نقش‌های‌ماندگار

«گلین» در «جنگجوی پیروز»1

بر مبنای ادعایی که فیلم مطرح می‌کند می‌توانیم نتیجه بگیریم که ربط شخصیت «گلین» به اسناد تاریخی هم مثل خود فیلم به همان بی‌ربطی اسناد تاریخی است به تاریخ! حال کیست که بتواند در واقعیت تاریخی این شخصیت تردیدی به خود راه بدهد؟ گلین همسر ناصرالدین‌شاه قاجار است و به قول خودش بهترین سوگلی او و به قول دیگران «ناموس سلطنت» و در نتیجه «ناموس ملت!» اما اگر می‌پنداریم او فقط اسباب عیش شاه مملکت است و خاصیت دیگری ندارد سخت در اشتباهیم. روایت زنانه‌ای که گلین از تاریخ ناصری ایران به ما ارائه می‌دهد به ما ثابت می‌کند که اتفاقاً او و خواهرش «پروین» و حتی تا اندازه‌ای «امینه» پولکی، همین‌ها هستند که در واقع دارند مملکت را اداره می‌کنند. این را گلین همان ابتدا به ما گوشزد می‌کند: «در سال 1272 «مستر مور» وزیر مختار انگلیس از لندن مأموریت یافت که هرات را برای همیشه از ایران جدا کند غافل از این‌که ما زن‌ها دست او را می‌خوانیم و همه نقشه‌های او را نقش بر آب می‌کنیم.»

سیاست مستر مور انگلیسی این است که حواس شاه را به مسائل ناموسی دربارش پرت کند، اما نمی‌داند که نباید زن‌های ایرانی را به هیچ عنوان دست کم بگیرد. اگر انگلیس را مردها اداره می‌کنند به ادعای گلین ایران به دست زن‌هاست که می‌گردد! خود گلین مدعی است: «و بدین ترتیب ما پوزه مستر مور را به خاک مالیدیم.» و بیراه هم نمی‌گوید. گلین اگرچه خیلی ادعا دارد، اما ادعاهایش توخالی هم نیستند. دست‌کم روایت زنانه‌ای که او از تاریخ به ما ارائه می‌دهد این‌طور نشان می‌دهد.

گلین طرفدار امیرکبیر است با این حال اما زیرک‌تر از آن است که سرش را به خاطر این عقیده بر باد بدهد. درست مثل خواهرش پروین. او حتی با همه ادعا و غروری که دارد خوب بلد است در بزنگاه حادثه، قیافه مظلومانه به خود بگیرد و برای شاه چرب‌زبانی کند و بگوید: «بگذار بمیرم. چه باک. زمانه همه چیز را روشن می‌کند. بگذار هرات از چنگ اجنبی بیرون آید ولی گلین بمیرد. بگذار گلین بمیرد تا شوهرش سرافراز باشد.» پس تعجبی ندارد، اگر گلین بعد از اینکه از این معرکه جان سالم به در می‌برد تاریخ را این‌گونه می‌نویسد: «و به این ترتیب ما زن‌ها پیروزی را به دست آوردیم، اما رسم تاریخ این است که سکه پیروزی را به نام مردان بزنند.»

و بالاخره این‌که گلین در نهایت، ماحصل شم سیاسی زنانه خود را در مقابل پولیتیک مستر مور با این نتیجه اخلاقی به ما عرضه می‌کند که: «من به یک نتیجه رسیدم. انگلیسی‌ها برای این‌که پیروز بشوند به دو طایفه نیاز دارند: احمق و خائن. ایران ناصری احمق و خائن کم ندارد. امیدوارم در آینده این‌طور نباشد.» و البته این به طور ضمنی یعنی این‌که احمق‌ها و خائن‌ها هر که باشند زن‌ها نیستند!

پانوشت:

1- محصول 1377 ایران، کارگردان: مجتبی راعی، بازیگران: فاطمه گودرزی، اکبر عبدی