حلوای مردگان بزرگو شیرینی بی‌بنیاد

از آن روز تا کنون هر مراسمی را که بخواهند ارزش خبری و اهمیت بدهند جشن رونمایی می‌نامند. کار بدانجا رسیده که برای بسیاری از امور غیر مرتبط هم عنوان رونمایی به کار می‌برند. این امر جدای از بحث لغوی و این‌که آیا اصولا برای چنین مراسمی عنوان رونمایی کاربرد دارد از جهتی قابل تامل است. در کنار رونمایی مشهور، این روزها رسم شده است که برای هر شخصیت فرهنگی، هنری یا علمی درگذشته و در مراسم همراهی او تا دیار باقی سخن از راه‌اندازی بنیادی برای گرامیداشت یاد و نام و انتشار آثار آن مرحوم می‌رود که در کنار عنوان رونمایی قابل توجه است. در چند سال گذشته شاید ده‌ها هنرمند، نویسنده، پژوهشگر صاحب مدارج علمی و دانشمند راهی دیار باقی شده‌اند و در مرگ بیشتر آنها، از این سخن به میان آمده است که برایشان بنیادی راه‌اندازی شود. این قلم آماری از تعداد بنیاد‌های وعده داده شده و راه‌اندازی شده و در شرف راه‌اندازی و بنیاد‌هایی با صاحبان گله‌مند از حمایت نشدن از سوی نهادهای دولتی ندارد اما خوب است نگاهی به همین اخباری که از سوی همین روزنامه‌های خودمان منتشر شده است، بیندازیم تا ببینیم چند بنیاد باید راه بیفتد و راه نیفتاده والخ.

در این‌که باید به پاسداشت مقام فرهنگ، هنر، علم و پاسداران آن در دوره‌های مختلف پرداخت هیچ کس را شکی نیست اما این پرسش مطرح است که آیا تنها راه این پاسداشت راه‌اندازی بنیاد است؟ تازه اگر بتوانیم با تعریف بنیاد، برای این حضرات مرحوم دفتری راه انداخت و به احترامشان روزی را به پاخاست و اثری از آنان منتشر کرد یا به انتشار اثری درباره آنها همت گماشت، این امر مستلزم صرف هزینه‌های بسیار و اموری است که از عهده اشخاص حقیقی بر نمی‌آید. بناچار باید تن به خواهش و تمنا از دولتیان و متولیان امر فرهنگ و هنر و علم داد و زیر علم دولت رفت که در این امر هم سهم دولت بسیار بیشتر ازآن خواهد شد که سهم بازماندگان. با این همه وعده‌ای هم که برای راه‌اندازی این بنیاد‌ها داده شده است، دولت نمی‌تواند حمایت قاطعی کند؛ چرا که بازماندگان آن حضرات از خود چیزی ندارند و دولت باید آستین بالا بزند و بنیادی راه بیندازد و تحویل بازماندگان دهد تا کار کنند.نمونه بارز این بنیادها، بنیاد لغتنامه دهخداست که اگر از زیر چتر وزارت علوم درآید شاید امیدی به ادامه حیاتش نباشد.

این‌جاست که حدیث رونمایی و راه‌اندازی بنیاد یکی می‌شود و دردی می‌شود بر درد‌های فرهنگی جامعه ما. نگاهی کوتاه به بنیاد علمی و ادبی نوبل با سرمایه و هزینه‌های بسیار (جدای از منابع تامین این سرمایه‌ها و هزینه‌ها) نشان می‌دهد که نمی‌توان با حلوا حلوا کردن دهان خود را شیرین کرد و کارهای بزرگ.