فناوری اطلاعات تنها راهورود به عصر اطلاعات

هر یک از این دوره‌ها ویزگی‌های خاص خود را دارند. برای مثال برای آنکه کشوری از عصر کشاورزی به دوره صنعتی ارتقا یابد، لازم است از جنبه‌های گوناگونی به پیشرفت‌هایی دست یابد. برای نمونه تولید پولاد باید به درحد خاص برسد، طول راه‌های ارتباطی و راه‌آهن باید نسبت به وسعت کشور از حدی بیشتر شود، تولید انرژی الکتریکی باید نیازها را پاسخ دهد، تعداد نیروی متخصص و تحصیل‌کرده نسبت به جمعیت کل کشور، مرزی را درنوردد، بهداشت و درمان به درجه مقبولیت خاصی برسد و بسیاری پارامترهای دیگر که تعداد آنها را تا 60 مورد اصلی برشمرده‌اند و در کنار اینها، آن کشور نباید برخی ویژگی‌های منفی را داشته باشد. برای مثال فلج اطفال و برخی بیماری‌های قابل پیشگیری کمتر از حدی معیار باشد، نرخ صادرات صنعتی، مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌ها، به‌کارگیری روش‌های سنتی در بخش کشاورزی و صنایع سبک هم کمتر از میزانی خاص قرارکیرد.

ارتقا از دوره صنعتی به فراصنعتی نیز ویژگی‌ها و پارامترهایی دارد، مانند: انرژی اتمی بومی‌سازی شود، کشور به فناوری ساخت ماهواره و ملحقات آن دست یافته باشد، اتوماسیون اداری در سطح کشور نهادینه شده باشد و بزه اجتماعی کمتر از حدی خاص نسبت به جمعیت باشد، ضریب نفوذ تجهیزات مخابراتی در جامعه مرزی را گذرانیده باشد، آلودگی‌های زیست‌محیطی به حداقل برسد، نرخ خروج افراد تحصیل‌کرده از کشور کمتر از نرخ ورود باشد، طراحی و ساخت تجهیزات الکترونیکی (که یکی از موارد بارز آن ساخت ابررایانه است) در کشور بومی و نهادینه شده باشد و انبوهی دیگر از بایدها و نبایدها که آن کشور باید به آنها دست یابد یا آنها را از خود بزداید.

بیشتر ویژگی‌های عصر پردازش اطلاعات (یا به اختصار عصر اطلاعات) همان‌گونه که از نامش پیداست، با اطلاعات و پردازش آن مرتبط است که در مجموع آنها را دانش فناوری اطلاعات و در حالت پیشرفته‌تر مهندسی اطلاعات5‌ ‌می‌نامند.

یک اصطلاح جهانی هم برای کشورهایی که در گذار از عصر کشاورزی به صنعتی قرار دارند، وجود دارد: کشورهای عقب‌مانده! یا در حالت محترمانه، کشورهای رو به توسعه6. و نیز کشورهایی که نمی‌توانند به عصر پردازش اطلاعات دست یابند را مانده در پشت «شکاف دیجیتالی7» می‌خوانند.

هر کشور، علی‌القاعده، می‌بایست دوره پیشین را طی کرده باشد و پارامترهای آن را برآورد تا به دوره بالاتر دست یابد. از اینرو برخی از کشورها تکلیفشان روشن است که در چه دوره‌ای به‌سر می‌برند، اما کشورهایی مانند هند و به‌ویژه ایران از هر دوره جنبه‌ای را به‌دست آورده‌اند، اما از آنجا که هنوز بخش‌هایی از کشور در دوره کشاورزی به‌سر می‌برند، این کشورها را »رو به توسعه« برمی‌شمرند.

برای مثال در کشور ما عده زیادی از مردم هنوز به‌روش‌های سنتی به کشاورزی یا حرفه‌هایی مانند آهنگری، نجاری، کفاشی و ... می‌پردازند و بهداشت و درمان هنوز به حدی نرسیده که برخی از ساده‌ترین بیماری‌ها (مانند بیماری‌های انگلی) کنترل شود و در آلودگی محیط‌زیست و حتی از بین بردن آن در حال رقابت برای کسب مقام نخست جهان هستیم. در عین حال ماهواره‌ها به‌فضا پرتاب می‌شوند، نیروگاه اتمی در حال ساخت است، ابررایانه‌ها ساخته می‌شوند، جراحی‌های فوق تخصصی و حتی زیبایی امری رایج‌اند، دانش‌پژوهان در المپیادها و مسابقات علمی تخصصی جهانی جزو بهترین‌ها به‌شمار می‌آیند و ...

همان‌گونه که پیشتر گفتیم، برای دستیابی به دوره بالاتر باید نخست پیش‌نیازهای دوره قبلی را برآورده ساخت، اما بسیاری از اندیشمندان بر این باورند که فناوری اطلاعات فرصتی طلایی را برای کشورهایی که عصر صنعتی و فراصنعتی را به‌طور کامل نپیموده بودند، فراهم آورد که با جهشی بزرگ، برخی از عقب‌ماندگی‌های خود را پوشش دهند.

برای نمونه در کشورهایی که در سیستم‌های اداری‌شان گذار از روش‌های سنتی و دستی به اتوماسیون اداری به‌طور کامل اجرا نشده بود، پیدایش فناوری‌های الکترونیکی (مانند تجارت الکترونیکی و بانکداری الکترونیکی) آنها را بی‌نیاز از اجرای کامل اتوماسیون ساخت. البته این فرصتی جهانی بود و هنوز هم هست و کشورهای مختلف بنا بر تشخیص راهبردی مسوولان و توانایی‌های فنی خود به درجاتی از الکترونیکی شدن دست یافته‌اند.

در بالا از ویژگی‌های عصر پردازش اطلاعات حرفی نزدیم، زیرا گام نخست آن ابزاری ساده است که ما هنوز هم در برآوردن آن مشکل داریم و آن چیزی نیست جز بستر یا زیرساخت مخابراتی8‌ ‌که با چند فاکتور ساده سنجیده می‌شود: ضریب نفوذ در جامعه و پهنای باند مخابراتی.

با آنکه ایرانیان به‌دلیل فرهنگ کهن خود، که همواره کسب دانش را ارج می‌نهاده، پذیرای علوم نوین و خواهان استفاده از مظاهر الکترونیکی هستند، اما متاسفانه پایین بودن پهنای باند مخابراتی، مانع ارتقای ضریب نفوذ آن در کشور شده است. در کشور ما دستیابی به اینترنت با سرعت 56 کیلوبیت‌برثانیه که مورد استفاده به‌صورت شماره‌گیر9‌ ‌است و در جهان منسوخ شده، به دشواری صورت می‌گیرد؛ در حالی که در کشورهای هم‌رده و حتی پایین‌تر از سطوح فناوری ما (مانند امارات متحده و ترکیه) دستیابی به اینترنت با سرعت تا 2 مگابیت‌برثانیه رایگان است و در پارک‌ها و خیابان‌ها در دسترس قرار می‌گیرد.

پهنای باند مخابراتی و دستیابی ایمن به اطلاعات، نخستین گام استفاده از فناوری‌های نوین (دیگر چندان هم نمی‌توان بر نوین بودنشان تکیه کرد) الکترونیکی است. هنگامی که ما روش‌های الکترونیکی را به‌طور گسترده در کشور به‌کار بریم، هزینه‌های زندگی، جرایم اجتماعی، ترافیک درون شهری و برون‌شهری، آلودگی‌های زیست‌محیطی و بسیاری دیگر از جنبه‌های منفی کاهش می‌یابند و در عوض رضایتمندی اجتماعی، درآمدها، طول عمر وانبوهی از نکات مثبت زندگی افزایش می‌یابند.

امید که هرچه سریع‌تر دسترسی ایمن و با پهنای باند بالا به بسترهای مخابراتی الکترونیکی فراهم گردد.

پی‌نوشت‌ها

Agriculture age .1 ‌

 Industrial age.2‌

 Post industrial age3‌

 Information processing.4‌

Information engineering.5‌

 Developing country.6‌

 Digital divide.7‌

 Communication infrastructure.8‌

 Dial-up.9