ارتباط شنیداری با سالمندان

یادش بخیر هنوز یادم است که آن قدیم‌ها خانه پدرم یک اجاق دیواری داشت که توی آن هیزم می‌ریختیم. نرگس جان بوی چوب سوخته که توی خانه می‌پیچید همه را دور اجاق جمع می‌کرد. لوله‌اش توی دیوار بود و مثل همین شومینه شما دورش سنگ چیده بودند. رویش یک سه‌پایه کار گذاشته شده بود که می‌شد دیگ غذا وکتری را روی آن جوشاند. شما هم می‌توانید این کار را بکنید. نرگس که اصلا گوش نمی‌دهد حاج خانم چه می‌گوید و فقط در رفت و آمدهایش سر می‌جنباند یک دفعه می‌پرسد: گفتید چای می‌خواهید ؟ باشد الان کتری را می‌گذارم جوش بیاید.

حاج خانم می‌گوید: ای بابا یک ساعت داشتم برای تو قصه حسین کرد تعریف می‌کردم... ؟

ارتباطات انسانی جریانی دوجانبه است که یک نفر فرستنده پیام و دیگری گیرنده است. اگر قرار باشد ارتباط ما با فرد سالمند ارتباطی سازنده و موثر باشد تا وی احساس بهتری کند یا حداقل در درازمدت احساس آرامش بیشتری داشته باشد بهتر است اصولی را در ارتباط با وی رعایت کنیم. بدون شک رعایت این اصول کمک به ایجاد آرامش بیشتر در فضایی که سالمند در آن زندگی می‌کند می‌نماید. از سوی دیگر اطرافیان وی نیز تجربیات مطلوب‌تری را در رابطه با خود او به دست می‌آورند. مهم‌ترین و اولین گام در برقراری ارتباط گوش دادن است. باید بدانیم که بین گوش دادن و شنیدن تفاوت وجود دارد.

در گوش کردن فرد شنونده به صورت هدفمند سعی دارد که حرف‌های طرف مقابل را بفهمد در حالی‌که در شنیدن داشتن تمرکز و دقت شاید لزومی نداشته باشد. همان‌طور که ما در حین کار صداهای زیادی را می‌شنویم که الزاما بر آنها تمرکز نمی‌کنیم مگر این‌که قصد، نیت و هدفی را از شنیدن دنبال کنیم. لذا گوش کردن فعال می‌تواند تولید صمیمیت بیشتر در ارتباطات انسانی کند. وقتی خوب گوش می‌کنیم سالمند احساس می‌کند او را خوب درک می‌کنیم و با دیدگاه و نیازهای روانی او در آن لحظه که او حرف می‌زند هماهنگ هستیم. این کار اقدامی از سوی ما برای نشان دادن مهر و محبت‌مان به سالمندان است.

چند نکته مهم را در فرآیند گوش کردن لازم است رعایت کنیم:‌

‌ظ‌کمتر صحبت کنیم و بیشتر اجازه دهیم که طرف مقابل صحبت کند یا به اصطلاح درد دل کند.

‌ظ‌در مواقعی که متوجه حرف‌های او نمی‌شویم از او سوال کنیم تا به نوعی ابهام موجود ذهنی ما روشن شود.

‌ظ‌هنگام صحبت با سالمند نگاه ما می‌بایستی گرم، پذیرا و در جهت تایید و تداوم ارتباط با او باشد.

‌ظ‌داشتن هماهنگی بین ارتباط کلامی و غیرکلامی در هنگام گوش دادن به حرف‌های سالمند بسیار لازم است. به عبارت ساده‌تر حالت نگاه، حتی حالت بدن ما به هنگام ارتباط بیانگر میزان تمرکز، دقت و علاقه‌مندی ما به تداوم ارتباط است.

به عنوان مثال خمیازه کشیدن یا نگاه کردن به ساعت و اطراف و خواندن روزنامه و... نشان‌دهنده عدم تمایل ما به گوش کردن و ادامه ارتباط کلامی است.

‌ظ‌بی‌آن که ما سخنی مبنی بر عدم تمایل به ادامه ارتباط زده باشیم این رفتارهای غیرکلامی پیام را به طرف مقابل انتقال می‌دهد.

به خاطر داشته باشیم تا زمانی که ما به جای تمرکز و دقت در سخنان طرف مقابل به افکار درونی و کارهای خود مشغول باشیم قادر نخواهیم بود حرف‌های او را خوب بشنویم یا به عبارت دیگر با او هماهنگ باشیم.

گام دیگر همدلی و همدردی کردن با سالمند است. اغلب ما زمانی که با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنیم همواره افکار، آرزو‌ها ، ترسها، نگرانی‌های و دلمشغولی‌های خود را آشکار می‌سازیم. تاثیر این موضوع در مورد سالمندان بیشتر است. به این جهت آنان نیاز دارند اولا دیگران درک درستی از آنان داشته باشند و ثانیا در زمینه نگرانی‌ها و مسائل انسان همدلی و همدردی داشته باشند.

همدردی تلاشی است برای درک و فهم دنیای درونی و ذهنی طرف مقابل. اما برای همدلی باید بتوانیم خود را جای دیگران بگذاریم و از دریچه چشم آنها نگاه کنیم و احساس کنیم. در همدلی ما می‌توانیم سخن طرف مقابل را تکرار کنیم تا بداند که منظور او را فهمیده‌ایم.

با این کار احساسات او را تصدیق می‌کنیم در ضمن لازم نیست در مقابل حرف‌های سالمند فورا قضاوت یا نتیجه‌گیری کنیم. نکته قابل ذکر دیگر این است که میان همدلی و همدردی تفاوت وجود دارد.

در همدردی شنونده سعی می‌کند با احساسات و عواطف گوینده هماهنگ باشد. مثلا در صورت ناراحت و غمگین بودن سالمند سعی می‌کنیم متناسب با احساسات و عواطف او مبتنی بر فرهنگ و آداب و رسوم احساس تاسف و ناراحتی خود را به صورت کلامی و غیرکلامی نشان دهیم اما در همدلی قدری نقش منطقی قویتر از احساسات است و شنونده با همدلی به خوبی به حرف‌های گوینده گوش می‌دهد تا بتواند برای حل مساله به او کمک کند.

آخرین گام و شاید مهم‌ترین گام ضرورت افزایش آگاهی‌ها در زمینه شناسایی نیاز‌ها و ویژگی‌های جسمانی و روانی عزیزان سالمند و چگونگی رفع مناسب این نیازها می‌باشد.

ماندانا ملاعلی