دکتر محمود عزیزی*

اقتباس نمایشی سنگ بنای هویت ملی

داستان‌های دراماتیک بسیاری در ادبیات منظوم و منثور ایران وجود دارد که تاکنون، هنرمندان تئاتر به هر دلیل به آنها بی‌توجه بوده‌اند. دلیل آن هم کاملا مشخص است و برای بیان آن نباید حقیقت را پشت کلام‌های مطنطن پنهان کرد. میان هنرمندان و ادبیات، رابطه صمیمانه‌ای وجود نداشته و ندارد و به همین دلیل، فاصله بسیاری بین آنها به وجود آمده است. این بی‌‌توجهی را می‌توان از چند منظر مورد بررسی قرار داد.

کد خبر: ۲۸۲۵۰۷

یکی از مهم‌ترین راه‌ها برای رفع این آسیب، آشنا کردن دانش‌آموزان از دوران تحصیل در مدرسه با تمامی ‌وجوه ادبیات فارسی است. با این روند خلاقیت و پرورش هنری دانش‌آموزان در مسیر تکامل قرار می‌گیرد و حال اگر آنها در آینده وارد دنیای نویسندگی شوند می‌توانند توانایی‌های بالقوه خود را با ممارست و انجام کارهای عملی به بلوغ برسانند. لازم است در تمام جشنواره‌های برگزار شده در کشور و به بهانه‌های مختلف بخشی نیز به جنبه‌های دراماتیک و اقتباس از آثار ادبی اختصاص دهیم. با نگاه خاص به ادبیات فارسی می‌توانیم جریان بسیار قوی و غیرقابل انکاری در تولید نمایشنامه که یکی از اساسی‌‌ترین آسیب‌های هنر تئاتر در ایران شناخته می‌شود ایجاد کنیم.

در گذشته شاهنامه‌خوانی، پرده‌خوانی و نقالی از سنت‌های ایلات و عشایر ایران بوده است. آنها این اشعار را حفظ نبودند بلکه سینه به سینه آن را از نسلی به نسل بعد انتقال می‌دادند تا سهم خود را در حفظ اشعار ایرانی ادا کرده باشند، اما بین هنرمندان پایتخت‌نشین این انتقال بدرستی شکل نگرفته است. اقتباس از آیین‌ها و آثار ادبی هویت دینی کشور را می‌سازد، اما با بی‌توجهی بخشی از آثار غنی ادبی و نمایش‌های مذهبی خود را فراموش کرده‌ایم. آنقدر در این کار کوتاهی شده است که امروز دیگر هنرمندان ما با ادبیات بیگانه هستند. این در حالی است که نیروی تخیل هنرمند می‌تواند بین او و ادبیات، ارتباطی صمیمی‌ و تعاملی مستقیم به وجود آورد.

بیان این نکته جای تاسف دارد که آثار نویسندگان غربی در قیاس با نویسندگان ایرانی بیشتر مورد شناخت و مقبولیت مخاطبان تئاتر در ایران است. همه این آسیب‌ها و آفت‌هایی که دامن جریان تولید نمایش ایرانی بر اساس داشته‌های غنی ملی، مذهبی، آیینی و فرهنگ ایرانی را گرفته، نتیجه سال‌ها توجه و پافشاری مسوولان، هنرمندان و حتی مخاطبان بر تولید آثار غربی است. سنگ بنای هنر تئاتر در ایران این‌گونه پی‌ریزی شده است. امروز نیز که حلاوت و شیرینی از کف رفته در تولید آثار ایرانی بر اساس ادبیات ملی را هر لحظه که اراده کنیم می‌توانیم زیر زبان هنر ایرانی احساس کنیم، نه مشوقی در این راه وجود دارد و نه حمایت‌کننده‌ای چه از نظر مادی و چه معنوی. در حوزه نمایشنامه‌نویسی بهای درخور شأن و شخصیت نمایشنامه‌نویس به او داده نمی‌شود. شناساندن هنر اقتباس نمایشی از آثار ادبی باید به عنوان یک وظیفه بین متولیان امور نمایش، هنرمندان و دانشجویان در آید و کمک به رشد و گسترش آن، وظیفه همگی دوستداران هنرنمایش در کشور است.