سرطانی که در سایه بارداری پنهان می‌ماند

اهمیت سرطان پستان در دوران بارداری در این است که به علت تغییرات هورمونی بدن و به دنبال آن تغییرات پستان در زمان بارداری، مثل بزرگ‌شدن آنها، هر گونه علائم یا تغییری که مربوط به سرطان باشد ممکن است جلب توجه نکند و دیرتر کشف شود و به این ترتیب، تشخیص بیماری به تعویق بیفتد. مسلما اگر پزشک و بیمار از تظاهرات مختلف سرطان و نیز تغییرات دوران بارداری و شیردهی، اطلاع کافی داشته باشند، میزان تأخیر در تشخیص به حداقل خواهد رسید.

توده بدون درد در سینه

در دوران بارداری نیز مانند زمان غیر بارداری، شایع‌ترین علامت بیماری وجود یک توده بدون درد در پستان است. بیش از 90 درصد موارد این توده‌ها توسط خود فرد کشف می‌شوند. گاهی نیز امتناع نوزاد از شیر خوردن می‌تواند نشانه‌ای از ایجاد این سرطان باشد. سایر علائم عبارتند از فرورفتگی نوک پستان، چسبندگی تومور به پوست با یا بدون ضخیم شدن پوست، فرورفتگی پوست یا چسبندگی پوست به قسمت‌های زیرین و بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر بغل. اساسا هرگونه تغییر واضحی که اخیرا در ناحیه پستان و قفسه‌‌سینه ایجادشده و قبلا وجود نداشته است، باید مورد توجه قرار بگیرد. در این بیماران نیز مانند بیماران غیرحامله، ممکن است در اثر بی‌توجهی به علائم اولیه، بیماری در مراحلی کشف شود که در نقاط دیگر بدن منتشر شده است.

در موارد نادر، حتی بدون وجود علائم اولیه در پستان، انتشار بیماری به سایر نقاط بدن اتفاق می‌افتد و بیماری با تظاهراتی در سایر نقاط بدن خود را نشان می‌دهد.

محدودیت در استفاده از روش‌های تشخیصی

استفاده از روش‌های تشخیصی که در افراد معمولی به کار می‌روند، در دوران بارداری کمی دچار محدودیت می‌شود. ماموگرافی در این دوران ارزش تشخیصی زیادی ندارد، زیرا افزایش نسوج و غدد پستانی در زمان بارداری، نمای رادیولوژیک خاصی را ایجاد می‌کند که تفسیر آن مشکل و ارزش آن را محدود می‌سازد. عوارض ماموگرافی برای جنین، در صورتی که پوشش محافظتی خاص به کار برده شود، قابل اغماض خواهد بود و به هر حال استفاده از آن به نظر پزشک بستگی دارد.

سونوگرافی در تفکیک تومورهای توپر از کیست‌ها مفید است و در مواردی که معاینه بالینی مورد تردید بوده، بیمار از درد یا حساسیت پستان شکایت دارد، مفید است. توده‌های پستانی که در زمان بارداری لمس می‌شوند، باید به دقت توسط پزشک بررسی شوند و مورد ارزیابی قرار بگیرند. در مواردی که پزشک مشکوک به سرطان است، ممکن است پس از معاینه اقدام به انجام نمونه‌برداری یا بی‌حسی موضعی کند. انجام نمونه‌برداری سوزنی با سوزن باریک)FNA( ، در تشخیص سرطان پستان در زمان بارداری قطعی نیست و ارزش و اعتبار آن هنوز مورد بحث است.

تصمیم‌گیری در مورد این که توده‌های پستانی در زمان بارداری فقط تحت نظر قرار گرفته شوند، کار آسانی نیست. چراکه با افزایش اندازه پستان و ازدیاد عروق ناشی از بارداری، معاینه بالینی روز‌به‌روز مشکل‌تر می‌شود.

تومور لمس شده ممکن است در معاینات بعدی ناپدید شود، در صورتی که در حال بزرگ‌‌شدن است و به سادگی و لابه‌لای بافت پستان مخفی شده است. به همین علت تاخیر در تشخیص در معاینه بالینی این بیماران به میزان قابل توجهی گزارش شده است.

درمان همراه با بارداری

درمان سرطان پستان در زمان بارداری، به گونه‌ای است که بارداری به سیر خود ادامه دهد. البته در این رابطه، استثنائاتی هم وجود دارد و در هر فرد، باید جداگانه عمل شود. اعمال جراحی با حفظ پستان در 3 ماهه اول و ابتدای 3 ماهه دوم بارداری نباید انجام شوند زیرا پس از این گونه اعمال، حتما باید پرتودرمانی انجام شود و تماس با اشعه برای جنین مضر است. جراحی پستان در زمان بارداری در اغلب اوقات با موفقیت انجام می‌شود و کمترین خطر را برای مادر و جنین، بخصوص در 3 ماهه دوم و سوم دارد. در مقایسه با شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، انجام جراحی کمترین اثرات مضر را در زمان بارداری بر جای می‌گذارد. بنابراین درمان متداول برای سرطان‌های پستان قابل عمل در بارداری، برداشت کامل پستان تحت بیهوشی عمومی است ولی در 3‌‌ماهه دوم و سوم می‌توان پستان را حفظ کرد. پس از بررسی جواب آسیب‌شناسی بیمار، تصمیم‌گیری اختصاصی در مورد انجام شیمی‌درمانی بعد از عمل انجام خواهد شد. بیماران در مراحل پیشرفته بیماری که غیرقابل عمل است، ممکن است قبل از عمل جراحی نیاز به شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی یا هر دو داشته باشند که در این موارد، درمان مطابق نظر و تصمیم تیم پزشکی معالج بیمار صورت می‌گیرد.

سرنوشت بیمار پس از درمان چگونه خواهد بود؟

مطالعات زیادی در ارتباط با این موضوع انجام شده که آیا سرطان پستان در زمان بارداری و شیردهی، خطرناک‌تر است یا نه. نتایج بررسی‌های گذشته، حاکی از این بود که سرطان پستان در دوران بارداری پیشرفته‌تر و مهاجم‌تر است. مطالعات جدیدتر نشان داده‌اند که با در نظر گرفتن تمام شرایط، صرفا حامله بودن بیمار وضعیت بیماری را وخیم‌تر نمی‌کند؛ اگرچه ممکن است زایمان زودتر از موعد و نوزادان کم‌وزن و نارس در این افراد بیشتر دیده شوند که نشانگر محیط نامساعد داخل رحمی است.

بارداری پس از سرطان

با توجه به این که بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان پستان در سنین باروری هستند، یک سوال مهم برای بیماران مطرح می‌شود: «آیا من می‌توانم پس از درمان سرطان پستان، حامله بشوم؟.»

در اوایل سال 1970 میلادی، مطالبی در مورد این موضوع مطرح شد، حاکی از این که خانم‌هایی که 2 سال یا بیشتر بدون شواهد و عوارض از بیماری زندگی کرده‌اند، می‌توانند بدون عوارض جانبی باردار شوند. با وجود این، راجع به این موضوع کاملا با احتیاط و بر اساس شرایط هر بیمار باید تصمیم‌گیری شود. چون اغلب موارد عود طی 2 سال اول پس از پایان درمان اتفاق می‌افتد، توصیه می‌شود که بارداری تا 2 تا 3 سال پس از اتمام درمان به تعویق بیفتد و در صورتی که قصد بارداری وجود دارد، تاموکسیفن باید قطع شود. اگر شواهدی از عود بیماری وجود نداشته باشد، خانم‌هایی که پس از سرطان پستان حامله می‌شوند، باید مانند هر خانم حامله دیگری تحت بررسی شوند.

دکتر آسیه الفت‌بخش
متخصص جراحی عمومی