حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
روشهای نادرست انتخاب بهترین فیلم
در هر رویداد و جشنواره معمولا سلیقه هیات داوری با مخاطبان تفاوت دارد. علت هم آن است که معمولا داوران، فیلم را از نگاه تخصصی دنبال و تماشا میکنند، اما مخاطبان به جنبههای ذوقی و مخاطبپسند توجه دارند.
به همین دلیل در سالهای اخیر جشنوارهها و رویدادهای مهم هنری از قبیل جشنواره فیلم فجر با هدف ایجاد بخشی به نام «انتخاب بهترین فیلم مردمی» ساز و کاری را انتخاب کردهاند که با یک رایگیری دقیق بهترین فیلمها انتخاب و در پایان، یک تندیس به آنها اهدا شود، اما این رایگیری به چند دلیل نمیتواند معتبر و قابل استناد باشد.
اول اینکه جمعآوری آرای روزانه به شیوه غیرمکانیزه و فیزیکی صورت میگیرد و در این شکل دستی امکان هر نوع اعمال سلیقه وجود دارد. از طرف دیگر تغییر مداوم نمایش فیلمها که به دلیل عدم آمادهسازی برخی فیلمها برای نمایش در ساعات پیشبینی شده صورت میگیرد، باعث بینظمی شدید در جمعآوری آرا میشود و در برابر نابرابری نوبتهای نمایشی و بالطبع در میزان جمعآوری آرای آنها تاثیر منفی خواهد داشت.
دیگر اینکه حجم خالی سالنهای نمایش برای هر فیلم، در صورت تکرار بیشتر آن به صورت تصاعدی به ضرر فیلم تمام میشود و برعکس حجم پر سالنهای نمایش برای هر فیلم در صورت تکرار بیشتر آن به صورت تصاعدی به نفع فیلم مذکور است بنابراین، نابرابری تعداد نمایشها در محاسبات آرا اخلال ایجاد میکند و موجب افت و خیزهای زیاد در کاهش و افزایش میزان آرای هر فیلم میشود و این مساله نتیجه اعلام شده را غیرمنصفانه میکند.
از طرفی تماشاگران یکسان، همه فیلمهای نمایش داده شده در جشنواره را مورد ارزیابی قرار نمیدهند و این پراکندگی موجب تنوع سلایق درباره فیلمهای گوناگون میشود. به عنوان نمونه، تماشاگر A فیلم X را میبیند و رای خود را به صندوق میاندازد و تماشاگر B فیلم Y را، بنابراین، توقع تماشاگران درباره فیلمهای مختلف نمیتواند تحقیق میدانی را از یک ارزیابی منطقی در سطح تولیدات سینمایی کشور برخوردار سازد.
باید به این مساله هم توجه داشت که نوع تماشاگران فیلمها و مخاطبان برنامههای نمایش فیلمها در ایام برگزاری جشنواره با تماشاگران عام سینمای ایران تفاوت زیادی دارد. بنابراین اطلاق عنوان «فیلم برگزیده تماشاگران» به هیچ وجه کلیت تماشاگران یک سال تولیدات سینمای ایران را دربرنمیگیرد و این عنوان برای فیلم منتخب منطقی نیست و بهتر است برای این بخش عنوان «فیلم برگزیده تماشاگران جشنواره بینالمللی فیلم فجر» به اجرا دربیاید.
چنین نقیصهای در مورد فیلمهای بخش بینالملل شدت مییابد، زیرا برخی از این فیلمها با تماشاگرانی در حدود 10 نفر به نمایش درمیآید.
فیلمهای جشنواره مخاطبان متفاوتی دارند. مخاطب ممکن است از یک فیلم هیچ رضایتی نداشته باشد و از فیلم دوم همه راضی باشند. آیا در چنین شرایطی درصد نظرات مهم است یا تعداد تماشاگران؟ ضمن این که تمام مخاطبانی که برگه رای دریافت میکنند در این رایگیری شرکت نمیکنند. از طرفی گزینههای رایگیری هم شامل 3 بخش «خوب، خیلی خوب و عالی» میشود.
شاید پیام این نوع انتخاب این است که در جشنواره هیچ فیلم ضعیفی وجود ندارد و اصلا فیلم ضعیفی انتخاب نشده است. نکته جالب این که در جشنواره فیلم کودک اصفهان که همین نوع رایگیری انجام شد، گزینهها شامل «خوب، متوسط و ضعیف» میشد و این برای مخاطبی که با فیلم ارتباط برقرار نکرده بود، امکان انتخاب خوبی را فراهم میکرد اما درخصوص رایگیری فعلی، مخاطبی که به فیلم علاقهمند نیست و از آن خوشش نیامده، نمیتواند در این انتخاب نقش و دخالتی داشته باشد.
2 شب قبل در سینما آزادی صندوقی را دیدم که 3 گزینه خوب، متوسط و ضعیف را به عنوان گزینههای انتخابی در مقابل مخاطبان قرار داده بود.
به نظر میرسد این شکل از انتخاب و رایگیری مردمی باید با دقت و وسواس بیشتری همراه باشد تا نتیجه آرای این بخش مستدلتر و بااعتبار بیشتری همراه باشد.
رضا استادی
گفت و گو
