مدرسه ما به روایت شبکه 2

در این اثر تلویزیونی که روی آنتن شبکه 2 سیما قرار دارد، در هر قسمت با موضوع و مضامینی روبه‌رو می‌گردیم که غالبا نمایشگر آسیب‌شناسی رفتارهایی‌اند که با آموزش و پرورش ارتباط پیدا می‌کنند.

نگاهی گذرا به برنامه‌های تلویزیونی این‌گونه می‌نمایاند که با همه بزرگی و موقعیت نظام تعلیم و تربیت، این رسانه برخورد و پرداخت درخوری پیرامون این مقوله از نظر کمی و کیفی نداشته است. در این زمینه شاید یکی از شناخته‌شده‌ترین آنها سیمای مدرسه با یک سابقه طولانی است که با ساختاری ترکیبی، نگرشی کلی به این مساله دارد.

«مدرسه ما» در قالب مجموعه داستانی نسبتا طولانی، برخی از مشکلات و مسائل پیرامونی آموزش و پرورش را بازکاوی می‌کند. این تلاش، به همین علت تجربه متفاوت و ارزشمندی است. در داستان‌های آن با دانش‌آموزان، خانواده و مدرسه‌ای با مدیر و معلمانش، مواجه می‌شویم و در این میان، هر بار به یکی از آنها پرداخته می‌شود.

مجموعه «مدرسه ما» در بیان ویژگی‌های مثبت و منفی آموزش و پرورش تلاشی از خود نشان نمی‌دهد. در صورتیکه بیشترین مسائل و تنگناها در آن وزارتخانه در ارتباط با سیاستگذاری، شیوه عمل مدیران و یا تدریس معلمان و منابع مکتوب آموزشی است این مجموعه به مضامینی می‌پردازد که با کنش و واکنش‌های دانش‌آموزان و یا خانواده‌های آنها، مفهوم و نمود می‌یابند. به سخنی دیگر، این مجموعه به آن بخش از حوزه‌های رفتاری توجه دارد که اگرچه بیانگر کاستی‌های نظام تعلیم و تربیت کشورمان نیستند، اما فرهنگ‌سازی درباره آنها و ترجیح آن ارزش‌ها، خواهد توانست اهداف آموزش و پرورش را سریع‌تر محقق گرداند. نکته‌ای که باید در این میان مورد اشاره قرار داد آن است که پرداختن به همان اعمال مرتبط با آموزش و پرورش، براساس پیش‌فرض‌های فلسفی و علمی تعریف ‌شده و مشخصی انجام نمی‌پذیرد.

«مدرسه ما»‌ با این انگیزه‌ سامان گرفته که با کودک و نوجوان همراه باشد. مضمون یکی از داستان‌ها درباره فشار والدین روی فرزندان دانش‌آموزان‌شان برای گرفتن نمره ممتاز و پیامدهای منفی آن بود. این وضعیت، هم دانش‌آموز و هم پدر وی را دچار انحرافات رفتاری و مشکلاتی می‌کند. در این اوضاع و احوال، دخالت و راهنمایی یکی از معلمان، هر دو را نسبت به اعمال اشتباهشان آگاه می‌گرداند. در قسمتی دیگر، تقدیر و بزرگداشت بابای مدرسه را به هنگام فرارسیدن بازنشستگی‌اش از طرف دانش‌آموزان و با حمایت و پشتیبانی اولیای مدرسه می‌بینیم. در جایی داستان، حول تقدیر از معلمان شکل می‌گیرد و در بستر آن شکل و شیوه‌ای مقبول از چگونگی بزرگداشت تلاش‌ آنان و همچنین مدیران و دیگر اداره‌کنندگان مدرسه بازنمایی و ترویج می‌شود.

موضوع و مضامین قسمت‌های دیگر مجموعه هم بیانگر آن است که از جهت محتوایی، رویکرد این اثر بیش از آن که درباره تعلیم و یا مسائل آموزش باشد، پیرامون اصول‌ تربیتی و پرورشی است. اگر آموزش به اندیشه و ذهن می‌پردازد، پرورش بالندگی اخلاق و تزکیه درون از ناپاکی‌ها و ارزش‌های نفسانی و شیطانی را هدف قرار می‌دهد. فیلسوفان و عارفان، تربیت و پرورش را از ‌آن رو مقدم بر آموزش و تعلیم دانسته‌اند که توجه عملی به این اصل، به زلالی باطن کمک می‌کند و از این رهگذر هم امکان شتاب و سرعت وسیع‌تر در یادگیری فراهم می‌گردد و نیز آموزش‌های کسب شده در مسیر هدف مقدس انسانی و اخلاقی قرار خواهد گرفت. با فرارسیدن تابستان و تعطیلی مدارس، «مدرسه ما» بهانه‌ای شده تا با انعکاس این مضامین و اتخاذ چنین رویکردی، زمینه‌های خودسازی و طهارت درونی دانش‌آموزان را در فضای مدرسه و علم‌آموزی عمق و گستردگی بیشتری دهد.

«مدرسه ما» از این زاویه با همه ارزشی که دارد زمانی راهگشا و پرفایده‌تر خواهد بود که انتخاب موضوعاتش به روزتر و پرداختن به آنها مناسب با ظرفیت فکری و حسی مخاطبان، عمیق‌تر باشد.

بالا رفتن آگاهی کودکان و نوجوانان و بخصوص نوجوانان، آزادی عمل و اندیشه‌ای که آنها اکنون دارند و امکان ارتباط ساده با منابع ارتباط اطلاعاتی گوناگون مثل موبایل، اینترنت و ماهواره انواع CD و یا DVD، به‌وجود آورنده رفتار و تفکراتی در میان آنها گشته که در گذشته کمتر مشاهده می‌شد.

روایت‌ها با ‌آن که انسجام نسبتا مطلوبی را از نظر ساختار و روابط شخصیت‌ها و پیشبرد وقایع نشان می‌دهند، اما در برخی قسمت‌ها، از بعضی جنبه‌ها مبهم و سوال آفرینند. مثلا در مورد داستان با مضمون فشار پدر خانواده به فرزندش برای گرفتن نمره ممتاز، مقدمه‌چینی و نقاط عطف دیگر داستان به صورتی است که علت اصلی خطای فرزند برای دروغ گفتن و مدرک‌سازی مبنی بر ممتاز شدن وی، رفتارهای دیکتاتورانه پدر بوده است. چنین درونمایه‌ای را نمی‌توان به‌گونه‌ای شفاف روایتی درباره کودک و نوجوان قلمداد کرد، بلکه باید داستانی دانست با مخاطب بزرگسال برای آن که آنها بدانند در رویارویی با مسائل آموزش و پرورش فرزندان‌شان چگونه باید عمل کنند.

در فضایی که ترسیم کردیم تولیداتی همچون «مدرسه ما» مسوولیت سنگینی را برعهده دارند. طرح موضوع‌های عینی همراه با نگرش و پرداخت بکر و علمی‌تر به آنها جایگاه روشنگرانه و موثرتری خواهد‌‌بخشید.

محمدرضا کریمی