سهم ‌یک‌ درصدی ‌بازار گاز‌ جهان ‌زیبنده ‌ایران ‌نیست

کشور ایران از نظر جغرافیایی و ژئوپلتیکی پتانسیلی دارد که باید در جهت منافع کشور به کار گرفته شود. نقشی که شرکت ملی صادرات گاز دارد این است که حضور قدرتمند ایران در بازار جهانی گاز را ایجاد کند، اما به دلیل مصرف بی‌رویه گاز در کشور تراز گاز منفی است ولی برای رسیدن به این هدف به 2 موضوع دل‌خوش کرده‌ایم. یکی ارتقای سطح تولید بویژه برای میدان‌های مشترک و دیگری تحول نظام اقتصادی و هدفمند کردن یارانه‌ها، چون مطمئن هستیم با اجرای این برنامه شاهد کاهش مصرف انرژی خواهیم بود.

ما معتقدیم توسعه شبکه گاز باید تندتر شود. دلیلی ندارد که ما فقط مصرف‌کننده گاز باشیم. الان سهم غالب انرژی مصرفی گاز است و این خوشایند و مطلوب نخواهد بود و به نظرم خطرناک نیز هست. باید در سبد انرژی مصرفی تنوع ایجاد کنیم که با منطقی شدن نرخ انرژی، این تنوع در آینده حاصل می‌شود. اگر در این جهت حرکت کنیم، می‌توانیم به صادرات هم فکر کنیم. وقتی کشوری16‌درصد ذخایر گازی جهان را دارد زیبنده نیست کمتر از یک درصد سهم صادرات داشته باشد. سهم صادراتی گاز ایران حداقل باید به 16 درصد بازار جهانی گاز برسد، چون کشورهایی هستند که هم ذخایر کمتری از ما دارند و هم تولید آنها از ایران کمتر است، ولی سهم بازار بیشتری دارند. صادرات گاز از نظر اقتصادی درآمد ایجاد می‌کند و از نظر سیاسی هم قدرت چانه‌زنی کشور را در سطح منطقه و بین‌الملل افزایش می‌دهد.

چرا ما که از نظر انرژی کشور قدرتمندی هستیم در این جهت حرکت نکنیم؟ تصمیم ما بر این بوده و این راهبرد را دنبال کردیم که زیرساخت‌های لازم را برای حضور در تجارت جهانی گاز ایجاد کنیم.

چه نوع زیرساخت‌هایی؟

خوشبختانه این زیرساخت‌ها، مغزافزاری، نرم‌افزاری و سخت‌افزاری است. در زمینه زیرساخت‌های مغزافزاری و نرم‌افزاری تاکنون موفق بوده‌ایم به طوری که شرکت ملی صادرات گاز را به نیروهای باتجربه، سازمان مناسب با استانداردهای مناسب، رویه‌ها و دستورالعمل‌های جهانی و آشنایی با نرم‌های بین‌المللی تجهیز کرده‌ایم.

در ارتباط با سخت‌افزارها نیز پتانسیل بالقوه‌ای که در کشور وجود دارد باید به پتانسیل بالفعل تبدیل شود که همان تولید بیشتر و مصرف کمتر است تا بتوانیم گاز را صادر کنیم.

در حال حاضر چه مذاکراتی در دست پیگیری دارید؟

در سال‌های اخیر توانستیم قرارداد پاکستان را نهایی کنیم، قرارداد ارمنستان اجرایی شد و این کشور گاز ایران را تحویل گرفته است و قرارداد سوئیس را به اتمام رساندیم و در حال نهایی شدن است. قراردادهای قبلی مانند ترکیه، سوآپ آذربایجان و نخجوان نیز پیگیری می‌شود. قرارداد جدید ترکمنستان که واردات 6 میلیارد متر مکعب گاز در سال به قرارداد قبلی اضافه شده و یک قرارداد کوتاه‌مدت 100 میلیون متر مکعبی واردات گاز از آذربایجان برای زمستان امسال از دیگر مذاکرات است و بعد از آن مذاکرات برای قرارداد طولانی‌مدت 500 میلیون متر مکعب در سال آغاز می‌شود، تا 2 میلیارد متر مکعب ادامه می‌یابد و از آذربایجان به ایران است.

ما فکر می‌کنیم قراردادهای واردات گاز از نظر اقتصادی برای ما اهمیت دارد، زیرا بعد مسافت محل تولید (عسلویه) به دیگر نقاط که طولانی است هزینه سنگینی را برای انتقال گاز می‌طلبد که مقرون به صرفه نیست. صرفه اقتصادی آن است که در فاصله 30 کیلومتری خود در منطقه گاز وارد کنیم و در منطقه شمال کشور به مصرف برسانیم. این موضوع بجز مسائل اقتصادی از نظر سیاسی هم برای ما مهم است، زیرا تعامل با همسایگان برای ما اهمیت دارد. از نظر اقتصادی هم ارزش فراوان دارد زیرا با واردات، گاز در داخل جایگزین نفت کوره و گازوئیل می‌شود که قیمت این دو فرآورده 2 تا 5/3 برابر بیشتر از قیمت گاز از نظر ارزش حرارتی است، بنابراین برمبنای دید ملی و از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی، برای کشور اهمیت دارد که این روش اجرا شود.

در این زمینه تشخیص داده شده که واردات کار ارزشمندی است، ضمن آن‌که کشورهای مختلفی متقاضی سوآپ گاز هستند. در این بخش تلاش‌ها و مذاکرات زیادی در حال انجام است.

در ال‌ان‌جی که وظیفه سازمان‌ شما نیز هست چندان موفق نبوده‌اید.

در زمینه سرمایه‌گذاری، احداث واحدها و پذیرش مشارکت‌های خارجی و فروش آن وظیفه سازمانی ماست و تاکنون توانستیم طرح ایران ال‌ان‌جی را نهایی کنیم که با پیشرفت حدود 28 درصد کار آن ادامه دارد. با شرکت‌های بزرگ بین‌المللی مشارکت داشتیم. هرچند آهنگ‌ آن کند شده است، اما ادامه دارد.

آهنگ اجرای ال ان جی تقریبا درحد صفر است. این‌طور نیست؟

خیر، صفر نیست. توضیح می‌دهم. به عمد ما یک مدت کار را تعلیق کردیم و در آن وقفه ایجاد کردیم.

چرا؟

زیرا شرکت ملی نفت ایران برای میدان مشترک پارس جنوبی تشخیص داد اگر بخش بالادستی بخواهد منتظر بخش میان‌دستی یا پایین‌دستی باشد زمانی طولانی طی خواهد شد، زیرا فرآیند واحدهای ال‌ان‌جی، فرآیندی حدود 8 ساله است و از وقتی مذاکرات آن شروع می‌شود تا زمانی که طراحی آن انجام و بهFid می‌رود (تصمیم‌گیری‌ برای اجرا) حدود 55 ماه فرصت داریم که کار اجرا شود.

چرا شرکت ملی نفت قبل از طراحی این طرح‌ها به فکر نیفتاد؟

چون فکر نمی‌کردیم این مساله این‌قدر طولانی شود و بتازگی شرکت ملی نفت موفق شده در بخش بالادستی به اهداف خود برسد، به طوری که توسعه فاز 11 توسط یک شرکت چینی در حال انجام است و فاز 13 نیز با شرکت شل و رپسول اسپانیا به توافق رسیده است و تولید زودهنگام برای آن در نظر گرفته‌اند. امیدواریم این توافقات بزودی به قرارداد تبدیل شود که در این صورت بخش میان دستی کار خود را می‌تواند ادامه دهد.

در حال حاضر برای طرح پرشین ال ان جی و پارس ال ان جی آماده انتخاب پیمانکار اجرا هستیم و باید مسائل قراردادی نهایی شود.

با کدام کشور توافق داشتید؟

توافق نیست. روش کار این است که اول باید با پیمانکاران مصاحبه کنیم. پیمانکاران زیادی داوطلب انجام کار هستند.

پیمانکاران خارجی دیگر؟

بله، البته با مشارکت داخلی.

مشارکت داخلی دولتی است؟ ظاهرا بخش خصوصی علاقه چندانی به سرمایه‌گذاری در این حوزه ندارد.

خیر. اتفاقا بخش خصوصی ما بسیار علاقه‌مند است و اگر منابع مالی آن تامین شود مشکلی ندارد. ما به پیمانکاران خارجی دیکته کردیم که شرط حضور آنها استفاده از پیمانکاران داخلی است.

طرف‌های خارجی این مذاکرات از کدام کشورها هستند؟

این مصاحبه‌ها پیش از انتخابات انجام شده و هم شرکت‌های اروپایی و هم شرکت‌های آسیایی مانند ژاپن- که تجربه زیادی در این زمینه دارند - حضور دارند و با توجه به بازار کار جهانی که هم‌اکنون با رکود مواجه شده و کارهایشان افت کرده است علاقه زیادی دارند که در ایران کار کنند. اما مشکل اساسی، تامین مالی است که با توجه به مصوبات شورای اقتصاد سهم طرف ایرانی در طرح ال ان جی نمی‌تواند بیش از 20 درصد باشد و سهم غالب به بخش خارجی اختصاص داده شده است. ما امیدواریم مسائل قراردادی زودتر نهایی شود.

نوع قرارداد چه خواهد بود؟

نوع قراردادها 2 بخش دارد که یکی بالادستی است (Service Contract) و دو بخش میان‌دستی به صورت مشارکتی است یعنی سهام دادن و به تناسب سهام خود سرمایه‌ آوردن، حال به صورت فاینانس، نقدی و به هر شکلی که می‌توانند. آنچه برای وزارت نفت اولویت دارد سرمایه‌گذاری در میدان‌های مشترک است، اگرچه در بعضی میدان‌ها مانند پارس شمالی - که در اختیار چینی‌ها قرار دارد - در حال انجام است. مذاکرات بخش میان‌دستی برای تهیه قرارداد و مستندات آن زمان‌بر است (یک سال زمان می‌برد) و پس از امضای قرارداد میان‌دستی کار پیمانکار شروع می‌شود.

چرا مذاکرات قراردادهای گاز این قدر طولانی می‌شود؟

صنعت نفت در کشور ما 100 سال قدمت دارد و در کشورهای دیگر نیز از قدمت بالایی برخوردار است. همه چیز آن مشخص و جا افتاده است؛ اما قراردادهای صنعت گاز، هم پیچیدگی بالاتری دارد و هم بسیاری از موارد آن هنوز تجاری نشده است، مثلا کشورهای معدودی در دنیا ال ان جی داشتند. الان قطر به عنوان یک کشور تولیدکننده ال ان جی در سطح بسیار بالا وارد شده، استرالیا سریع حرکت می‌کند که از قطر جلو بزند و کشورهایی مانند مالزی که پیشتاز بودند از برنامه عقب افتادند.

چقدر سرمایه برای ال ان جی پیش‌بینی کرده‌اید؟

چیزی حدود 70 میلیارد دلار باید سرمایه‌گذاری در بخشال ان جی داشته باشیم که در دهه آینده شاهد باشیم که هم در بخش ال ان جی و هم در بخش صادرات گاز از طریق لوله بتوانیم روزانه 570میلیون مترمکعب گاز صادر کنیم.

این ادعا که ال ان جی می‌‌تواند از نظر درآمدزایی جایگزین نفت باشد، چقدر درست است؟

نفت در دنیا رو به افول است. شدت مصرف گاز رو به افزایش است. رشد مصرف گاز بیشتر از رشد مصرف فرآورده‌های نفتی و زغال سنگی است.

در شرایط فعلی نفت خام نقش اول را دارد، زغال سنگ دوم و گاز نقش سوم را از نظر میزان مصرف دارد، اما کم‌کم گاز دوم و اول خواهد شد. علت این است که گاز محصول پاک است و از نظر زیست‌محیطی آلایندگی کمتری دارد و از نظر اقتصادی با ارزش حرارتی مساوی، قیمت کمتری از نفت دارد و سهل‌الوصول است. از طریق لوله براحتی به دست می‌رسد، از طریق حمل با کشتی بهصورت ال ان جی به اقصی نقاط دنیا دسترسی خواهد داشت و درواقع انعطاف‌پذیری بالایی از لحاظ حمل دارد و می‌تواند جایگزین مناسبی برای نفت خام باشد و به همین دلیل کشورهایی که حتی توانایی احداث خط لوله گاز را دارند، تاسیسات ال‌ان جی احداث می‌کنند (ترمینال‌های دریافت ال ان جی)‌.

حتی اروپا که زمستان‌ها اغلب در ارتباط با گاز دچار مشکل می‌شود (به دلیل خریداری گاز از روسیه و اکراین)‌ به فکر افتاده فقط دنبال خط لوله گاز نباشد، بلکه از طریق ال ان جی نیاز خود را تامین کند و به احداث ترمینال‌های ال ان جی می‌پردازد. البته دنبال خطوط لوله گاز بجز روسیه هستند.

سرانجام نوبوکو چه شده است؟

اروپا هنوز برای اجرای این پروژه با هیچ‌یک از تولیدکنندگان گاز قراردادی امضا نکرده است. آنچه امضا شده بین کشورهایی است که قرار است خط لوله از آنها عبور کند. 5 کشور هستند که بیشتر خط از ترکیه است و هنوز این پروژه اجرایی نشده است.

توافق اجلاس ترکیه در تابستان امسال چه بود؟

این توافق فقط بین همان 5 کشور بود که خط لوله از آنها برای اجرای پروژه عبور‌کند.

زیبا اسماعیلی