نقش درآمدزایی بشر درگرمایش زمین

نکته نگران‌کننده این است که برای برون‌رفت از این بحران نیاز به سیاستگذاری اصولی است که تاکنون چندان به آن توجه نشده است و از آن گذشته، همواره برای بررسی شرایط آب و هوایی زمین و روند گرم شدن آن، به فاکتورهایی نظیر اتمسفر و وضعیت اقیانوس‌ها توجه شده است که در نتیجه دانشمندان پیش‌بینی کرده‌اند در پایان قرن حاضر دمای زمین حدودا 4/2 درجه سلسیوس بیشتر خواهد شد، اما اشتباه از همین جا آغاز شده است، جایی که باید فعالیت‌های اقتصادی بشر را نیز به عنوان فاکتوری مؤثر در نظر گرفت و به افزایش دمای نگران‌کننده 2/5 درجه رسید.

محققان دانشگاهMIT با استفاده از مدل سیستم‌های جهانی یکپارچه به این یافته‌های جدید نایل شده‌اند. این مدل در حقیقت شبیه‌سازی رایانه‌ای با جزییات کاملی از تغییرات اقلیمی ‌و اقتصادی در جهان و فرآیندهای گوناگون آب و هوایی است که در اوایل دهه 90 میلادی به وسیله برنامه مشترک علوم و سیاست تغییر جهانی تعریف و مورد بازنگری مجدد قرار گرفت. این پروژه مطالعاتی جدید شامل 400 اجرا از این مدل است که هریک با استفاده از تغییرات و نوسانات جزئی در پارامترهای داده شده انجام شده‌اند. در عین حال سایر گروه‌های تحقیقاتی نیز برآوردهایی درخصوص احتمالات مختلف نتایج به دست آمده ارائه کرده‌اند؛ اما مدلی که بتازگی در دانشگاهMIT به کار گرفته شده تنها موردی است که در آن تأثیرگذاری انسانی و به عبارتی دیگر نقش فعالیت‌های انسانی نظیر رشد اقتصادی و مصرف انرژی در کشورهای مختلف را مد نظر قرار داده و بر اساس این فاکتور بسیار مهم نتیجه‌گیری کرده است.

دکتر رونالد پرین، از مدیران برنامه مشترک علوم و سیاست تغییر جهانی و مدیر مرکز علوم تغییرات جهانی دانشگاهMIT می‌گوید: با توجه به گرمایش جهانی که با آن روبه‌رو هستیم این نکته از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است که گزینه‌ها و راهکارهای مد نظر خود را بر اساس سیاست‌های دقیق علمی ‌تعیین کرده و به پیش ببریم. این اعتقاد وجود دارد که تنها استفاده از پارامترهایی همچون تغییرات روی‌داده در اتمسفر و سیستم‌های اقیانوسی نمی‌تواند راهگشای خوبی برای درک دقیق و جزء به جزء فرآیند گرمایش زمین و به دنبال آن پیدا کردن راهکاری مناسب برای برون‌رفت از این بحران باشد. آنچه که در این مدل‌سازی جدید و برخلاف سایر مدل‌سازی‌ها به آن توجه شده است، نگاه عمیق به تأثیراتی است که از فعالیت‌های اقتصادی بشر ناشی شده و در گرمایش زمین دخالت دارد. در این مدل‌سازی نوین این تأثیرگذاری به همراه تأثیرات مربوط به اتمسفر، سیستم‌های اقیانوسی و زیستی زمین برای نتیجه‌گیری درباره گرمایش زمین و پیش‌بینی آینده مد نظر قرار گرفته است. از این روست که دکتر پرین چنین دستاوردی را در نوع خود «منحصر به فرد» عنوان می‌کند.

تحقیقات گسترده‌ای که در ارتباط با این مدل‌سازی جدید در شماره اخیر نشریه جامعه هواسنجی آمریکا منتشر شده است نشان می‌دهند که احتمال میانگین گرمایش سطحی زمین تا سال 2100 درحدود 2/5 درجه سلسیوس خواهد بود که البته طیف دمایی که برای این منظور در نظر گرفته شده است بین 5/3 تا 4/7 درجه سلسیوس خواهد بود. این در حالی است که در سال 2003 گروهی از دانشمندان متوسط افزایش دمای زمین را چیزی در حدود 4/2 درجه سلسیوس عنوان کرده بودند. این تفاوت فاحش به دلیل مد نظر قرار دادن چندین فاکتور به جای زیر نظر قرار دادن تنها یک عامل تأثیرگذار بزرگ است. در میان این عوامل می‌توان به مدل‌سازی اقتصادی پیشرفته و داده‌های اقتصادی جدیدتری اشاره کرد که نشان می‌دهند در آینده نمی‌توان شانس چندانی برای کاستن از آلودگی هوا در نظر گرفت و این درحالی است که در مدل‌سازی‌های قبلی برای این امیدواری شانس زیادی قائل شده بودند. دانشمندانی همچون دکتر پرین بر این باورند که تغییرات ناشی از گرمایش زمین در دهه‌های آتی خود موجب تداوم گرمایش زمین و سرعت بخشیده شدن به آن می‌شوند. وی بر این باور است که در گذشته هیچ‌گونه سیاستگذاری اصولی برای برخورد با پدیده گرمایش زمین صورت نگرفته است و در صورتی که این فرآیند به همین منوال به پیش رود باید شاهد فجایع بزرگ زیست‌محیطی باشیم، اما اگر سیاستگذاری‌های قوی، آن هم در جا و زمان خود به کار گرفته شود می‌توان امیدوار بود که می‌توان آلاینده‌های اتمسفری نظیر گازهای گلخانه‌ای را به طرز خیره‌کننده و امیدوارکننده‌ای کنترل کرد. دکتر پرین ادامه می‌دهد: بدون انجام دادن اقدامی‌ خاص، خطرات به مراتب بیشتری در مقایسه با آنچه که پیش‌بینی می‌کردیم حیات ما را تحت تأثیر قرار خواهند داد. اکنون این ضرورت بخوبی احساس می‌شود که باید اقدامی‌ مبتنی بر سیاست اصولی انجام شود.

این محقق برای این‌که درخصوص 400 شبیه‌سازی صورت گرفته در این مدل و طیف گسترده احتمالاتی که بر اساس آنها تعریف شده است، توضیح کامل‌تری ارائه نماید، نمودار دایره‌واری از تغییرات جوی و گرمایش زمین و اثرات ناشی از آن را ترسیم کرده است. دکتر پرین بر این نکته پافشاری دارد که مدل‌سازی‌های رایانه‌ای با این هدف ارائه می‌شوند که شرایط شناخته‌شده جوی، فرآیندهای گوناگون و تاریخ گذشته فعالیت‌های مرتبط انسانی و همچنین سیستم‌های طبیعی موجود در طبیعت با یکدیگر تطابق داده شوند و در ادامه محققان با استناد بر این تطابق‌ها نتیجه‌گیری‌های لازم را انجام دهند. البته درخصوص نقش اقدامات انسانی در آینده زمین و گرمایش آتی آن تردیدهایی نیز وجود دارد تا آنجا که به عقیده دکتر پرین، نمی‌توان با صراحت کامل درباره میزان تأثیرگذاری انسان‌ها در تشدید فرآیند گرمایش زمین در آینده (تا پایان قرن حاضر) صحبت کرد، به خصوص آن که این فاکتور می‌تواند دستخوش تغییرات ناشی از معادلات و فرآیندهای اقتصادی نیز شود. او می‌گوید: ما تنها این مدل‌سازی‌ها را انجام می‌دهیم تا نتیجه‌گیری‌هایی برای گرمایش زمین انجام دهیم اما در آینده ممکن است خیلی از فاکتورها تغییر کنند.

البته او و سایر دانشمندان فعال در این خصوص بر این باورند که از آنجا که وسایل و سازه‌هایی نظیر ساختمان‌ها، تأسیسات و کارخانجات و حتی خودروها برای سالیان طولانی پس از ساخت به کار گرفته می‌شوند، این امر ضروری است تا از هم‌اکنون برای تطبیق دادن آنها با معیارها و استانداردهای زیست‌محیطی، سیاستگذاری شود. آخرین گزینه موجود برای کاستن از این خطر بالقوه، آغاز تغییرات شگرف در سیستم‌های انتقال و مصرف انرژی است که نتیجه اصلی این ابتکار عمل چیزی نخواهد بود جز کاهش و به صفر رساندن حجم گازهای گلخانه‌ای در دهه‌های پیش رو.

سعید حسینی