در تعامل بین دانشگاهیان  باهم یعنی ایجاد تعامل و همکاری که بتوانند با هم کارهایی را انجام دهند و ارتباط آنها با صنعتگران برای همین آمدیم مدل کنسرسیومی را تعریف کردیم یعنی پایگاههای فن آوری را ایجاد کردیم که در این پایگاههای فن آوری استفاده کننده نهایی که بخش صنعت است آمده دخیل شده در پروژه بخشهای مختلف دانشگاهی که مثالهایی داریم از اینها که چند دانشگاه حتی تا 9 دانشگاه در سطح کشور با هم آمدند بخش تحقیقی یک پروژه را انجام می دهند و بعد بخش سرمایه گزاران است که چند دستگاه اجرایی که الان ما وزارت نفت و معاونت علمی با هم پروژه ای را اعمال می کنیم پروژه زیادی در این حوزه دارد شروع می شود.

در بعضی از پروژه ها این مدل جواب می دهد و در بعضی جواب نمی دهد. برای همین مدل تحقیقات صنعت محور، یک مدل دیگری است در صورتی که صنعت اعلام نیازی داشته باشد و دانشگاه بتواند آن نیاز را برطرف کند وزارت صنایع تا 80% هزینه های آن پروژه را پرداخت می کند. مدلی که آقای دکتر فرمودند که آرندی بخش صنعت باید تقویت شود ما این خلاء را احساس کردیم و گفتیم که اگر آرندی بخش صنعت خودش بگوید که من می توانم با کمک دانشگاه مشکلی را حل کنم ما مدلی داریم تحت عنوان حمایت از آرندی بخش خصوصی، تجاری سازی یافته های پژوهش ، حمایت از پایان نامه های تحصیلات تکمیلی که تقریبا با درصد زیادی الان ما با دانشگاهها این مدل را اجرا کردیم و خوب هم جواب داده  با مدلهای مختلف سعی می کنیم این ارتباط را برقرار کنیم و قطعا خلاءهایی هم وجود دارد و دائما در صدد این هستیم که این اشتباهات را پوشش دهیم.

رادیو گفت و گو: در برخی از کشورهای توسعه یافته می بینیم که مراکز صنعتی حتی با دانشگاه های علوم انسانی ارتباط بسیار خوبی دارند در ایران ارتباط بین دانشکده های علوم انسانی و مراکز صنعتی چگونه است؟

دکتر روستا آزاد: مثلا در حوزه پزشکی اگر دانش و فن آوری علم مربوط به درمان بیماری سل رشد می کند ابتدای قضیه این است که کسی که این عارضه را دار د به پزشک مراجعه می کند و پزشکان در طول تاریخ با تحقیقاتی که صورت داده اند عامل این بیماری و نحوه مبارزه با آن که در آمده از دانش و تجربه کار را دارند اگر آن کسی که بیمار است به پزشک مراجعه نداشته باشد طبیعتا این اتفاق نمی افتاد.

در حوزه بخش های اجرایی بصورت عام که نهادینه است گام اول این است که این دستگاه خودش را بخواهد ارتقاء دهد و ارتقا دو گونه است که یکی بتواند مسائل ریز و درشتش را حل کند و دوم ارتقاء عمودی است که بخواهد تحول ایجاد کند در روش خودش. اگر کارخانه ای در فضای تغییرات خودش فعال نباشد نمی توان انتظار داشت که دانشگاهها بخواهند پشتوانه علمی و تحقیقاتی از آن کنند.

اگر در این دو حوزه فعال باشد دانشگاه می تواند سرویس دهی کند البته در ایران اینگونه می شود ولی در خارج شرکت های مهندسی هستند که این نیازها را برطرف می کنند ارتقاهای عمودی و تحولات جدی که رهبری در بازدیدی که از نمایشگاه دستاوردهای وزارت دفاع مطرح کردند به این عنوان که اگر شما کپی کاری بخواهید بکنید  تحت عنوان مهندسی معکوس خیلی از دستاوردهای صنعتی نظامی غربی ها دنیا را بخواهیم ایجاد کنیم کار خیلی خوبی است ولی این کار همیشه ما را یک خط عقب نگه می دارد  ما باید ارتقاهای تحولات عمودی داشته باشیم دستاوردهایی داشته باشیم که از آنها جلو بیفتیم تا بتوانیم دست برتر داشته باشیم دو جنس متفاوت است در یک حوزه می گوییم ارتباط با صنعت از طریق دفتر ارتباط با صنعت در یک حوزه می گوییم مدیریت فن آوری این دو کانون و نهاد مختلف در دانشگاهها هستند .

باید بدانیم که دفتر ارتباط با صنعت نقشش چیست و مدیریت فن آوری نقشش چیست که الان هم دروزارت علوم و هم در دانشگاهها ایجاد شده است.

سلسله جنبان و حلقه اولی که همین حرکتها را در همه جای دنیا ایجاد می کند صنعت است. در همین رابطه با توجه به اینکه بخش اصلی صنعت ما دولتی است در این قضیه مثلث ارتباط صنعت ، دانشگاه ، دولت،  دولت یک نقش دوگانه ای دارد. اولا صنعت دست دولت است و ثانیا دولت از طریق سیستمهای ستادی باید اینها را به هم مرتبط کند و توفیقات خوبی در این قضیه در حوزه وزارتخانه های ما مثل وزارتخانه نفت، دفاع و... داشتیم.

بخشی از صنایع که منتقل می شود به بخش خصوصی به نظر من وضع بهتر می شود بخش خصوصی با توجه به اینکه فضای رقابتی می بیند بهتر وارد این صحنه می شود. متاسفانه بخش خصوصی نسبت به تحقیق و توسعه بی میل است و ظاهرا بیشتر منتظر این هستند که کسان دیگری جاهای دیگر هزینه کنند و اینها از دستاوردهای آنها و گاهی وقتها بصورت غیر قانونی استفاده کنند بنابراین در بخش خصوصی ما آن سلسله جنبان که آرندی صنعت و بخش اجرایی است از هر دیدگاهی ضعیف است و در بخشهای دولتی مقداری راه افتاده با توجه به فعالیتهایی که سالهای گذشته بوده و توفیقات خوبی در این زمینه ایجاد شده وضع مقداری بهتر است. 

بصورت عام در زمینه ارتباط صنعت و دانشگاه و تحول زایی باید به آن توجه کرد که در زمینه خاص حوزه های نیروی انسانی باید گفت که سیستم مدیریت در یک شرکت، سیستم مسائل و مناسبات حقوقی آن ، مسائل فرهنگی حاکم بر پرسنل آنها امثال این ملاحظات مسائل علوم انسانی هستند که باید در یک شرکت لحاظ شود . متاسفانه در این قضیه دستگاههای اجرایی و بخشهای صنعتی ما مقداری عقب تر هستند ارتباط در حوزه های فنی مهندسی و تکنولوژیک بهتر است تا در حوزه های علوم انسانی. ما با توجه به منابع غنی علوم انسانی اسلامی که داریم در این قضیه حرف برای گفتن داریم. اگر در این بحث چه با دانشگاهها و چه با حوزه های علمیه که دسترسی بهتری دارند به منابع غنی اسلامی و منابع بسیار وجود دارد در مسائل علوم انسانی، مدیریت ، حقوق و... طبیعی است که دوست نداریم در بخش صنعت وقتی تحولات خوبی انجام می شود این همراه با یک نوع ایجاد سردی ، بی روحی باشد.

در خیلی از جاهایی که صنعت خیلی رشد بالایی کرده مثل سوئد یا سنگاپور می بینیم که آمار خودکشی خیلی بالا است. دنیای سرد و بی روحی صرفا متکی بر تکنولوژی و فضای ماشینی است  اینها مسائلی است که مهم است. دنیای تکنولوژیک غرب دو جنگ جهانی خانمانسوز را راه انداخت یعنی اگر ملاحظات علوم انسانی لحاظ نشود توسعه های فنی و تکنولوژیک ما همراه با بی روح کردن تمدنها و ماشینی کردن و حیوانی کردن تمدنها انجام می شود و این جایی است که جمهوری اسلامی روی آن حرف دارد و این جایی است که در برنامه های توسعه وزارت صنایع ، وزارت علوم ، بهداشت باید به آن توجه کرد.

دکتر رعنایی: فکر می کنم مبحث بحثهای فرهنگی همراه با صنعت بحث بسیار مهمی است در برنامه پنجم هم روی این موضوع خیلی تاکید شده و ما هم روی پیوستهای فرهنگی توسعه صنایع کارهای خوبی در وزارت صنایع انجام دادیم ولی در زمینه تحقیق در علوم انسانی یعنی نقش علوم انسانی در ارتباط صنعت و دانشگاه در توسعه صنایع قسمتهای مختلفی درگیر هستند و بیشتر هم می توانند درگیر باشند. وقتی در مباحث ارتباط صنعت و دانشگاه صحبت می کنیم سریعا به پژوهش و فن آوری تاکید می کنیم و متمرکز می شویم در حوزه آموزش ودر  نیاز سنجی آموزش در این حوزه ها خوب می شود کار کرد و ما پروژه هایی را تعریف کردیم. فکر می کنم این موضوع در وزارت صنایع مقداری توجه شده و خیلی هم نیاز است. علاوه بر این در بعد فرهنگی بعد علوم انسانی نقش در تحقیق و پژوهش ارتباط صنعت دانشگاه می شود کارهای زیادی را انجام داد.

رادیو گفت و گو: ارتباط صنایع و حوزه علوم انسانی در ایران را چگونه می بینید؟

دکتر جبل عاملی: ما یک بحث کلان بعنوان برنامه توسعه منابع انسانی هم نیاز داریم. یعنی اگر بخواهیم به اهداف سند چشم انداز برسیم مهمترین سرمایه ای که در اختیار داریم انسانها و افراد جامعه هستند و این ساختار جمعیتی که ما داریم چه ساختاری هستند این ساختار جمعیتی به چه سمتی پیش می رود تا 1404. این نیازمند یک الگوی توسعه منابع انسانی دارد که در آن الگو ، همه این رابطه ها تعریف می شود واین ارتباطات جایگاه خودش را پیدا می کند که در آن الگو می شود این مباحث را در کنار مباحث نقشه جامع علمی کشور و توسعه صنعتی کشور و برنامه های توسعه دانشگاهها در کنار هم گذاشت و به یک جمعبندی خوبی رسید.

به هر حال چون در مراکز صنعتی هم باز نیروی انسانی است که نقش کلیدی را دارد و بقیه عوامل تولید عوامل فرعی هستند. قطعا نیاز به  داشتن برنامه برای ایجاد انگیزه در نیروی انسانی تا اینکه این نیروی انسانی بتواند نیروی تحول گرا ، آرمانخواه ، خلاق و سالمی باشد است. همه اینها برمی گردد به مسائلی که در حوزه مسائل علوم انسانی مطرح است و این ارتباط را هم ما نیاز داریم تقویت کنیم متاسفانه الان چنین ارتباطی برقرار نیست و این توانمندی هم باید در مراکز دانشگاهی بیش از پیش بوجود آید.اگر ما بخواهیم با الگوهای ترجمه ای و تجربه شده در غرب نیروی انسانی خودمان را تربیت کنیم به بن بست هایی می رسیم که الان جوامع غربی رسیده اند بنابراین در این بخش باید دانشگاهها را تقویت کرد.

رادیو گفت و گو: چرا بخش خصوصی خیلی به سمت تحقیقات دانشگاهی تمایل ندارد؟

دکتر جبل عاملی: می توانیم نمونه هایی را در بخش خصوصی مثال بزنیم که بسیار فعال هستند و مراکز تحقیق و توسعه فعالی دارند و در تولید موفق هستند و با واحدهای دانشگاهی ارتباط خیلی خوبی دارند و در صادرات هم موفق هستند و هم می توان مراکزی را مثال زد که در کارشان ناموفق هستند و بیشتر به دنبال کپی سازی و به دنبال یک تجارت عادی هستند و بدنبال تحول و نو آوری نیستند.

رادیو گفت و گو: این تحول در شرکتهای دولتی که به بخش خصوصی واگذار شده اتفاق افتاده است؟

دکتر جبل عاملی: در این فرایند خصوصی نمی توان مثالهایی زد  که شرکتهای 100% دولتی بودند و بعد 100% خصوصی شدند اگر هم آن انتقال در این فرایند خصوصی سازی انتقالی صورت گرفته باز واگذار شده یعنی بخش خصوصی که به نوعی سهامداران عمده هستند.اینکه سرمایه گزار خصوصی آمده باشد و سرمایه گزاری کرده باشد در این بخش نیست چیزی هستند که به نوعی آنها هم وابستگی خاصی به بعضی از صندوق ها مثل صندوق های بازنشستگی یا مراکز سرمایه گزاری خاصی هستند که وارد این فرایند شدند آن خصوصی سازی که در متن جامعه بیاید نیست اما مراکز صنعتی که بخش خصوصی خودش شکل داده و فعال کرده می شود مثال های موفقی از آن زد.

نکته مهم این است که صنعت تولید می کند برای چی ؟ اکر صنعت با هدف صادرات وارد شده باشد (رقابت با شرکت های بزرگ) ناگزیر است کارایی و بهره وری خودش را بالا ببرد و هزینه های تمام شده خودش را پایین بیاورد و اینها قطعا انگیزه لازم را برای کار تحقیق و توسعه و برای فعال کردن مراکز تحقیق و توسعه دارند برای استفاده از دانش و تجربه دانشگاهیان در این زمینه دارند .

نکته دیگر این است که چقدر صنعت مورد حمایت قرار گرفته یعنی اگر صنعت بخش خصوصی با شرایطی مواجه شود که کالاهای خارجی به راحتی وارد می شود و در معرض استفاده کنندگان قرار می گیرد این امنیت لازم را برای خودش حس نمی کند که بتواند ریسک پذیری خودش را بالا ببرد و در بخشهای مختلف سرمایه گزاری کند اینرا باید در کنار آن ببینیم. اینکه کلیت سیاست های حمایتی چقدر حمایت می کند از بخش صنعت و بخش صنعت چقدر باید ریسک بپذیرد که وارد این موضوع شود این نکته مهمی است. این نکته (ارتباط صنعت با دانشگاه) در کنار شرایط عمومی جامعه ، رونق اقتصادی جامعه ، در کنار سیاستهای ارزی، سیاستهای پولی ، سیاستهای حمایتی بانکها همه اینها باید با هم در نظر گرفته شود.

رادیو گفت و گو: آیا در سال جدید برنامه های خاصی در زمینه حمایتهای وزارت صنایع از بخش آوندی صنایع دارید؟

دکتر رعنایی:این برنامه ها با بازنگری و اصلاح ادامه دارد چراکه از بخش دولتی به بخش خصوصی می رویم نقش آوندی کمرنگ می شود فکر می کنم ما خوب نتوانستیم تحقیقات را به اثبات برسانیم . یعنی بخش آوندی نتوانسته اعتماد صاحب سرمایه را جلب کند. چون یک مسیر روبه رشد را می گذراندیم گاها در این مسیر داشتیم کسانی که پروژه های ناتمامی را داشتند ما یک رویکرد جدید امسال در وزارت صنایع داریم و آن اثر بخشی تحقیقات است. فکر می کنم همت مضاعف و کار مضاعف در حوزه علم و فن آوری افزوده شدن به کار هم کمی و هم کیفی است.

در حوزه علم و فن آوری می توانیم از مسیرهای میانبر استفاده کنیم کار را کیفی کنیم. اگر اثر بخشی تحقیقات لحاظ شود که رویکرد اصلی امسال ما در حوزه تحقیق و پژوهش در وزارت صنایع این است و این را در نظر خواهیم داشت که تحقیقات همیشه نباید جواب مثبت دهد به هر حال اینها  یکسری تحقیقات است که به نتیجه نمی رسد ولی با چه درصدی تحقیقاتی که در دانشگاهها انجام می شود تبدیل شده به یک ارزش افزوده داریم پروژه های شاخص را مطرح می کنیم پروژه ها را اولویت بندی می کنیم. با ایجاد سیستم انگیزش ما بتوانیم اعتماد صنعت را بیشتر جلب کنیم یعنی صنعت احساس کند که تحقیقات می تواند برای آن ارزش افزوده ایجاد کند واگر نه مدیر یک بخش صنعتی ببیند که نمی تواند حقوق پرسنل خود را بدهد قطعا دنبال آن است که بتواند آن مشکلات حقوق پرسنل را حل کند.ما دنبال روشهایی هستیم که تحقیقات موثر و اثر بخش باشدو انها را انشالله امسال بتوانیم جایگزین تحقیقات به معنی عام کنیم.

رادیو گفت و گو: آیا راهکارهای میانبر برای پیشرفت در توسعه علم و فنون وجود دارد؟

دکتر روستا آزاد: در بحث علوم فنون بخصوص وقتی تکنولوژی مطرح می شود وقتی می خواهی در خطی پیش بروی می بینی که این تکنولوژی یک زیر مجموعه هایی دارد برای دستیابی به یک تکنولوژی و علم مقدمات آن برمبنای این که کجای کار هستید یکسری مدل های تکنولوژی دیگر است وقتی می خواهید که توسعه و تحول جدی داشته باشید باید بتوانید این مدل ها و زیر مجموعه ها را داشته باشید. در اروپا ، امریکا و ژاپن وقتی تکنولوژی می خواهد ایجاد شود کسی که سرمایه گزاری صنعتی می کند مدل های آنها را پیدا می کند در کشوری مثل ما اگر بخواهیم تحول جدی انجام شود آنگونه است که یک دفعه باید چند مدل کارش انجام شود و لازمه این هم این است که یک کار بزرگ تعریف کنیم.

کار بزرگی بتواند سربار توسعه زیر مجموعه هایش را بدهد. مثلا در حوزه انرژی هسته ای این موضوع اتفاق افتاده بعضی حوزه ها است که اگر یک پروژه بزرگ تعریف کنیم مثل استراتژیک و بگوییم این دستاورد را می خواهیم حال مقدمات آن را که مثلا چهار مورد است را نیز می خواهیم و در کنار آن چهار تا مقدمات  ده تای دیگر هم می خواهیم پس یک پکیجی می شود از یک پروژه اصلی با 10-15 پروژه زیر مجموعه ای آن موقعه باید یک سرمایه گذاری سنگین کنیم و منابع مالی و نیروی انسانی و دانشگاهها با یک گام بلند اقدام به کار کنند. 5 تا 10 سال بعد دیده می شود که جامعه ارتقاء پیدا کرده و مدل ها وتکنولوژی های مقدماتی را هم ایجاد کردیم.

در چند حوزه این کار می شود صورت گیرد (نفت ، دفاعی) اگر در این دو حوزه بخواهد پروژه ای انجام شود سایر وزارتخانه ها هم بیایند با هم بسیج شوند تا یک کار بزرگی انجام شود. اگر بخواهیم بحث میانبر را مطرح کنیم تاکید من این است که یکسری ماکروپروژک باید برای کشور تعریف کنیم که هسته ای و ماهواره ای نمونه ای از اینها هستند و با این دید وارد قضیه شویم که اینها بتوانند مقدمات تکنولوژی خودشان  را هم ایجاد کنند . معتقدم که 4-5 پروژه بزرگ (نانوتکنولوژی ، هواپیمای پهن پیکر و...) را در کشور تعریف کنیم و همه دست به دست هم دهیم تا اینها را محقق کنیم حتما یکدفعه ارتقا پیدا می کنیم مدلهای تکنولوژیک ایجاد می شود و می بینیم که در کشورمان آن زیر ساختها هم ایجاد شده  است.

رادیو گفت و گو: خود دانشگاه ها ارتباطشان با یکدیگر چگونه است؟ آیا ارتباطی دارند که پروژه های مشترکی را انجام دهند؟

دکتر روستا آزاد: بصورت سیستماتیک سمینارها و گردهمایی معاونین دانشگاهها و پژوهشگاهها را داریم هم منطقه ای انجام می شود و هم سالی یکی دوبار بصورت کلی در  کشور است . معاون پژوهشی دانشگاهها معمولا در این سمینارها و گردهمایی ها تبادل نظر و تبادل فکر می کنند و زیر ساختهایی ایجاد می کنند برای همکاری ها. این ارتباط وجود دارد و همکاری های خوبی است اما هنوز به نمونه های موفق دست پیدا نکردیم.

نمونه هایی که تا حدودی توفیقاتی حاصل شده باشد داریم ولی می توان با این روش خیلی کارهایی انجام داد بخصوص اگر آن پروژه های بزرگ صورت گیرد مثل پروژه ماهواره که چند تا دانشگاه با هم همکاری دارند ولی هنوز خیلی مدون نیست واگر درست عمل نکنیم رقابت جایگزین همکاری می شود که کار درستی نیست. بنابراین زیرساختهای این قضیه از نظر شناخت ها و اعتقادها ایجاد شده ولی هنوز باید روی آن کارکرد.

رادیو گفت و گو: در سال 89 شما در دانشگاه علم و صنعت چه برنامه هایی را دنبال می کنید برای اینکه هم بتوانید ارتباط موثرتری با صنعت داشته باشید و هم با دانشگاههای دیگر برای انجام پروژه های بزرگ ارتباط موثری داشه باشید؟

دکتر جبل عاملی: فرصت های خوبی الان در کشور ایجاد شده برای همین توسعه ارتباطات با بخش صنعت وزارتخانه های بزرگی مثل وزارت صنایع یا وزارت فن آوری ارتباطات و اطلاعات ، وزارت نفت و حوزه معاونت علمی و فن آوری معاونت  ریاست جمهوری شرایط خوبی را مهیا کردند برای انجام پروژه های بزرگ در کشور این پروژه های بزرگ پروژه های هستند که فرد آنها را هدایت نمی کند بلکه یک تیم هدایت می کند.

پروژه های هستند که بین رشته ای تعریف می شوند از حوزه های مختلف فنی مهندسی در آن کاربرد دارد و این شرایط را مهیا می کند که تحقیقات بین دانشگاهی هم رشد پیدا کند. ما به دنبال این هستیم که در این بخش سرمایه گزاری کنیم یعنی حرکت به سمت انجام پروژه های بزرگ پروژه های که کاربرد نهایی آن الان مشخص است.

سفارش دهنده پروژه حضور فعال و جدی دارد تقاضا محور است و می خواهد یک مشکلی را از مشکلات کشور حل کند در این بخش رایزنی های زیادی را انجام دادیم هم با بخش عام نفت و هم با بخش مخابرات کشور و هم با بخش های صنعتی که بتوانیم در این پروژه حضور فعال و موثرتری داشته باشیم . البته این به این معنا نیست که پروژه های فردی که انجام می گیرد را تعطیل کنیم آنها جایگاه خودشان را دارند اما بیشتر به سمت تحقیقات تیمی هستیم . یک اولویت دیگر هم توسعه شرکتهای دانشگاهی است که انشاالله بتوانیم در این بخش هم شرکت کنیم و بتوانیم شرایط حقوقی و قراردادی و مالی راحت تری را فراهم کنیم برای اساتید که  جدایی از مقررات و محدودیتهای مالی معاونتی که در دانشگاهها جاری است بتوانند در صنعت تعامل کنند.

رادیو گفت و گو:  تحقیقات و پژوهشهایی که در حوزه صنایع نوین انجام می شود تا چه حد کاربردی است و چقدر می تواند در صنعت به ما کمک کند؟

دکتر رعنایی: در حوزه صنایع نوین در کشور کارهای خیلی خوبی انجام شده است . ما دو رویکرد  در حوزه صنایع نوین در وزارت صنایع داریم یکی رویکرد ایجادی است که بتوانیم صنایع مبتنی بر صنایع نوین را راه اندازی کنیم و بحث دیگر مبحث رسوخ فن آوری های نوین در صنایع متعارف است یعنی ما نباید غفلت کنیم از صنایعی که زیر ساختهای آنرا در کشور  داریم. یک رویکرد هم رسوخ فن آوری های نوین در صنایع متعارف مثل نساجی ، خودرو و... است. کارهای خوبی توسط اساتید دانشگاهها انجام شده که اثر بخشی بسیار خوبی هم داشته است.

رادیو گفت وگو:  آیا ما هم می توانیم از الگوهای سایر کشورها استفاده کنیم و در آینده یک جهش خوبی را در بخش صنایع خودمان ببینیم؟

دکتر روستا آزاد: هر تجربه موفق بین المللی برای دیگران یک درس و یک فرصتی است البته می تواند یک تهدید هم باشد. تهدید از این جهت که بعضی  وقتها ما یک الگو را می خواهیم کاملا همانگونه بگیریم و در کشور پیاده کنیم و چون پیاده نمی شود بعضی ها رویکردی می کنند که در کشور ما برنامه قابل پیاده شدن نیست. حتما هر تجربه ای را که ببینیم از آن درس بگیریم ولی نسخه خودمان را بپیچیم ما یک کشور خاصی هستیم با یک تاریخ و مردم خاص دین خاص و تنها کشور شیعه جعفری اثنی عشری در دنیا هستیم اصرار داریم که پیشرفت همراه با عدالت باشد کجا اینگونه هستند با توجه به این ویژگی ها باید  درسهایمان را بگیریم و نسخه خودمان را بپیچیم.