دریغ از یک اتوبوس بلیتی

وقتی نزدیک‌تر می‌شوید، انبوه مسافران معترض را در ایستگاه می‌بینید که با صدای بلند می‌گویند «سوار نشوید تا مجبور شوند دوباره همان اتوبوس‌های بلیتی را به این خط برگردانند.» اعتراض مسافران در حالی ادامه دارد که تا چشم کار می‌کند، چند اتوبوس بعدی هم ریالی است و با این اوصاف، شما هم مانند خیلی از مسافرانی که دیرشان شده، بناچار بلیت 20 تومانی خود را در جیبتان می‌گذارید و از سر ناچاری، مسیری را که هر روز با 20 تومان طی می‌کردید از امروز با 150 تومان طی می‌کنید. چرا ؟ چون شما محکوم هستید به اتوبوس سواری آن هم از نوع ریالی و خصوصی‌اش!

4 سال پیش که طرح اتوبوس‌های ریالی در پایتخت اجرا شد، مسافران را تا حدودی امیدوار کرد که شاید اتوبوس‌های خصوصی بتوانند شیوه‌ای متفاوت از ارتقای کیفیت در سیستم حمل و نقل عمومی در سطح شهر را به نمایش بگذارند، اگرچه شرکت اتوبوسرانی در ابتدای راه‌اندازی طرح اتوبوس‌های بلیتی با به‌کارگیری اتوبوس‌های نو با امکاناتی همچون کولر و بخاری، پرده‌های رنگی روی شیشه‌ها، پخش موسیقی و اخبار برای مسافران و قراردادن سطل‌های کوچک زباله در کنار هر صندلی برای مسافرانی که تا پیش از این، سوار شدن به اتوبوس‌های فرسوده و قدیمی و بدون هیچ نوع امکاناتی را تجربه می‌کردند، اتفاقی مهم و تحول بزرگی در ناوگان اتوبوسرانی به نظر می‌رسید، اما به تدریج رویای سوار شدن به اتوبوس‌های خصوصی «با کیفیتی متفاوت» برای مسافران دیری نپایید.چراکه امروز با گذشت 4‌سال، دیگر از پهن کردن قالیچه و فرش‌های کوچک زیر پای مسافران، روشن کردن کولر در فصل تابستان، نظافت روزمره و نصب سطل‌های کوچک زباله در کنار صندلی‌ها و حتی روشن کردن رادیو در اتوبوس‌های خصوصی، خبری نیست و صرفه اقتصادی ندارد.

این بار جنوب شهر

اگر تا پیش از این، اتوبوس‌های شیک ریالی شهرمان تنها در مناطق مرکزی و شمالی شهر تهران خود نمایی می‌کردند اما این روزها با توجه به سیاست شرکت اتوبوسرانی تهران در جهت توسعه اتوبوس‌های خصوصی شهر پای این اتوبوس‌ها به مناطق جنوبی و در میان اقشار با درآمد متوسط و کم‌درآمد نیز باز شده و این در حالی است که صف‌های طولانی مسافران در ایستگاه‌های اتوبوس که حاضر به سوار شدن به اتوبوس‌های ریالی نیستند، بیانگر این قضیه است که اتوبوس‌های ریالی دست‌کم در این مناطق با استقبال عمومی مواجه نشده و اگر در مواردی هم مسافران سوار بر این اتوبوس‌ها می‌شوند نه از سر رضایت، که از سر ناچاری است.

روزهای تعطیل و تجارت داغ اتوبوس‌های پولی

15 دقیقه‌ای است که مسافران در ایستگاه به انتظار اتوبوس ایستاده‌اند، اما از اتوبوس خبری نیست. مسافران کلافه‌اند. ناگهان سروکله اتوبوسی از دور پیدا می‌شود. مسافران بلیت به دست آماده‌اند هرچه زودتر بلیتشان را تحویل راننده بدهند تا شاید شانسی برای نشستن روی صندلی پیدا کنند. اما مثل این‌که تلاش زیادی لازم نیست. اتوبوس ریالی که در ایستگاه توقف می‌کند تا سقف، مسافر سوار کرده است. از آن جمعیت داخل ایستگاه تعداد انگشت‌شماری به زحمت سوار اتوبوس می‌شوند. بیشتر مسافران بلیت به دست از سوار شدن امتناع می‌کنند و همچنان به انتظار آمدن اتوبوس بلیتی می‌مانند.

یکی از مسافران با لحنی عصبانی خطاب به دیگری می‌گوید: دیگر شورش را درآورده‌اند. 20‌دقیقه است که اینجا منتظریم. دریغ از یک اتوبوس بلیتی. وقتی هم که اتوبوس می‌فرستند از نوع ریالی است تا مسافرانی مانند من که از انتظار طولانی در ایستگاه، کلافه و عصبی شده‌اند، بناچار سوار شدن به اتوبوس‌های پولی را به انتظار بیهوده در ایستگاه ترجیح دهند.

یکی از موارد گلایه مسافران، نحوه خدمات‌رسانی اتوبوسرانی در روزهای تعطیل است. فاصله زمانی طولانی تا رسیدن اتوبوس به ایستگاه، یکی از این موارد است که با راه اندازی اتوبوس‌های ریالی ابعاد دیگری به خود گرفته است؛ به طوری‌که حالا دیگر مسافران معترضند چرا در روزهای تعطیل بیشترین تعداد اتوبوس‌هایی که به ایستگاه‌ها اعزام می‌شوند، اتوبوس‌های ریالی هستند و شاید به همین دلیل بتوان روزهای تعطیل را روز داغ بودن بازار کار و کاسبی اتوبوس‌های ریالی نامید.

معاونت نظارت شورا بررسی می‌کند

رئیس کمیسیون اجتماعی شورای شهر تهران در گفتگو با «جام‌جم» در پاسخ به این پرسش که چرا شورای شهر شرکت اتوبوسرانی را موظف به نظارت بیشتر بر نحوه خدمات‌دهی اتوبوس‌های ریالی به مسافران نمی‌کند، با اشاره به این‌که از ابتدای پروژه راه‌اندازی اتوبوس‌های خصوصی، فعالیت این اتوبوس‌ها با طرح مباحثی از جمله بالا بودن نرخ کرایه و کاهش تعداد اتوبوس‌های بلیتی با مقاومت‌هایی در جامعه مواجه شد که این اعتراض‌ها و مقاومت‌ها همچنان ادامه دارد، می‌گوید: برخی شهروندان معتقدند راه‌اندازی اتوبوس‌های خصوصی از یک‌سو موجب کمرنگ شدن سطح خدمات‌دهی اتوبوس‌های بلیتی شده و از سوی دیگر، اتوبوس‌های ریالی نیز نتوانسته‌اند در خدمات‌دهی خود به نحو مطلوب عمل کنند که البته بخشی از مسائل مطرح شده می‌تواند به عنوان مشکلات و نواقص موجود در فعالیت ناوگان اتوبوس‌های خصوصی مطرح باشد و ما نیز وجود برخی نواقص در نحوه خدمات‌دهی ناوگان حمل‌ونقل عمومی در بخش اتوبوسرانی و تاکسیرانی را رد نمی‌کنیم.

مرتضی طلایی در حالی که هرگونه اظهارنظری درباره کیفیت خدمات‌دهی اتوبوس‌های ریالی به شهروندان را منوط به بررسی دقیق‌تر می‌داند، تاکید می‌کند: به منظور رسیدگی به مشکلات و گلایه‌های مطرح شده از سوی شهروندان حتما بحث اعزام بازرس به برخی از خطوط اتوبوس‌های ریالی به جهت بررسی کیفیت خدمات‌دهی این اتوبوس‌ها در دستور کار معاونت نظارت شورای شهر تهران قرار خواهد گرفت.

وی در عین حال با تاکید بر این‌که تمام کولرهای اتوبوس‌های ریالی باید برای کرایه‌ای که اخذ می‌شود، روشن بماند، معتقد است: اتوبوس‌های ریالی سرویس‌های خصوصی هستند، نه عمومی، به همین دلیل باید به کیفیت آنها توجه روزافزون شود تا سوار شدن مسافران به این اتوبوس‌ها از سر اجبار و ناچاری نباشد.

تلاش‌های خبرنگار ما برای گفتگو با بیژنی، مدیرعامل شرکت اتوبوسرانی تهران برای گرفتن پاسخ بسیاری از پرسش‌هایی که درخصوص عملکرد ناوگان اتوبوس‌های ریالی در حمل و نقل عمومی مطرح است، بی‌نتیجه ماند و در نهایت به اجبار، این گزارش بدون اظهارنظری از سوی مسوولان شرکت اتوبوسرانی بسته شد؛ اما با این حال مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه، چندی پیش در اظهارنظری عنوان کرده بود شرکت واحد در زمینه گسترش اتوبوس‌های ریالی مطابق با ضوابط و قوانین پیش می‌رود؛ به طوری که وظیفه دارد تا 60 درصد کل ناوگان را به بخش خصوصی واگذار کند؛ در حالی که هم‌اکنون تنها حدود 34 درصد از ناوگان اتوبوسرانی، خصوصی است.

وی تاکید کرده بود، ما موظف هستیم که ظرفیت اتوبوس‌های ریالی را به 60 درصد برسانیم و اگر عمل نکنیم، دستگاه‌های ناظر، یقه ما را می‌گیرند و ما را بابت عمل نکردن به این مصوبه بازخواست می‌کنند!

چنین اظهارنظری، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا در مصوبه خصوصی‌سازی، تنها به واگذاری امور به بخش خصوصی تاکید شده و کیفیت در ارائه خدمت توسط بخش خصوصی مورد تاکید نبوده است؟

ورود بخش خصوصی به عنوان یکی از راهکارهای توسعه ناوگان و ارتقای کیفیت خدمات‌دهی به مسافران در سیستم حمل و نقل عمومی کلانشهرها همواره مورد تاکید کارشناسان و مسوولان حوزه ترافیک بوده است؛ اما نباید فراموش کرد ورود بخش خصوصی در ناوگان حمل و نقل عمومی از آنجا که سرویس‌های خصوصی محسوب می‌شوند و نه عمومی، پس باید کیفیت خدمات‌رسانی آنها به مسافران نیز متناسب با هزینه‌ای که شهروندان بابت استفاده از خدمات این ناوگان پرداخت می‌کنند، باشد.

از سوی دیگر، نظارت جدی‌تر شرکت اتوبوسرانی به عنوان ناظر بر عملکرد شرکت‌های خصوصی اتوبوسرانی و نظارت بیشتر مجموعه شورای شهر در جایگاه نظارتی بالاتر و درخواست ارائه توضیحات از مسوولان شرکت اتوبوسرانی درخصوص مشکلات و نواقص موجود و حتی تخلفات احتمالی ضرورتی است که مسوولان ذی‌ربط نباید از آن غافل شوند.