از صدارت امیرکبیر تا شروع مشروطه

محمدرضا ورزی از جمله کارگردانانی است که به این ژانر علاقه خاصی دارد و تا به حال سریال‌های زیادی را در این زمینه از او شاهد بود‌ه‌ایم. از جمله پدرخوانده و عمارت فرنگی. او این بار نیز سریال «سال‌های مشروطه» را روی آنتن برده است؛ مجموعه‌ای که بسیار گسترده‌تر از کارهای قبلی او محسوب می‌شود و قسمت گسترده‌تری را از تاریخ به تصویر کشیده است.

مجموعه سال‌های مشروطه برای ایام دهه فجر تهیه و تولید شده است و مخاطبان شبکه 3 سیما می‌توانند با سال‌های مشروطه به دوران مشروطیت ایران، سفری گذرا داشته باشند.

پرده اول: من یک فیلمساز تاریخی نیستم

ورزی در ابتدا در مورد شکل‌گیری این مجموعه می‌گوید: با توافقی که با معاونت سیما داشتیم، قرار شد 160 سال از تاریخ ایران را در 3 اپیزود مختلف به تصویر بکشیم. از صدارت امیرکبیر گرفته تا انقلاب اسلامی؛ اما ما تقریبا برعکس عمل کردیم؛ یعنی از انقلاب اسلامی و دوران پهلوی شروع کردیم و به صدارت امیرکبیر رسیدیم. درواقع مجموعه پدرخوانده، عمارت فرنگی و سال‌های مشروطه همان 3 اپیزودی هستند که ما در ابتدا طراحی کرده بودیم. وی در ادامه می‌گوید: در این مجموعه سعی کردیم قصه را از صدرات امیرکبیر آغاز کنیم و به انقلاب مشروطه برسیم و همین طور شهادت شیخ فضل‌الله نوری. ورزی می‌گوید: طراحی اولیه کار شکل گرفته بود و من پژوهش‌هایی از قبل نسبت به این داستان داشتم و همین طور از مشورت‌های دیگر دوستان بهره گرفتم.

کارگردان سا‌ل‌های مشروطه معتقد است که متن در یک سریال، حرف اول را می‌زند و البته اثر یک نویسنده، وحی منزل نیست. ورزی چندین بار متن سال‌های مشروطه را بازنویسی کرده است و با یک فیلمنامه کامل کارش را کلید زده است.

ورزی در پاسخ به این سوال که آیا توانسته است این مقطع از تاریخ را بدرستی به تصویر بکشد یا خیر، می‌گوید: طبیعی است که نمی‌شود واو به واو آن چیزی را که در تاریخ گذشته است، به تصویر بکشیم و من هم نتوانسته‌ام چنین کاری را انجام دهم؛ چراکه سیاست‌ها و خط فکری خودم را هم در اجرای این مجموعه به کار بسته‌ام؛ اما در هر حال من به آن چیزی که می‌سازم، اعتقاد کامل دارم و اهل سفارشی کار کردن هم نیستم؛ چراکه باید به‌ آن چیزی که مقابل دوربین می‌برم، رسیده باشم.

ورزی در مورد نقش امیرکبیر می‌گوید: من در این سریال، امیرکبیر تازه‌ای ساخته‌ام که برای مخاطب تازگی و جذابیت دارد و احساس می‌کنم نسبتا به این نقش وفادار بوده‌ام؛ چراکه بعد روانی این شخصیت را هم در نظر گرفته‌ام. ورزی می‌گوید: من برای ارائه تک‌تک شخصیت‌هایم از روان‌شناسی و جامعه‌شناسی کمک گرفتم و برای همین به چیزهای جدیدی دست پیدا کردم. به نظر من تاریخ باید روان‌شناسی بشود.

ورزی در ادامه به این نکات اشاره دارد که قصدم ساختن کارهای تاریخی نیست و به فیلمسازی در ژانر تاریخ اعتقادی ندارم؛ بلکه مهم این است که آن اثر بتواند روی نسل جدید و مخاطب اثر خود را بگذارد و با آنها ارتباط برقرار کند. ما باید فراتر از تاریخ عمل کنیم. بنابراین تاثیرگذاری یک کار اهمیت بیشتری برایم دارد. برای مثال مردم ما خیلی با اندیشه‌های شیخ فضل‌الله نوری آشنا نیستند، در صورتی که ایشان بشدت تفکرهای زیبا و آینده‌سازی داشته‌اند. اگر این‌گونه بتوانیم با تاریخ برخورد کنیم، موفق بوده‌ایم. وی در ادامه درخصوص تعدد بازیگران و لوکیشن‌های این مجموعه می‌گوید: سال‌های مشروطه نسبت به کارهای قبلی‌ام از این دو نظر سنگین‌تر و سخت‌تر بود؛ چراکه ما در این مجموعه شاهد 4 دوره از تاریخ ایران هستیم و طبیعتا این نوع کارها بازیگران زیادی را می‌طلبد و می‌توانم بگویم به معنای واقعی تمام بازیگران این کار دین خودشان را به نقش‌هایشان ادا کردند. برای مثال ایرج راد پس از 25 سال نقش ناصرالدین شاه را حیرت‌انگیز بازی کرد یا همین طور جمشید مشایخی در نقش کمال‌الملک عالی بود.

ورزی در پاسخ به این سوال که چرا این سریال از شبکه 2 به شبکه 3 رسید، گفت: چون سیاست‌های شبکه 2 دارد به سمت کارهای کودک می‌رود، مسوولان سازمان تصمیم گرفتند این سریال را از شبکه 3 سیما پخش کنند تا مخاطبان بیشتری هم داشته باشد.

پرده دوم: خوشحالم که در این کار حضور داشتم

شهرام عبدلی در این سریال نقش محمدعلی شاه را ایفا می‌کند که برای اولین بار هم در تلویزیون به نمایش درآمده است. او در مورد حضورش در این کار می‌گوید: از من برای بازی در این سریال دعوت به همکاری شد و چون از قبل کارهای آقای ورزی را دیده بودم و همین طور به کارهای تاریخی علاقه‌مند بودم این پیشنهاد را پذیرفتم.

او در مورد نقشش می‌گوید: محمدعلی شاه، پسر مظفرالدین شاه است که مجلس را به توپ می‌بندد. این نقش برای اولین بار به تصویر کشیده شده است و از این نظر برایم تازگی و جذابیت داشت؛ چرا که مخاطبان برای اولین بار محمدعلی شاه را به واسطه چهره من می‌بینند که از این نظر البته کار من دشوارتر هم بود.

عبدلی در مورد این که آیا در مورد نقشش تحقیقی هم داشته است یا خیر، می‌گوید: کتاب نامه‌های محمدعلی شاه را که آقای ایرج افشار نوشته‌اند، خواندم و البته بیشتر از خود آقای ورزی کمک گرفتم چرا که ایشان اطلاعات خوبی نسبت به تاریخ دارند.

عبدلی در خصوص این سوال که چرا با لهجه آذری صحبت کرده است، می‌گوید: این مساله به پیشنهاد خودم بود؛ چرا که قاجار آذری‌زبان بودند و ما نمی‌توانستیم فارسی حرف بزنیم و چون خودم با این لهجه آشنایی داشتم، بنابراین از لهجه آذری استفاده کردم. عبدلی می‌گوید: به نظرم سال‌های مشروطه به مراتب چند پله از دیگر کارهای آقای ورزی بهتر است و می‌توانم بگویم ایشان یک جهش مثبت در کارشان داشته‌اند.

شهرام عبدلی مجموعه‌های تا رهایی، خونمردگی و رازها و روزها را در نوبت پخش دارد و همچنین تله‌فیلم سرقت ادبی.

پرده سوم: یک نقش تازه ارائه کردم

فریبا نادری در این سریال در نقش یک جنجگوی زن ظاهر شده است؛ نقشی که تا به حال کمتر دیده‌ایم. او در مورد حضورش در این کار این‌گونه می‌گوید: از طرف آقای ورزی برای بازی در این مجموعه دعوت شدم و چون از قبل کارهای ایشان را مانند عمارت فرنگی دیده بودم، پذیرفتم. البته پیش‌تر هم قرار بود که با هم کار کنیم؛ اما فرصتش پیش نمی‌آمد. تا بالاخره توانستم در سال‌های مشروطه در خدمت آقای ورزی و گروهشان باشم.

فریبا نادری در مورد خصوصیت نقشش می‌گوید: ‌این شخصیت وجود خارجی در تاریخ نداشت و زاده ذهن آقای ورزی بود. برای همین من منبع تحقیقی به آن شکل نداشتم و فقط این را می‌دانستم که زنان آذری بسیار دلشان می‌خواست بجنگند و پشت سنگر از مردانشان حمایت می‌کردند. فریبا نادری برای اجرای این نقش تنها 3 هفته مهلت داشته است. او در این مورد می‌گوید: این نقش، نقش سختی برایم نبود؛ چون با سوارکاری و تیراندازی آشنایی دارم، ضمن این‌که حس جنگجو بودن در همه ما وجود دارد و من تنها این بعد از شخصیتم را پررنگ‌تر کردم.

بازیگر سریال سال‌های مشروطه در ارتباط با کارگردانی محمدرضا ورزی این‌گونه می‌گوید: ایشان کارگردان بسیار خوبی هستند و البته با حساسیت‌های ویژه، مثلا ساعت‌ها برای گرفتن یک پلان ما وقت صرف می‌کردیم تا همه چیز همان جوری که ایده‌آل است، شکل بگیرد. آقای ورزی خوب می‌دانند چه می‌خواهند و البته دست بازیگر را هم باز می‌گذارند و خیلی او را بسته نگه نمی‌دارند. فریبا نادری معتقد است که هم مخاطبان زن و هم مخاطبان مرد از نقش او خوششان خواهد آمد؛ چراکه تازگی خاصی در این نقش وجود دارد. وی به تاریخ قاجار علاقه خاصی دارد و در این زمینه مطالعات گسترده‌ای هم داشته است. فریبا نادری در حال حاضر در سریال فریدون حسن‌پور با نام زمان از یاد رفته ایفای نقش می‌کند.

پرده چهارم: ناصرالدین شاه جوان عاشق شعر بود

سعید شیخ‌زاده در این مجموعه ایفاگر نقش جوانی ناصرالدین شاه است. او برای اولین بار است که در نقش‌های تاریخی ظاهر می‌شود.

شیخ‌زاده درخصوص اجرای این نقش می‌گوید: نقش جوانی ناصرالدین شاه بسیار خاص بود و کمتر این نقش را دیده‌ایم و از آنجا که هم خودم به تاریخ علاقه‌مندم و هم نقش تازه‌ای بود، از آن استقبال کردم.

شیخ‌زاده در پاسخ به این سوال که اساسا ایفای این‌گونه نقش‌ها چه ویژگی خاصی دارد، می‌گوید: من تا به حال چنین نقش‌هایی را تجربه نکرده‌ام؛ اما به نظرم این‌گونه نقش‌ها ظرافت و حساسیت بیشتری را می‌طلبد؛ چون باید به گونه‌ای این نقش‌ها را ایفا کرد که برای مخاطب قابل باور باشد.

شیخ‌زاده در مورد گریم و لباسش می‌گوید: از همان ابتدا آقای ورزی در مورد لباس و گریم با من صحبت کردند و توانستم با هر دوی آنها ارتباط برقرار کنم.

بازیگر نقش جوانی ناصرالدین شاه در ادامه می‌گوید: ناصرالدین شاه در زمان جوانی عاشق شعر و هنر بوده است، بنابراین این دیالوگ‌های من بسیار شعرگونه و سخت بودند؛ ولی از آنجایی که به کار دوبله اشراف دارم، برایم کار سختی نبود.

او می‌گوید: تقریبا یک ماه برای ارائه این نقش فرصت داشتم و در این مدت قصه قاجار را مطالعه کردم، بخصوص حواشی زندگی ناصرالدین شاه را.

سعید شیخ‌زاده در حال حاضر بیشتر به کار دوبله می‌پردازد و امیدوار است که این نقش بتواند در ذهن مخاطب بخوبی ثبت شود.

پرده پنجم: سال‌های مشروطه بهتر از کارهای قبلی ورزی است

علی لدنی تهیه سریال سال‌های مشروطه را به عهده داشته است. او سال‌هاست که با محمدرضا ورزی همکاری می‌کند. لدنی درخصوص شکل‌گیری این مجموعه می‌گوید: 3 ماه طول کشید تا فیلمنامه‌ این کار آماده شد و از آنجایی که محمدرضاورزی در رشته تاریخ مطالعات گسترده‌ای دارد، تصمیم گرفتیم این بخش از تاریخ را هم روایت کنیم. لدنی می‌گوید: فکر می‌کنم پخش این‌گونه آثار هم برای مخاطبان جذابیت دارد و هم برای نسل جدید مفید خواهد بود. وی درخصوص چینش این سریال می‌گوید: سعی کردیم در این مجموعه از چینش خوبی استفاده کنیم، آن هم با توجه به شرایط نقش‌‌های موجود در این سریال، تصویربرداری این سریال نزدیک به 6 ماه به طول انجامید؛ چون 4 دوره از تاریخ ایران به تصویر کشیده شده است.

در این سریال بیشتر لوکیشن‌ها ساخته شده است، مانند نجف و بسیاری از کاخ‌ها. لدنی معتقد است این سریال به مراتب بهتر از کارهای قبلی ورزی است و هزینه و زحمت بسیاری هم برای آن کشیده شده است. وی در حال حاضر تهیه سریال از یاد رفته فریدون حسن‌پور را به عهده دارد. ‌‌

پرده آخر...

روایت قصه‌های تاریخ کماکان ادامه دارد؛ چراکه قصه‌های تاریخی هیچ‌گاه کهنه و قدیمی نمی‌شوند و سفر به آن دوران‌ برای مخاطبان نیز جذابیت دارد.

سال‌های مشروطه نیز یکی از مجموعه‌های تاریخی است که توانسته سال‌های مشروطیت را زنده کند و روی مخاطب اثر بگذارد؛ اما با این حال تاریخ معاصر هنوز قصه‌های ناگفته بسیاری را در خود جای داده است.

محبوبه ریاستی