بیست و هفتمین اثر

«محاکمه در خیابان» قبل از نام تعلیق آدرسش، درخشش نام مسعود کیمیایی را با خود همراه دارد؛ نامی که وقتی در اثری برده می‌شود، باید بیننده با دنیای شخصی او همراه شود؛ دنیایی با تمام زوایای نگاهش بی‌آن که تاثیرپذیری از افق بیرونی داشته باشد. در تبلیغات محیطی بسیاری از مردم شاهدند که در کنار معرفی فیلم، با تاکید مضاعفی نام بیست و هفتمین اثر کیمیایی برده می‌شود، حال این تبلیغ است یا تعصب حرفه‌ای، مشخص نیست! اما می‌توان حدس زد که بیننده را آماده می‌کند تا آثار قبلی کیمیایی را مرور کند.

«محاکمه در خیابان» گرچه داستانی جدید، با رنگ و بوی امروزی دارد، اما می‌توان در لایه‌های این فیلم، رنگ و بوی گذشته را دید. این تاکید خاص نه‌تنها در این اثر بلکه در آثار قبلی کیمیایی نیز مشهود بوده. ساخته شدن این فیلم به انگ سیاه و سفید همچنین وجود قابی از فیلم‌های قدیمی این کارگردان در پایان «محاکمه در خیابان» تاکیدی مضاعف برنوایی از گذشته در بیست‌‌و‌هفتمین فیلم اوست. این نکته حتی در بخش‌هایی از فیلم بصراحت پدیدار است.

تعقیب و گریز عبد در خیابان از سوی امیر یادآور آثار گذشته کیمیایی است، فقط حال و هوای آن تغییر پیدا کرده، یعنی تهران قدیم و خیابان‌های باریک این بار تبدیل به بزرگراه شده. این حس شاید پاسخ روشنی بر اعلام تاکید بیست و هفتمین اثر باشد، اما باید پرسید که کیمیایی آیا توانسته این توقع تماشاچی را به مانند سایر آثارش برآورده کند؟ آثار کیمیایی خیلی پیچیدگی ندارد، ولی نقطه قوتش انسجام خاص داستانی است. این رویه در «محاکمه در خیابان» به نظر می‌رسد کمی کمرنگ شده و متاسفانه کمی به اثر، ضربه زده. مثلا پس از معرفی عبد و طرح قصه مربوط به او بدون هیچ دلیلی، این سکانس کات‌شده و موضوع دیگری طرح می‌شود و در نهایت در نیمه‌راه با طرح موضوع «عبد» این داستان به بخش اول گره می‌خورد. واقعا چنین توقفی برای چه بوده و کیمیایی چه هدفی را از آن دنبال می‌کرده؟ در قصه محاکمه در خیابان، شخصیت‌ها آرام آرام شکل می‌گیرند و در نهایت حلقه نهایی پدیدار می‌شود، اما این حلقه نهایی هیچ گاه قادر نخواهد بود زنجیره‌ها را به هم متصل کند و از این روی است که در بخش‌هایی از داستان، بیننده شاهد گسست‌های غیرقابل توجیه است.

در «محاکمه در خیابان» شخصیت‌ها مامور شده‌اند تا از طریق دیالوگ‌ها، بخش‌هایی از فیلم را بیان کنند، گرچه شاید دلیل این امر، عدم فضاسازی و میزانسن دقیق باشد، اما آیا دیالوگ‌ها توانسته‌اند این هدف را پوشش دهند؟ به نظر می‌رسد این اتفاق حادث نشده چرا که از کلمات و جملاتی که راهگشای موضوع باشند، کمتر استفاده شده و کیمیایی در این اثر مانند آثار گذشته‌اش، توانسته با استفاده از قابلیت‌های بازیگران مطرح نظیر شقایق فراهانی، محمدرضا فروتن و... لایه‌های پنهان فیلم خود را به اجرا گذارد. گرچه برخی تاکیدات و عدم جاگیری هنرپیشه‌ها با چنین ویژگی‌هایی روند عادی قصه را بر هم زده است. به هر حال «محاکمه در خیابان» این بیست‌وهفتمین اثر مسعود کیمیایی، با تمام نقاط ضعفش بار دیگر ثابت کرد این کارگردان با نگاه‌های پرمعنایش می‌تواند بسیاری از موضوعات و دغدغه‌های اجتماعی را بیان کند.

سیدمحسن موسوی