لزوم انتخاب روش مناسب برای درمان سرطان

سال‌های طولانی است که از شیمی‌درمانی برای درمان نسبی بیماران مبتلا به تومورهای سرطانی استفاده می‌شود اما در کنار آن تلاش شده است تا کیفیت این تکنیک درمانی افزایش پیدا کند، حال آن که به جز آن تقریبا هیچ شیوه موثر درمانی دیگری برای این بیماری وجود نداشته است. دکتر مایکل همان استادیار زیست‌شناسی در دانشگاهMIT به همراه گروهی از محققان این دانشگاه مطالعات گسترده‌ای را درخصوص تاثیرگذاری هرچه بهتر شیمی‌درمانی بر از میان بردن سلول‌های سرطانی داشته که در گفتگوی اینترنتی با خبرنگار سیب به تشریح آنها پرداخته است.

هدف اصلی از انجام این مطالعه چه چیزی بوده است و آیا به آن دست یافته‌اید؟

ما فکر می‌کنیم این مطالعه و سایر تحقیقاتی از این دست می‌تواند به محققان در پیش‌بینی ضریب تاثیرگذاری شیوه‌های مختلف شیمی‌درمانی بر تومورهای سرطانی کمک زیادی کند. نکته مهم این است که ما می‌توانیم با استفاده از نتایج این مطالعه به سراغ تک‌تک تومورهای سرطانی رفته و با توجه به ساختار و ویژگی هریک از آنها، تکنیک خاصی از شیمی‌درمانی را به کار بگیریم. مشکل اصلی‌ای که هم‌اکنون درخصوص شیمی‌درمانی و کمک به بیماران سرطانی وجود دارد، نبود اطلاعات کافی درباره درخصوص شیوه خاص انجام شیمی‌درمانی در قبال نوع خاصی از تومورهای سرطانی است.

فکر می‌کنید چه موقع می‌توان از نتایج این مطالعه استفاده کرد؟

پاسخ کاملا روشن است. در حقیقت ما فناوری خاصی ارائه نکرده‌ایم که برای آزمایش و استفاده از آن به گذشت زمان و انجام بررسی‌های آزمایشگاهی نیاز داشته باشیم. در حقیقت ما نشان داده‌ایم که از روش خاصی از شیمی‌درمانی می‌توانیم گونه‌های مختلفی از تومورهای سرطانی را نابود کنیم. حالا چرا باید چند سال منتظر بمانیم، این کار اصلا ضرورتی ندارد. از هم‌اکنون می‌توان از این مطالعه و نتایج آن برای کمک به بیماران سرطانی استفاده کرد.

این‌گونه به نظر می‌رسد که با استفاده از تحقیقاتی از این دست، بهره‌گیری از تکنیک‌های دارویی نیز هدفمندتر از گذشته می‌شود؟

دقیقا این‌گونه است. شیمی‌درمانی همواره در کنار استفاده از داروهای مختلف و مکمل موثر بوده است. گروه‌های مختلفی در گوشه و کنار جهان کار روی تولید داروهای مختلف و مکمل تکنیک‌های گوناگون شیمی‌درمانی را آغاز کرده‌اند و فکر می‌کنیم با استفاده از نتایج این مطالعه تولید چنین داروهایی نیز هدفمندتر شود. نکته مهم این است که درمان سلول‌های سرطانی به دلیل انجام جهش‌های ژنتیکی که در ساختار آنها روی می‌دهد همواره فرآیند پیچیده‌ای بوده است اما در آینده داروهای مناسبی تولید خواهند شد که دقیقا مبتنی بر همین جهش‌ها خواهند بود. اگر نگاهی به بیش از یک دهه تحقیقات سرطان‌شناسی و داده‌های ژنتیکی به دست آمده درخصوص آنها داشته باشیم متوجه می‌شویم که حجم این اطلاعات قابل توجه هستند. اما مساله این است که این دستاوردها راهی به کلینیک‌های درمانی پیدا نکرده و در نتیجه هدف از پیش تعیین‌شده برای آنها ناتمام باقی می‌ماند.

فرآیند مطالعاتی شما در این پروژه به چه ترتیب بوده است؟

ما طی سال‌های گذشته روی دو نوع پروتئینی متمرکز شده‌ایم که غالبا در شکل‌گیری و توسعه بافت‌ها و تومورهای سرطانی حضور دارند. این پروتئین‌ها 53P وATM نام دارند. در گذشته بررسی‌های زیادی روی این ژن‌ها انجام شده است اما چگونگی عملکرد آنها در بافت‌های سرطانی و نقش‌شان در افزایش وخامت اوضاع بیمار چندان مورد بررسی و مطالعه دقیق قرار نگرفته بود. ما دریافته‌ایم که پروتئین یا همان ژن 53P در نقش یک ناظر اصلی بر ژنوم سلول ظاهر می‌شود که در قالب ماموریت خود سیستم ترمیم سلولی را در زمانی که DNA آسیب می‌بیند فعال می‌کند. تحقیقات نشان داده‌اند در صورتی که این آسیب قابل توجه بوده و نتوان کاری برای ترمیم بنیادین آن انجام داد باید شاهد مرگ تدریجی آن سلول و در نتیجه مرگ بیمار بود. از سوی دیگر ژنATM نیز به نوعی نقش تنظیم‌کننده فعالیت ژن 53P را دارد. جهش‌های ژنتیکی که در این دو ژن صورت می‌گیرد در نوع خود قابل توجه هستند. در گذشته تلاش زیادی برای تعیین و تشخیص رابطه میان جهش‌های ژنتیکی در این ژن‌ها شده است و حتی مطالعاتی نیز روی تاثیرگذاری عوامل شیمی‌درمانی برDNA آسیب‌دیده انجام شده است که هیچگاه با نتایج روشنی همراه نبوده‌اند. کار اصلی ما در این پروژه ارائه نتایج قطعی و روشن در این خصوص بوده است.

و حالا فکر می‌کنید که با استفاده از این مطالعه و مطالعات مشابه می‌توان شیمی‌درمانی را به عنوان تکنیکی قطعی‌تر در نظر گرفت؟

مهم این است که ما این ارتباط را به خوبی درک کنیم. بدون شک با استفاده از این اطلاعات می‌توان تکنیک‌های شیمی‌درمانی مناسب را بر مبنای وضعیت 53 P وATM  را انتخاب کرد. ما در این بررسی به این نتیجه رسیده‌ایم که باید به اهمیت مطالعه ژن‌ها در قالب یک پیکره به هم پیوسته توجه ویژه‌ای داشت و نباید استراتژی بر مبنای زیر نظر داشتن تک‌تک ژن‌ها و جهش‌های آنها اتخاذ کرد.

در این پروژه، همکاری با سایر محققان بین‌المللی نیز داشته‌اید؟

بدون شک اساس موفقیت هر پروژه علمی ازجمله مطالعات کاربردی از این دست همکاری با سایر گروه‌های تحقیقاتی از کشورهای مختلف جهان است. در این پروژه نیز ما با محققانی از دانشگاه‌های فنلاند، سوئد و دانمارک و آمریکا همکاری نزدیکی داشته‌ایم. البته ما در نظر داریم تا این پروژه مطالعاتی را در سال‌های آینده و با تمرکز بر ساختار سلول‌ها و بافت‌های سرطانی توسعه دهیم که بدون شک در آن صورت با محققان دیگری از سایر کشورهای جهان و ازجمله محققان منطقه خاورمیانه همکاری نزدیکی خواهیم داشت.

و حرف آخر؟

تحقیقات اخیر و یافته‌هایی که در مراکز تحقیقاتی و سرطان‌شناسی دنیا انجام شده نشان می‌دهند که سرطان را می‌توان به مراتب راحت‌تر از گذشته درمان کرد، اما باید به این نکته توجه کرد که چگونه از شیوه‌های درمانی موجود بهترین استفاده را کرد. در حال حاضر شیمی‌درمانی با توجه به پیشرفت‌های صورت گرفته در این عرصه، روش مناسب و موثری در مقابله با سرطان است.

دکتر مایکل همان در یک نگاه

دکتر مایکل همان در دانشگاهMIT به عنوان یک محقق برجسته در زمینه زیست‌شناسی سلولی فعالیت داشته و به تدریس این رشته نیز مشغول است. وی در سال‌های گذشته به بررسی تومورهای سرطانی و فاکتورهای موثر در زمینه رشد و تکثیر آنها پرداخته و روی مبحث مهمی موسوم به تاثیر تکنیک‌های متنوع شیمی‌درمانی بر ساختار بافت‌های سرطانی پرداخته است. وی مدرک دکتری خود را از دانشگاه جان هاپکینز اخذ کرده است.

مهدی پیرگزی