سد گتوند ده ها اثر تاریخی را زیر آب می برد

سد گتوند علیا در فاصله 5 کیلومتری شهرستان گتوند با ارتفاع 182 متر به عنوان بلندترین سد خاکی کشور در دست ساخت است که این طرح هم اکنون پیشرفتی نزدیک به 70 درصد دارد و قرار است سال آینده آبگیری شود. تولید سالانه 4500 میلیون کیلووات ساعت انرژی برق آبی، ذخیره سازی آب رودخانه کارون به میزان 5/4 میلیارد متر مکعب در تراز حداکثر 7/230 متر و تنظیم آب و مهار سیلاب‌‌های مخرب رودخانه کارون از جمله اهداف ساخت این پروژه است.

مجتبی گهستونی، دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان درخصوص احتمال زیر آب رفتن آثار تاریخی پشت سد گتوند علیا به خبرگزاری مهرمی‌گوید: با آغاز آبگیری سد گتوند علیا در خوزستان که طول دریاچه آن 90 کیلومتر است بزودی یکی از قدیمی‌ترین سکونت‌های اولیه انسانی و دستاوردهای تمدنی از دوره‌های مختلف تاریخی به عنوان میراث تاریخی و طبیعی که رازهای بسیاری از زندگی انسان‌های ساکن در دشت لالی را به همراه دارد، به زیر آب می‌رود.

وی البته تاکید می‌کند: با این وجود مجریان سد و نیروگاه گتوند علیا برای انجام مطالعات باستان‌شناسی پشت سد گتوند که محدوده شهرستان‌های گتوند، مسجدسلیمان و لالی را در بر می‌گیرد 2 میلیارد ریال اعتبار به پژوهشکده باستان‌شناسی پرداخت کرده‌اند و آمادگی خود را برای پرداخت 3 میلیارد ریال دیگر نیز اعلام کرده‌اند، ولی با وجود این‌که طبق گفته مجریان سد، آبگیری این پروژه در شهریورماه سال 1389 آغاز می‌شود، تاکنون سازمان میراث فرهنگی و پژوهشکده باستان‌شناسی کشور جز ارائه اخباری متناقض از بیان اطلاعاتی شفاف خودداری کرده و از سوی روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی کشور اعلام شده، هیچ اثر تاریخی در محوطه‌های باستانی دشت لالی با آبگیری سد گتوند در استان خوزستان به زیر آب نخواهد رفت. این در حالی است که در پشت دریاچه سد گتوند ده‌ها مجموعه تاریخی، محوطه و بنا وجود دارد که هیچگاه ثبت نشده‌اند اما ثبت نکردن آنها در فهرست آثار ملی دلیلی برای بی ارزش بودن آنها نیست.

گهستونی اظهار کرد: در بررسی‌های جزئی به عمل آمده در محدوده روستاهای منطقه تُنبُل و آب ماهیک که شامل روستاهایی نظیر گل زاری، پابر افتو، تنگ هلیل، سربیشه، چال تاک، گارا، گندم ریز، چم لوند، دوتو، زیر کوه هارنی کلاه و... می‌شود که در بخش عمده‌ای از آنها جمعیت ساکن است و در تعدادی دیگر هیچ فردی زندگی نمی‌کند، متوجه وجود آثار و محوطه‌های تاریخی و آداب و رسوم و فرهنگ‌هایی شدیم که تاکنون از سوی متولیان امر در فهرست آثار ملی کشور ثبت نشده است.

قائم‌مقام اجرای طرح سد گتوند علیا نیز با بیان این‌که تلاش‌ها بر این است تا در اجرای این عملیات حداقل تخریب محیط‌زیست و میراث فرهنگی صورت گیرد، تصریح کرد: برای جلوگیری از تخریب میراث فرهنگی، حدود 2 میلیارد ریال هزینه کردیم تا توسط کارشناسان میراث فرهنگی، در محل اجرای سد، عملیات کاوش صورت گیرد.

مجری طرح سد و نیروگاه گتوند اعلام کرد: خسارت ناشی از تاخیر در اجرای پروژه سالانه 5000 میلیارد ریال است که امیدواریم با تامین اعتبارات لازم برای اجرای پروژه، همچنین بهبود وضعیت آب و هوایی، افزایش بارش باران و خروج از شرایط خشکسالی، واحدهای نیروگاهی این سد نیز در سال 90 به بهره‌برداری کامل برسد.

به همین دلیل احتمال توقف آبگیری سد برای تکمیل مطالعات باستان‌شناسی بعید به نظر می‌رسد و در این راستا باید اقدامات اساسی‌تر و عاجلی از سوی مدیران فرهنگی کشور انجام شود.