در گذشته دید و بازدید عید به صورت گروهی توسط مردان انجام میشد اما اکنون این سنت رو به فراموشی میرود
نوروزخوانان؛ قاصدان بهار مازندران
طبیعت سرسبز مازندران با درختان سر به فلک کشیده، جنگلهای انبوه، قله سرافراز دماوند، دریاچه بزرگ خزر، جلگههای حاصلخیز، شالیزارهای سراسر سبز و ییلاقهای بینظیر همه و همه با شکوفایی طبیعت در فصل بهار جاذبههایی ایجاد میکنند که چشم هر بینندهای را به خود خیره میسازد. هرچند مازندران را به سرزمین همیشه بهار تشبیه کردهاند و به قول شاعر حماسی فردوسی؛ که مازندران شهر ما یاد باد، همیشه بر و بومش آباد باد، «که در بوستانش همیشه گل است و به کوه اندرون لاله و سنبل» است.
بارش معطر انواع شکوفههای بهارنارنج و گل بنفشه در آغاز فصل بهار، به این سرزمین همیشه سرسبز در جشن نوروز جلوه و شکوه خاصی میبخشد و به قول یک محقق و کارشناس فرهنگ بومی مازندران اینها قاصدان بهار در مازندران به شمار میروند. حسنپور مراسم نوروز در مازندران را به دلیل وجود همین طبیعت زیبا، جذاب و دلنشین تصویر میکند و در توصیف و شرح این مراسم میگوید: نوروزخوانان معمولا از 2 مرد خوشصدا تشکیل میشوند که با لباسهای سنتی و خورجینی در دست در روزهای پایانی سال و نزدیک به سال جدید در کوچهها راه میافتند و اگر مازندران زمستان طولانی نداشته باشد یعنی هوا زودتر از موعد، طراوت بهار پیدا کند؛ قاصدان بهار که همان نوروزخوانان هستند نیز زودتر بهراه میافتند. آنان نوروزخوانی را با نام خدا و به زبان آوردن نام پیامبر اسلام و 12 امام معصوم آغاز میکنند. سپس به توصیف صاحبخانه و همسایگان او میپردازند و با ذکر دعای شعرگونه در حق صاحب خانه و فرزندان وی، از خدا عروسی فرزندانش و زیارت عتبات برای او طلب میکنند و در نهایت نیز انعامی مانند پول، برنج، تخممرغ، نان محلی و میوه دریافت میکنند.
سفره محلی
وی آغاز تحویل سال در خانهها را اینگونه شرح میدهد: هنگام تحویل سال افراد خانواده دعای تحویل میخوانند ومنتظر سال نو میشوند. در گذشته که رسانههای رادیو و تلویزیون نبود، با تیراندازی یا گفتن اذان سال جدید را به همه اعلام میداشتند. پس از اینکه سال نو شد، کسی که به عنوان مادرمه (سینی چرخان) انتخاب شده، با مجمعی که در آن قرآن، آیینه، آب، سبزه و شاخههای سبز جوان قرار دارد، وارد خانه میشود، چهارگوشه اتاقها را آب میپاشد، قرآن را کنار سفره هفتسین میگذارد و شاخههای سبز (هلیتتی) را به این نیت که سال سرسبز و خوش و خرمی برای خانواده باشد، جلوی در اتاق آویزان یا روی تاقچه اتاق میگذارد. حسنپور میافزاید: در ایام عید معمولا مثل همه جای ایران در مازندران نیز سفره عید چیده میشود، با این تفاوت که در سفره مازنیها میتوان کلوا نون، کماج، انواع حلواهای محلی و نوعی شیرینی به نام پشتزیک را مشاهده کرد. هرقدر صاحبخانه با سلیقهتر باشد، انواع غذاهای محلی بر سفرهاش بیشتر دیده میشود. عید دیدنی نیز با رفتن به خانه بزرگترها آغاز میشود.
در سوادکوه و مناطق کوهستانی هنوز سنت قدیم بهگونهای پا برجاست که دید و بازدید عید با تشکیل دستهای از مردان محل انجام میشود. بهگونهای که ریشسفید محل در جلوی این دسته و بقیه به ترتیب سن و جایگاه اجتماعی پشت سرش حرکت میکنند و برای عید دیدنی به منازل اهالی محل میروند.
دید و بازدید
زیباترین لحظه این حرکت جمعی زمانی است که 2 دسته با یکدیگر روبهرو میشوند و در این زمان اعضای 2 گروه روبوسی میکنند و مانند 2 رود به یکدیگر متصل میشوند و به ادامه دید و بازدید میپردازند.به گفته حسن پور، یکی از هدایایی که پسربچهها در روستاهای این استان هنگام دید و بازدید عید دریافت میکنند، تخممرغ پخته و رنگ شده است که مراسم سنتی (جنگ تخممرغ) از دوستداشتنیترین کارهای پسربچهها در ایام عید است. دیدار فقرا و بینوایان نیز از دیگر کارهای مردم مازندران در ایام عید است. سفره عید در روستاهای مازندران از نخستین لحظه تحویل سال تا روز دوازدهم فروردین در خانه مردم پهن است و در روز سیزدهم هم گره زدن سبزه، طالعبینی و تاب خوردن مهمترین سنتهای مردم این دیار به شمار میرود. تاب خوردن یکی از کارهایی است که در روز طبیعت شعف و شادی را در خانوادهها دوچندان میکند و هنگام تاب خوردن یک نفر که صمیمیتر است، چوب بلندی را به پای تاب خورنده میزند و میگوید (نوم نومزه) یعنی نام معشوقهات را بگو که معمولا جوانان مقاومت میکنند و در صورتی که ضربات زیاد شود، مجبورند نام کسی را که به او علاقهمندند به زبان بیاورند.
سهیل جانیپور / جام جم مازندران
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
