تخریب‌ حمام‌های تاریخی در اصفهان

به گزارش ایسنا، حمام یکی از مهم‌ترین آثاری است که به آن اهمیت داده نمی‌شود و نه‌تنها مورد توجه هیچ نهاد و سازمانی نیست، بلکه آن‌قدر در این سال‌ها به آن بی‌توجهی شده است که به‌راحتی هر صاحب ملکی به خود اجازه‌ می‌دهد، در آن دخل و تصرف کند و آن را خراب یا حتا از آن به‌عنوان زباله‌دانی استفاده کند.

نمونه‌ی این‌گونه تخریب‌ها را می‌توان در اخبار رسانه‌ها یافت و بارزترین مثال آن، حمام خسرو‌آقا در محدوده‌ی شهرداری منطقه‌ی 3 اصفهان است؛ حمامی که در سال 1358 ستون‌ها و فضای داخلی‌اش توسط افرادی ناشناس تخریب شدند و در فروردین‌ 1374، 85 درصد بنای آن توسط عوامل شهرداری از بین رفت. اکنون هم مسؤولان شهرداری پس از تخریب حمام صفوی خسرو‌آقا، در حال اجرای یک شیب راهی در ورودی پارکینگ مجتمع تجاری، کنار بقایای ساختمان این حمام است که باقی‌مانده‌های این بنای تاریخی را از بین می‌برد.

ساخت‌وساز کنار حمام شاه اصفهان در اواخر سال 1386 توسط مسؤولان بانک کنار این حمام در شمال شرقی میدان امام (ره) نمونه‌ی دیگری از بی‌توجهی نسبت به بنایی تاریخی و باارزش در شهر اصفهان است. ساخت‌وسازی که روی گنبد این حمام تاریخی انجام شد، سنگینی ساختمان بانک را روی سقف حمام انداخت.

حمام صفوی شیخ بهایی نمونه‌ی دیگری از بی‌توجهی‌هاست. هرچند از سال 1385 و شاید زودتر از آن، قول و قرارهایی برای بازسازی و جلوگیری از تخریب این حمام که حدود 11 مالک دارد، گذاشته شده بودند، ولی هر سال دریغ از پارسال. این بنا شاید به‌خاطر کمبود اعتبار و شاید فراموش کردن وجود چنین بنایی در بافت تاریخی اصفهان، شرایط مناسبی ندارد.

اردیبهشت‌ماه‌ امسال، آغاز مرمت در این حمام تاریخی سر و صدای زیادی برپا کرد و اهالی و کاسب‌های محله‌ی درباره‌ی مرمت آن با استفاده از کلنگ‌ و ابزارهای دیگر توسط دانشجویان تازه‌کار رشته‌ی مرمت اظهار نگرانی کردند؛ ولی رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اصفهان این قضیه را رد کرد. درحالی‌که اگر کسی همان زمان از کنار این حمام عبور می‌کرد، صدای کلنگی از داخل این اثر معماری متعلق به دوره‌ی صفوی شنیده می‌شد.

یک مدرس دانشگاه در اصفهان درباره‌ وضعیت حمام‌های تاریخی شهر تاریخی اصفهان، به خبرنگار ایسنا گفت: در سال‌های اخیر، روند تخریب حمام‌های تاریخی شهر اصفهان دامنه‌دار بوده است، به‌گونه‌ای که مانند یک غده‌ی سرطانی همین‌طور سر باز می‌کنند و این بناهای تاریخی یکی پس از دیگری خراب می‌شوند.

علیرضا جعفری‌زند ادامه داد: حمام‌های قرارگرفته در بافت تاریخی اصفهان، با وجود این‌که نوسازی شده‌اند، ولی حمام‌هایی قدیمی هستند.

وی با اشاره به وجود حمامی در پشت مسجد امام (ره) اصفهان، گفت: حمام نظافت یک حمام قدیمی نوسازی‌شده متعلق به دوره‌ی قاجار است که حدود 5/1سال پیش در آن یک بازسازی کامل انجام شد؛ ولی متأسفانه مالک یا مالکان این حمام، با بی‌توجهی نسبت به آن درحال خراب کردن این حمام تاریخی هستند.

او حمام خسرو‌آقا را نمونه‌ی دیگری از حمام‌های تخریب‌شده در سال‌های اخیر در اصفهان دانست و بیان کرد: با تخریب بخش‌هایی از این حمام در دوره‌ی پهلوی، این بنا به مرور ارزش‌های خود را از دست داد، ولی کف و ستون‌های آن هم‌چنان پابرجا بودند و می‌شد، دوباره آن را بازسازی کرد؛ اما متأسفانه شهرداری راه راحت را با طرحی که برای آن محوطه داد، انتخاب کرد، این طبیعی است که فکر کنند، این حمام یک غده‌ی چرکی است که باید برداشته شود.

این کارشناس حوزه‌ی میراث فرهنگی اظهار داشت: از حدود 10سال پیش تا کنون، تقریبا چهار حمام تاریخی در اصفهان تخریب شده‌اند؛ یک حمام در چهارباغ پایین بود که محوطه‌ی آن به پارکینگ تبدیل شد. بنای دیگر حمام صفوی در مسجد سید و درست پشت ورزشگاه تختی اصفهان بود. هم‌چنین حمام لنبان از جمله‌ی حمام‌های تاریخی تخریب‌شده در این سال‌هاست.

جعفری‌زند توضیح داد: هریک از محله‌های اصفهان برای خود یک حمام جداگانه‌ داشتند که متأسفانه یکی پس از دیگری بدون دلیل تخریب شدند. اکنون فقط حمام‌هایی در امان مانده‌اند که در بافت بازار قرار دارند، وگرنه حمام‌های خارج از محوطه‌ی بازار یکی پس از دیگری تخریب شده‌اند، حتا در بافت‌های تاریخی مانند جوباره و دیگر بافت‌های اصفهان، آثاری خراب شده‌اند.

او با اشاره به تخریب حمام صفوی قاضی در کنار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اصفهان در محله‌ی شهشهان، بیان کرد: این حمام تا چند سال پیش، کاربری داشت، ولی اکنون بخش مردانه‌اش خراب شده است.

جعفری‌زند با اشاره به وضعیت حمام شاه در بازار اصفهان، اظهار داشت: با بازسازی این حمام در نگاه نخست یک حمام جدید به نظر می‌رسید که همه‌ی دیوار‌ها و بافت تاریخی را در خود داشت و با انجام عملیات نوسازی در این حمام، اصالت خود را پیدا کرده بود و تا چند سال پیش نیز از آن استفاده می‌شد.

وی گفت: با توجه به این‌که در سراسر دنیا، کشورهای تاریخی حمام‌های قدیمی را برای بازدید گردشگران به‌شکل اولیه بازسازی و احیا کرده‌اند و حتا آن‌ها را به‌عنوان پدیده‌های فرهنگی معرفی می‌کنند، این قضیه، اصالت نظافت و بهداشت را نشان می‌دهد که چقدر در طول تاریخ به آن اهمیت داده می‌شود.

به اعتقاد او، اهمیت دادن به این نکته در ایران، آموزه‌های دینی ایرانیان و پایبندی مردم را به سنت‌ها و باور‌های دینی‌شان در زمان‌های پیشین نشان می‌دهد. ما با توجه کردن به این قضیه، به دنیا نشان می‌دهیم، کسانی هستیم که به مسائل بهداشتی اهمیت می‌دهیم، نه این‌که آثار آن‌ها را تخریب کنیم.

این باستان‌شناس با اشاره به احیای حمام علی‌قلی‌آقا در اصفهان و تبدیل کردن آن به موزه‌ی مردم‌شناسی در سال‌های گذشته، تأکید کرد: احیای این حمام صفوی سبب ایجاد جاذبه‌ای گردشگری در اصفهان شد و این به معنای انجام یک کار خوب در این زمینه است. پس چه بهتر که ما به جای تخریب آثار، در این راستا حرکت کنیم که ضمن تقویت باور‌های مذهبی در ایران، با تغییر کاربری این بناها، آن‌ها را به مکان‌هایی برای جذب گردشگر و سود‌دهی تبدیل کنیم.